દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 5.29

દેવ્યાસહ યુદ્ધકરણાય નિશુમ્ભપ્રયાણમ્
વ્યાસ ઉવાચ
વરદાનમિદં તસ્ય દાનવસ્ય શિવાર્પિતમ્ ।
અત્યદ્‌ભુતતરં રાજઞ્છ્રુણુ તત્પ્રબ્રવીમ્યહમ્

તસ્ય દેહાદ્‌રક્તબિન્દુર્યદા પતતિ ભૂતલે ।
સમુત્પતન્તિ દૈતેયાસ્તદ્‌રૂપાસ્તત્પરાક્રમાઃ

અસંખ્યાતા મહાવીર્યા દાનવા રક્તસમ્ભવાઃ ।
પ્રભવન્ત્વિતિ રુદ્રેણ દત્તોઽસ્ત્યત્યદ્‌ભુતો વરઃ

સ તેન વરદાનેન દર્પિતઃ ક્રોધસંયુતઃ ।
અભ્યગાત્તરસા સંખ્યે હન્તું દેવીં સકાલિકામ્

સ દૃષ્ટ્વા વૈષ્ણવીં શક્તિં ગરુડોપરિસંસ્થિતામ્ ।
શક્ત્યા જઘાન દૈત્યેન્દ્રસ્તાં વૈ કમલલોચનામ્

ગદયા વારયામાસ શક્તિઃ સા શક્તિસંયુતા ।
અતાડયચ્ચ ચક્રેણ રક્તબીજં મહાસુરમ્

રથાઙ્ગહતદેહાત્તુ બહુ સુસ્રાવ શોણિતમ્ ।
વજ્રાહતગિરેઃ શૃઙ્ગાન્નિર્ઝરા ઇવ ગૈરિકા

યત્ર યત્ર યદા ભૂમૌ પતન્તિ રક્તબિન્દવઃ ।
સમુત્તસ્થુસ્તદાકારાઃ પુરુષાશ્ચ સહસ્રશઃ

ઐન્દ્રી તમસુરં ઘોરં વજ્રેણાભિજઘાન ચ ।
રક્તબીજં ક્રુધાઽઽવિષ્ટા નિઃસસાર ચ શોણિતમ્

તતસ્તત્ક્ષતજાજ્જાતા રક્તબીજા હ્યનેકશઃ ।
તદ્વીર્યાશ્ચ તદાકારા સાયુધા યુદ્ધદુર્મદાઃ

બ્રહ્માણી બ્રહ્મદણ્ડેન કુપિતા હ્યહનદ્‌ ભૃશમ્ ।
માહેશ્વરી ત્રિશૂલેન દારયામાસ દાનવમ્

નારસિંહી નખાઘાતૈસ્તં વિવ્યાધ મહાસુરમ્ ।
અહનત્તુણ્ડઘાતેન ક્રુદ્ધા તં રાક્ષસાધમમ્

કૌમારી ચ તથા શક્ત્યા વક્ષસ્યેનમતાડયત્ ।
સોઽપિ ક્રુદ્ધઃ શરાસારૈર્બિભેદ નિશિતૈશ્ચ તાઃ

ગદાશક્તિપ્રહારૈસ્તુ માતૄઃ સર્વાઃ પૃથક્પૃથક્ ।
શક્તયસ્તં શરાઘાતૈર્વિવ્યધુસ્તત્પ્રકોપિતાઃ

તસ્ય શસ્ત્રાણિ ચિચ્છેદ ચણ્ડિકા સ્વશરૈઃ શિતૈઃ ।
જઘાનાન્યૈશ્ચ વિશિખૈસ્તં દેવી કુપિતા ભૃશમ્

તસ્ય દેહાચ્ચ સુસ્રાવ રુધિરં બહુધા તુ યત્ ।
તસ્માત્તત્સદૃશાઃ શૂરાઃ પ્રાદુરાસન્સહસ્રશઃ

રક્તબીજૈર્જગદ્વ્યાપ્તં રુધિરૌઘસમુદ્‌ભવૈઃ ।
સન્નદ્ધૈઃ સાયુધૈઃ કામં કુર્વદ્‌ભિર્યુદ્ધમદ્‌ભુતમ્

પ્રહરન્તશ્ચ તાન્દૃષ્ટ્વા રક્તબીજાનનેકશઃ ।
ભયભીતાઃ સુરાસ્ત્રેસુર્વિષણ્ણાઃ શોકકર્ષિતાઃ

કથમદ્ય ક્ષયં દૈત્યા ગમિષ્યન્તિ સહસ્રશઃ ।
મહાકાયા મહાવીર્યા દાનવા રક્તસમ્ભવાઃ

એકૈવ ચણ્ડિકાત્રાસ્તિ તથા કાલી ચ માતરઃ ।
એતાભિર્દાનવાઃ સર્વે જેતવ્યાઃ કષ્ટમેવ તત્

નિશુમ્ભો વાથ શુમ્ભો વા સહસા બલસંવૃતઃ ।
આગમિષ્યતિ સંગ્રામે તતોઽનર્થો મહાન્ભવેત્

વ્યાસ ઉવાચ
એવં દેવા ભયોદ્વિગ્નાશ્ચિન્તામાપુર્મહત્તરામ્ ।
યદા તદામ્બિકા પ્રાહ કાલીં કમલલોચનામ્

ચામુણ્ડે કુરુ વિસ્તીર્ણં વદનં ત્વરિતા ભૃશમ્ ।
મચ્છસ્ત્રપાતસમ્ભૂતં રુધિરં પિબ સત્વરા

ભક્ષયન્તી ચર રણે દાનવાનદ્ય કામતઃ ।
હનિષ્યામિ શરૈસ્તીક્ષ્ણૈર્ગદાસિમુસલૈસ્તથા

તથા કુરુ વિશાલાક્ષિ પાનં તદ્‌રુધિરસ્ય ચ ।
બિન્દુમાત્રં યથા ભૂમ્યાં ન પતેદપિ સામ્પ્રતમ્

ભક્ષ્યમાણાસ્તદા દૈત્યા ન ચોત્પત્સ્યન્તિ ચાપરે ।
એવમેષાં ક્ષયો નૂનં ભવિષ્યતિ ન ચાન્યથા

ઘાતયિષ્યામ્યહં દૈત્યં ત્વં ભક્ષય ચ સત્વરા ।
પિબન્તી ક્ષતજં સર્વં યતમાનારિસંક્ષયે

ઇત્થં દૈત્યક્ષયં કૃત્વા દત્ત્વા રાજ્યં સુરાલયમ્ ।
ઇન્દ્રાય સુસ્થિરં સર્વં ગમિષ્યામો યથાસુખમ્

વ્યાસ ઉવાચ
ઇત્યુક્તામ્બિકયા દેવી ચામુણ્ડા ચણ્ડવિક્રમા ।
પપૌ ચ ક્ષતજં સર્વં રક્તબીજશરીરજમ્

અમ્બિકા તં જઘાનાશુ ખડ્ગેન મુસલેન ચ ।
ચખાદ દેહશકલાંશ્ચામુણ્ડા તાન્કૃશોદરી

સોઽપિ ક્રુદ્ધો ગદાઘાતૈશ્ચામુણ્ડાં સમઘાતયત્ ।
તથાપિ સા પપાવાશુ ક્ષતજં તમભક્ષયત્

યેઽન્યે રુધિરજાઃ ક્રૂરા રક્તબીજા મહાબલાઃ ।
તેઽપિ નિષ્પાતિતાઃ સર્વે ભક્ષિતા ગતશોણિતાઃ

કૃત્રિમા ભક્ષિતાઃ સર્વે યસ્તુ સ્વાભાવિકોઽસુરઃ ।
સોઽપિ પ્રપાતિતો હત્વા ખડ્ગેનાતિવિખણ્ડિતઃ

રક્તબીજે હતે રૌદ્રે યે ચાન્યે દાનવા રણે ।
પલાયનં તતઃ કૃત્વા ગતાસ્તે ભયકમ્પિતાઃ

હાહેતિ વિબ્રુવન્તસ્તે શુમ્ભં પ્રોચુઃ સવિહ્વલાઃ ।
રુથિરારક્તદેહાશ્ચ વિગતાસ્ત્રા વિચેતસઃ

રાજન્નમ્બિકયા રક્તબીજોઽસૌ વિનિપાતિતઃ ।
ચામુણ્ડા તસ્ય દેહાત્તુ પપૌ સર્વં ચ શોણિતમ્

યે ચાન્યે દાનવાઃ શૂરા વાહનેનાતિરંહસા ।
સિંહેન નિહતાઃ સર્વે કાલ્યા ચ ભક્ષિતાઃ પરે

વયં ત્વાં કથિતું રાજન્નાગતા યુદ્ધચેષ્ટિતમ્ ।
ચરિતઞ્ચ તથા દેવ્યાઃ સંગ્રામે પરમાદ્‌ભુતમ્

અજેયેયં મહારાજ સર્વથા દૈત્યદાનવૈઃ ।
ગન્ધર્વાસુરયક્ષૈશ્ચ પન્નગોરગરાક્ષસૈઃ

અન્યાસ્તત્રાગતા દેવ્ય ઇન્દ્રાણીપ્રમુખા ભૃશમ્ ।
યુધ્યમાના મહારાજ વાહનૈરાયુધૈર્યુતાઃ

તાભિઃ સર્વં હતં સૈન્યં દાનવાનાં વરાયુધૈઃ ।
રક્તબીજોઽપિ રાજેન્દ્ર તરસા વિનિપાતિતઃ

એકાપિ દુઃસહા દેવી કિં પુનસ્તાભિરન્વિતા ।
સિંહોઽપિ હન્તિ સંગ્રામે રાક્ષસાનમિતપ્રભઃ

અતો વિચાર્ય સચિવૈર્યદ્યુક્તં તદ્વિધીયતામ્ ।
ન વૈરમનયા યુક્તં સન્ધિરેવ સુખપ્રદઃ

આશ્ચર્યમેતદખિલં યન્નારી હન્તિ રાક્ષસાન્ ।
રક્તબીજોઽપિ નિહતઃ પીતં તસ્યાપિ શોણિતમ્

અન્યે નિપાતિતા દૈત્યાઃ સંગ્રામેઽમ્બિકયા નૃપ ।
ચામુણ્ડયા ચ માંસં વૈ ભક્ષિતં સકલં રણે

વરં પાતાલગમનં તસ્યાઃ સેવાથવા વરા ।
ન તુ યુદ્ધં મહારાજ કાર્યમમ્બિકયા સહ

ન નારી પ્રાકૃતા હ્યેષા દેવકાર્યાર્થસાધિની ।
માયેયં પ્રબલા દેવી ક્ષપયન્તીયમુત્થિતા

વ્યાસ ઉવાચ
ઇતિ તેષાં વચસ્તથ્યં શ્રુત્વા કાલવિમોહિતઃ ।
મુમૂર્ષુઃ પ્રત્યુવાચેદં શુમ્ભઃ પ્રસ્ફુરિતાધરઃ

શુમ્ભ ઉવાચ
યૂયં ગચ્છત પાતાલં શરણં વા ભયાતુરાઃ ।
હનિષ્યામ્યહમદ્યૈવ તાઞ્ચ તાશ્ચ સમુદ્યતઃ

જિત્વા સર્વાન્સુરાનાજૌ કૃત્વા રાજ્યં સુપુષ્કલમ્ ।
કથં નારીભયોદ્વિગ્નઃ પાતાલં પ્રવિશામ્યહમ્

નિહત્ય પાર્ષદાન્સર્વાન્ રક્તબીજમુખાન્ રણે ।
પ્રાણત્રાણાય ગચ્છામિ હિત્વા કિં વિપુલં યશઃ

મરણં ત્વનિવાર્યં વૈ પ્રાણિનાં કાલકલ્પિતમ્ ।
તદ્‌ભયં જન્મનોપાત્તં ત્યજેત્કો દુર્લભં યશઃ

નિશુમ્ભાહં ગમિષ્યામિ રથારૂઢો રણાજિરે ।
હત્વા તામાગમિષ્યામિ નાગમિષ્યામિ ચાન્યથા

ત્વં તુ સેનાયુતો વીર પાર્ષ્ણિગ્રાહો ભવસ્વ મે ।
તરસા તાં શરૈસ્તીક્ષ્ણૈર્નારીં નય યમાલયે

નિશુમ્ભ ઉવાચ
અહમદ્ય હનિષ્યામિ ગત્વા દુષ્ટાઞ્ચ કાલિકામ્ ।
આગમિષ્યામ્યહં શીઘ્રં ગૃહીત્વા તામથામ્બિકામ્

મા ચિન્તાં કુરુ રાજેન્દ્ર વરાકાયાસ્તુ કારણે ।
ક્વૈષા બાલા ક્વ મે બાહુવીર્યં વિશ્વવશઙ્કરમ્

ત્યક્ત્વાઽઽર્તિં વિપુલાં ભ્રાતર્ભુંક્ષ ભોગાનનુત્તમાન્ ।
આનયિષ્યામ્યહં કામં માનિનીં માનસંયુતામ્

મયિ તિષ્ઠતિ તે રાજન્ન યુક્તં ગમનં રણે ।
ગત્વાહમાનયિષ્યામિ તવાર્થે વૈ જયશ્રિયમ્

વ્યાસ ઉવાચ
ઇત્યુક્ત્વા ભ્રાતરં જ્યેષ્ઠં કનીયાન્બલગર્વિતઃ ।
રથમાસ્થાય વિપુલં સન્નદ્ધઃ સ્વબલાવૃતઃ

જગામ તરસા તૂર્ણં સઙ્ગરે કૃતમઙ્ગલઃ ।
સંસ્તુતો બન્દિસૂતૈશ્ચ સાયુધઃ સપરિષ્કરઃ

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમસ્કન્ધે
દેવ્યાસહ યુદ્ધકરણાય નિશુમ્ભપ્રયાણં નામકોનત્રિંશોઽધ્યાયઃ