દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 4.6

અપ્સરાં નારાયણસમીપે પ્રાર્થનાકરણમ્
વ્યાસ ઉવાચ
પ્રથમં તત્ર સમ્પ્રાપ્તો વસન્તઃ પર્વતોત્તમે ।
પુષ્પિતાઃ પાદપાઃ સર્વે દ્વિરેફાલિવિરાજિતાઃ

આમ્રાશ્ચ બકુલા રમ્યાસ્તિલકાઃ કિંશુકાઃ શુભા ।
સાલાસ્તાલાસ્તમાલાશ્ચ મધૂકાઃ પુષ્પિતા બભુઃ

બભૂવુઃ કોકિલાલાપા વૃક્ષાગ્રેષુ મનોહરાઃ ।
વલ્લ્યોઽપિ પુષ્પિતાઃ સર્વા આલિલિઙ્ગુર્નગોત્તમાન્

પ્રાણિનઃ સ્વાસુ ભાર્યાસુ પ્રેમયુક્તાઃ સ્મરાતુરાઃ ।
બભૂવુશ્ચાતિમત્તાશ્ચ ક્રીડાસક્તાઃ પરસ્પરમ્

વવુર્મન્દાઃ સુગન્ધાશ્ચ સુસ્પર્શા દક્ષિણાનિલાઃ ।
ઇન્દ્રિયાણિ પ્રમાથીનિ મુનીનામપિ ચાભવન્

રતિયુક્તસ્તતઃ કામઃ પૂરયન્પઞ્ચમાર્ગણાન્ ।
ચકાર ત્વરિતસ્તત્ર વાસં બદરિકાશ્રમે

રમ્ભા તિલોત્તમાદ્યાશ્ચ ગત્વા તત્ર વરાશ્રમે ।
ગાનં ચકુઃ સુગીતજ્ઞાઃ સ્વરતાનસમન્વિતમ્

તચ્છ્રુત્વા મધુરોદ્‌ગીતં કોકિલાનાઞ્ચ કૂજિતમ્ ।
ભ્રમરાલિવિરાવઞ્ચ પ્રબુદ્ધૌ તૌ મુનીશ્વરૌ

ઋતુરાજમકાલે તુ દૃષ્ટ્વા તૌ પુષ્પિતં વનમ્ ।
જાતૌ ચિન્તાપરૌ તત્ર નરનારાયણાવૃષી

કિમદ્ય શિશિરાપાયઃ સંભૃતઃ સમયં વિના ।
પ્રાણિનો વિહ્વલાઃ સર્વે લક્ષ્યન્તેઽતિસ્મરાતુરાઃ

કાલધર્મવિપર્યાસઃ કથમદ્ય દુરાસદઃ ।
નરં નારાયણઃ પ્રાહ વિસ્મયોત્કુલ્લલોચનઃ

નારાયણ ઉવાચ
પશ્ય ભ્રાતરિમે વૃક્ષાઃ પુષ્પિતાઃ પ્રતિભાન્તિ વૈ ।
કોકિલાલાપસઙ્ઘુષ્ટા ભ્રમરાલિવિરાજિતાઃ

શિશિરં ભીમમાતઙ્ગં દારયન્સ્વખરૈર્નખૈઃ ।
વસન્તકેસરી પ્રાપ્તઃ પલાશકુસુમૈર્મુને

રક્તાશોકકરા તન્વી દેવર્ષે કિંશુકાઙ્‌ઘ્રિકા ।
નીલાશોકકચા શ્યામા વિકાસિકમલાનના

નીલેન્દીવરનેત્રા સા બિલ્વવૃક્ષફલસ્તની ।
પ્રોસ્ફુલ્લકુન્દરદના મઞ્જરીકર્ણશોભિતા

બન્ધુજીવાધરા શુભ્રા સિન્ધુવારનખોદ્‌ભવા ।
પુંસ્કોકિલસ્વરા પુણ્યા કદમ્બવસના શુભા

બર્હિવૃન્દકલાપા ચ સારસસ્વનનૂપુરા ।
વાસન્તી બદ્ધરશના મત્તહંસગતિસ્તથા

પુત્રજીવાંશુકન્યસ્તરોમરાજિવિરાજિતા ।
વસન્તલક્ષ્મીઃ સમ્પ્રાપ્તા બ્રહ્મન્ બદરિકાશ્રમે

અકાલે કિમિયં પ્રાપ્તા વિસ્મયોઽયં મમાધુના ।
તપોવિઘ્નકરા નૂનં દેવર્ષે પરિચિન્તય

શ્રૂયતે સુરનારીણાં ગાનં ધ્યાનવિનાશનમ્ ।
આવયોસ્તપિભઙ્ગાય કૃતં મઘવતા કિલ

ઋતુરાડન્યથાકાલે પ્રીતિં સઞ્જનયેત્કથમ્ ।
વિઘ્નોઽયં વિહિતો ભાતિ ભીતેનાસુરશત્રુણા

વાતાઃ સુગન્ધાઃ શીતાશ્ચ સમાયાન્તિ મનોહરાઃ ।
નાન્યત્કારણમસ્તીહ શતક્રતુકૃતિં વિના

ઇતિ બ્રુવતિ વિપ્રાગ્ર્યે દેવે નારાયણે વિભૌ ।
સર્વે દૃષ્ટિપથં પ્રાપ્તા મન્મથપ્રમુખાસ્તદા

દદર્શ ભગવાન્સર્વાન્નરો નારાયણસ્તથા ।
વિસ્મયાવિષ્ટમનસૌ બભૂવતુરુભાવપિ

મન્મથં મેનકાં ચૈવ રમ્ભાં ચૈવ તિલોત્તમામ્ ।
પુષ્પગન્ધાં સુકેશીં ચ મહાશ્વેતાં મનોરમામ્

પ્રમદ્વરાં ધૃતાચીઞ્ચ ગીતજ્ઞાં ચારુહાસિનીમ્ ।
ચન્દ્રપ્રભાં ચ સોમાં ચ કોકિલાલાપમણ્ડિતામ્

વિદ્યુન્માલામ્બુજાક્ષ્યૌ ચ તથા કાઞ્ચનમાલિનીમ્।
એતાશ્ચાન્યા વરારોહા દૃષ્ટાસ્તાભ્યાં તદાન્તિકે

તાસાં દ્વ્યષ્ટસહસ્રાણિ પઞ્ચાશદધિકાનિ ચ ।
વીક્ષ્ય તૌ વિસ્મિતૌ જાતૌ કામસૈન્યં સુવિસ્તરમ્

પ્રણમ્યાગ્રે સ્થિતાઃ સર્વા દેવવારાઙ્ગનાસ્તદા ।
દિવ્યાભરણભૂષાઢ્યા દિવ્યમાલોપશોભિતાઃ

જગુશ્છલેન તાઃ સર્વાઃ પૃથિવ્યામતિદુર્લભમ્ ।
તત્તથાવસ્થિતં દિવ્યં મન્મથાદિવિવર્ધનમ્

શુશ્રાવ ભગવાન્વિષ્ણુર્નરો નારાયણસ્તદા ।
શ્રુત્વા પ્રોવાચ તાસ્તત્ર પ્રીત્યા નારાયણો મુનિઃ

આસ્યતાં સુખમત્રૈવ કરોમ્યાતિથ્યમદ્‌ભુતમ્ ।
ભવત્યોઽતિથિધર્મેણ પ્રાપ્તાઃસ્વર્ગાત્સુમધ્યમાઃ

વ્યાસ ઉવાચ
સાભિમાનસ્તુ સઞ્ચાતસ્તદા નારાયણો મુનિઃ ।
ઇન્દ્રેણ પ્રેષિતા નૂનં તથા વિઘ્નચિકીર્ષયા

વરાક્યઃ કા ઇમાઃ સર્વાઃ સૃજામ્યદ્ય નવાઃ કિલ ।
એતાભ્યો દિવ્યરૂપાશ્ચ દર્શયામિ તપોબલમ્

ઇતિ સઞ્ચિન્ત્ય મનસા કરેણોરું પ્રતાડ્ય વૈ ।
તરસોત્પાદયામાસ નારીં સર્વાઙ્ગસુન્દરીમ્

નારાયણોરુસમ્ભૂતા હ્યુર્વશીતિ તતઃ શુભા ।
દદૃશુસ્તાઃ સ્થિતાસ્તત્ર વિસ્મયં પરમં યયુઃ

તાસાં ચ પરિચર્યાર્થં તાવતીશ્ચાતિસુન્દરીઃ ।
પ્રાદુશ્ચકાર તરસા તદા મુનિરસમ્ભ્રમઃ

ગાયન્ત્યશ્ચ હસન્ત્યશ્ચ નાનોપાયનપાણયઃ ।
પ્રણેમુસ્તા મુની સર્વાઃ સ્થિતાઃ કૃત્વાઞ્જલિં પુરઃ

તાં વીક્ષ્ય વિભ્રમકરીં તપસો વિભૂતિં ॥
દેવાઙ્ગના હિ મુમુહુઃ પ્રવિમોહયન્ત્યઃ ।
ઊચુશ્ચ તૌ પ્રમુદિતાનનપદ્યશોભા
રોમોદ્‌ગમોલ્લસિતચારુનિજાઙ્ગવલ્લ્યઃ

કુર્યુઃ કથં સ્તુતિમહો તપસો મહત્ત્વં
ધૈર્યં તથૈવ ભવતામભિવીક્ષ્ય બાલાઃ ।
અસ્મત્કટાક્ષવિષદિગ્ધશરેણ દગ્ધઃ
કો વા ન તત્ર ભવતાં મનસો વ્યથા ન

જ્ઞાતૌ યુવાં નરહરેઃ પરમાંશભૂતૌ
દેવૌ મુની શમદમાદિનિધી સદૈવ ।
સેવાનિમિત્તમિહ નો ગમનં ન કામં
કાર્યં હરેઃ શતમખસ્ય વિધાતુમેવ

ભાગ્યેન કેન યુવયોઃ કિલ દર્શનં નઃ
સમ્પાદિતં ન વિદિતં ખલુ સઞ્ચિતં તત્ ।
ચિત્તં ક્ષમં નિજજને વિહિતં યુવાભ્યા-
મસ્મદ્વિધે કિલ કૃતાગસિ તાપમુક્તમ્

કુર્વન્તિ નૈવ વિબુધાસ્તપસો વ્યયં વૈ
શાપેન તુચ્છફલદેન મહાનુભાવાઃ ।
વ્યાસ ઉવાચ
ઇત્થં નિશમ્ય વચનં સુરકામિનીનાં
તાવૂચતુર્મુનિવરૌ વિનયાનતાનામ્

પ્રીતૌ પ્રસન્નવદનૌ જિતકામલોભૌ
ધર્માત્મજૌ નિજતપોરુચિશોભિતાઙ્ગૌ ।
નરનારાયણાવૂચતુઃ
બ્રુવન્તુ વાઞ્છિતાન્ કામાન્દદાવસ્તુષ્ટમાનસૌ

યાન્તુ સ્વર્ગં ગહીત્વેમામુર્વશીં ચારુલોચનામ્ ।
ઉપાયનમિયં બાલા ગચ્છત્વદ્ય મનોહરા

દત્તાવાભ્યાં મઘવતઃ પ્રીણનાયોરુસમ્ભવા ।
સ્વસ્ત્યસ્તુ સર્વદેવેભ્યો યથેષ્ટં પ્રવ્રજન્તુ ચ

( ન કસ્યાપિ તપોવિઘ્નં પ્રકર્તવ્યમતઃ પરમ્ ।) ॥
દેવ્ય ઊચુઃ
ક્વ ગચ્છામો મહાભાગ પ્રાપ્તાસ્તે પાદપઙ્કજમ્ ।
નારાયણ સુરશ્રેષ્ઠ ભક્ત્યા પરમયા મુદા

વાઞ્છિતં ચેદ્વરં નાથ દદાસિ મધુસૂદન ।
તુષ્ટઃ કમલપત્રાક્ષ બ્રવીમો મનસેપ્સિતમ્

પતિસ્ત્વં ભવ દેવેશ વરમેનં પરન્તપ ।
ભવામઃ પ્રીતિયુક્તાસ્ત્વાં સેવિતું જગદીશ્વર

ત્વયા ચોત્પાદિતા નાર્યઃ સન્ત્યન્યાશ્ચારુલોચનાઃ ।
ઉર્વશ્યાદ્યાસ્તથા યાન્તુ સ્વર્ગં વૈ ભવદાજ્ઞયા

સ્ત્રીણાં ષોડશસાહસ્રં તિષ્ઠત્વત્ર શતાર્ધકમ્ ।
સેવાં તેઽત્ર કરિષ્યામો યુવયોસ્તાપસોત્તમૌ

વાઞ્છિતં દેહિ દેવેશ સત્યવાગ્ભવ માધવ ।
આશાભઙ્ગો હિ નારીણાં હિંસનં પરિકીર્તિતમ્

કામાર્તાનાઞ્ચ મુનિભિર્ધર્મજ્ઞૈસ્તત્ત્વદર્શિભિઃ ।
ભાગ્યયોગાદિહ પ્રાપ્તાઃ સ્વર્ગાત્પ્રેમપરિપ્લુતાઃ

ત્યક્તું નાર્હસિ દેવેશ સમર્થોઽસિ જગત્પતે ।
નારાયણ ઉવાચ
પૂર્ણં વર્ષસહસ્રં તુ તપસ્તપ્તં મયાત્ર વૈ

જિતેન્દ્રિયેણ ચાર્વઙ્ગ્યઃ કથં ભઙ્ગં કરોમ્યતઃ ।
નેચ્છા કામે સુખે કાચિત્સુખધર્મવિનાશકે

પશૂનામપિ સાધર્મ્યે રમેત મતિમાન્કથમ્ ।
અપ્સરસ ઊચુઃ
શબ્દાદીનાં ચ પઞ્ચાનાં મધ્યે સ્પર્શસુખં વરમ્

આનન્દરસમૂલં વૈ નાન્યદસ્તિ સુખં કિલ ।
અતોઽસ્માકં મહારાજ વચનં કુરુ સર્વથા

નિર્ભરં સુખમાસાદ્ય ચરસ્વ ગન્ધમાદને ।
યદિ વાઞ્છસિ નાકત્વં નાધિકો ગન્ધમાદનાત્

રમસ્વાત્ર શુભે સ્થાને પ્રાપ્ય સર્વાઃ સુરાઙ્ગનાઃ

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ચતુર્થસ્કન્ધે ॥
અપ્સરસાં નારાયણસમીપે પ્રાર્થનાકરણં નામ ષષ્ઠોઽધ્યાયઃ