દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 4.24

દેવ્યા કૃષ્ણશોકાયનોદનમ્
વ્યાસ ઉવાચ
પ્રાતર્નન્દગૃહે જાતઃ પુત્રજન્મમહોત્સવઃ ।
કિંવદન્ત્યથ કંસેન શ્રુતા ચારમુખાદપિ

જાનાતિ વસુદેવસ્ય દારાસ્તત્ર વસન્તિ હિ ।
પશવો દાસવર્ગશ્ચ સર્વે તે નન્દગોકુલે

તેન શઙ્કાસમાવિષ્ટો ગોકુલં પ્રતિ ભારત ।
નારદેનાપિ તત્સર્વં કથિતં કારણં પુરા

ગોકુલે યે ચ નન્દાદ્યાસ્તત્પત્‍ન્યશ્ચ સુરાંશજાઃ ।
દેવકીવસુદેવાદ્યાઃ સર્વે તે શત્રવઃ કિલ

ઇતિ નારદવાક્યેન બોધિતોઽસૌ કુલાધમઃ ।
જાતઃ કોપમના રાજન્ કંસઃ પરમપાપકૃત્

પૂતના નિહતા તત્ર કૃષ્ણેનામિતતેજસા ।
બકો વત્સાસુરશ્ચાપિ ધેનુકશ્ચ મહાબલઃ

પ્રલમ્બો નિહતસ્તેન તથા ગોવર્ધનો ધૃતઃ ।
શ્રુત્વૈતત્કર્મ કંસસ્તુ મેને મરણમાત્મનઃ

તથા વિનિહતઃ કેશી જ્ઞાત્વા કંસોઽતિદુર્મનાઃ ।
ધનુર્યાગમિષેણાશુ તાવાનેતું પ્રચક્રમે

અક્રૂરં પ્રેષયામાસ ક્રૂરઃ પાપમતિસ્તદા ।
આનેતું રામકૃષ્ણૌ ચ વધાયામિતવિક્રમૌ

રથમારોપ્ય ગોપાલૌ ગોકુલાદ્‌ ગાન્દિનીસુતઃ ।
આગતો મથુરાયાં તુ કંસાદેશે સ્થિતઃ કિલ

તાવાગત્ય તદા તત્ર ધનુર્ભઙ્ગઞ્ચ ચક્રતુઃ ।
હત્વાથ રજકં કામં ગજં ચાણૂરમુષ્ટિકમ્

શલં ચ તોશલં ચૈવ નિજઘાન હરિસ્તદા ।
જઘાન કંસં દેવેશઃ કેશેષ્વાકૃષ્ય લીલયા

પિતરૌ મોચયિત્વાથ ગતદુઃખૌ ચકાર હ ।
ઉગ્રસેનાય રાજ્યં તદ્દદાવરિનિષૂદનઃ

વસુદેવસ્તયોસ્તત્ર મૌઞ્જીબન્ધનપૂર્વકમ્ ।
કારયામાસ વિધિવદ્‌ વ્રતબન્ધં મહામનાઃ

ઉપનીતૌ તદા તૌ તુ ગતૌ સાન્દીપનાલયમ્ ।
વિદ્યાઃ સર્વાઃ સમભ્યસ્ય મથુરામાગતૌ પુનઃ

જાતૌ દ્વાદશવર્ષીયૌ કૃતવિદ્યૌ મહાબલૌ ।
મથુરાયાં સ્થિતૌ વીરૌ સુતાવાનકદુન્દુભેઃ

માગધસ્તુ જરાસન્ધો જામાતૃવધદુઃખિતઃ ।
કૃત્વા સૈન્યસમાજં સ મથુરામાગતઃ પુરીમ્

સ સપ્તદશવારં તુ કૃષ્ણેન કૃતબુદ્ધિના ।
જિતઃ સંગ્રામમાસાદ્ય મધુપુર્યાં નિવાસિના

પશ્ચાચ્ચ પ્રેરિતસ્તેન સ કાલયવનાભિધઃ ।
સર્વમ્લેચ્છાધિપઃ શૂરો યાદવાનાં ભયઙ્કરઃ

શ્રુત્વા યવનમાયાન્તં કૃષ્ણઃ સર્વાન્ યદૂત્તમાન્ ।
આનાય્ય ચ તથા રામમુવાચ મધુસૂદનઃ

ભયં નોઽત્ર સમુત્પન્નં જરાસન્ધાન્મહાબલાત્ ।
કિં કર્તવ્યં મહાભાગ યવનઃ સમુપૈતિ વૈ

પ્રાણત્રાણં પ્રકર્તવ્યં ત્યક્ત્વા ગેહં બલં ધનમ્ ।
સુખેન સ્થીયતે યત્ર સ દેશઃ ખલુ પૈતૃકઃ

સદોદ્વેગકરઃ કામં કિં કર્તવ્યઃ કુલોચિતઃ ।
શૈલસાગરસાન્નિધ્યે સ્થાતવ્યં સુખમિચ્છતા

યત્ર વૈરિભયં ન સ્યાત્સ્થાતવ્યં તત્ર પણ્ડિતૈઃ ।
શેષશય્યાં સમાશ્રિત્ય હરિઃ સ્વપિતિ સાગરે

તથૈવ ચ ભયાદ્‌ભીતઃ કૈલાસે ત્રિપુરાર્દનઃ ।
તસ્માન્નાત્રૈવ સ્થાતવ્યમસ્માભિઃ શત્રુતાપિતૈઃ

દ્વારવત્યાં ગમિષ્યામઃ સહિતાઃ સર્વ એવ વૈ ।
કથિતા ગરુડેનાદ્ય રમ્યા દ્વારવતી પુરી

રૈવતાચલસાનિધ્યે સિન્ધુકૂલે મનોહરા ।
વ્યાસ ઉવાચ
તચ્છ્રુત્વા વચનં તથ્યં સર્વે યાદવપુઙ્ગવાઃ

ગમનાય મતિં ચક્રુઃ સકુટુમ્બાઃ સવાહનાઃ ।
શકટાનિ તથોષ્ટ્રાશ્ચ વામ્યશ્ચ મહિષાસ્તથા

ધનપૂર્ણાનિ કૃત્વા તે નિર્યયુર્નગરાદ્‌બહિઃ ।
રામકૃષ્ણૌ પુરસ્કૃત્ય સર્વે તે સપરિચ્છદાઃ

અગ્રે કૃત્વા પ્રજાઃ સર્વાશ્ચેલુઃ સર્વે યદૂત્તમાઃ ।
કતિચિદ્દિવસૈઃ પ્રાપુઃ પુરીં દ્વારવતીં કિલ

શિલ્પિભિઃ કારયામાસ જીર્ણોદ્ધારં હિ માધવઃ ।
સંસ્થાપ્ય યાદવાંસ્તત્ર તાવેતૌ બલકેશવૌ

તરસા મથુરામેત્ય સંસ્થિતૌ નિર્જનાં પુરીમ્ ।
તદા તત્રૈવ સમ્પ્રાપ્તો બલવાન્ યવનાધિપઃ

જ્ઞાત્વૈનમાગતં કૃષ્ણો નિર્યયૌ નગરાદ્‌બહિઃ ।
પદાતિરગ્રે તસ્યાભૂદ્યવનસ્ય જનાર્દનઃ

પીતામ્બરધરઃ શ્રીમાન્પ્રાહસન્મધુસૂદનઃ ।
તં દૃષ્ટ્વા પુરતો યાન્તં કૃષ્ણં કમલલોચનમ્

યવનોઽપિ પદાતિઃ સન્પૃષ્ઠતોઽનુગતઃ ખલઃ ।
પ્રસુપ્તો યત્ર રાજર્ષિર્મુચુકુન્દો મહાબલઃ

પ્રયયૌ ભગવાંસ્તત્ર સકાલયવનો હરિઃ ।
તત્રૈવાન્તર્દધે વિષ્ણુર્મુચુકુન્દં સમીક્ષ્ય ચ

તત્રૈવ યવનઃ પ્રાપ્તઃ સુપ્તભૂતમપશ્યત ।
મત્વા તં વાસુદેવં સ પાદેનાતાડયન્નૃપમ્

પ્રબુદ્ધઃ ક્રોધરક્તાક્ષસ્તં દદાહ મહાબલઃ ।
તં દગ્ધ્વા મુચુકુન્દોઽથ દદર્શ કમલેક્ષણમ્

વાસુદેવં સુદેવેશં પ્રણમ્ય પ્રસ્થિતો વનમ્ ।
જગામ દ્વારકાં કૃષ્ણો બલદેવસમન્વિતઃ

ઉગ્રસેનં નૃપં કૃત્વા વિજહાર યથારુચિ ।
અહરદ્‌રુક્મિણી કામં શિશુપાલસ્વયંવરાત્

રાક્ષસેન વિવાહેન ચક્રે દારવિધિં હરિઃ ।
તતો જામ્બવતીં સત્યાં મિત્રવિન્દાઞ્ચ ભામિનીમ્

કાલિન્દીં લક્ષણાં ભદ્રાં તથા નાગ્નજિતીં શુભામ્ ।
પૃથક્પૃથક્સમાનીયાપ્યુપયેમે જનાર્દનઃ

અષ્ટાવેવ મહીપાલ પત્‍ન્યઃ પરમશોભનાઃ ।
પ્રાસૂત રુક્મિણી પુત્રં પ્રદ્યુમ્નં ચારુદર્શનમ્

જાતકર્માદિકં તસ્ય ચકાર મધુસૂદનઃ ।
હૃતોઽસૌ સૂતિકાગેહાચ્છમ્બરેણ બલીયસા

નીતશ્ચ સ્વપુરીં બાલો માયાવત્યૈ સમર્પિતઃ ।
વાસુદેવો હૃતં દૃષ્ટ્વા પુત્રં શોકસમન્વિતઃ

જગામ શરણં દેવીં ભક્તિયુક્તેન ચેતસા ।
વૃત્રાસુરાદયો દૈત્યા લીલયૈવ યયા હતાઃ

તતોઽસૌ યોગમાયાયાશ્ચકાર પરમાં સ્મૃતિમ્ ।
વચોભિઃ પરમોદારૈરક્ષરૈઃ સ્તવનૈઃ શુભૈઃ

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ
માતર્મયાતિતપસા પરિતોષિતા ત્વં
પ્રાગ્જન્મનિ પ્રસુમનાદિભિરર્ચિતાસિ ।
ધર્માત્મજેન બદરીવનખણ્ડમધ્યે
કિં વિસ્મૃતો જનનિ તે ત્વયિ ભક્તિભાવઃ

સૂતીગૃહાદપહૃતઃ કિમુ બાલકો મે
કેનાપિ દુષ્ટમનસાપ્યથ કૌતુકાદ્વા ।
માનાપહારકરણાય મમાદ્ય નૂનં
લજ્જા તવામ્બ ખલુ ભક્તજનસ્ય યુક્તા

દુર્ગો મહાનતિતરાં નગરી સુગુપ્તા
તત્રાપિ મેઽસ્તિ સદનં કિલ મધ્યભાગે ।
અન્તઃપુરે ચ પિહિતં નનુ સૂતિગેહં
બાલો હૃતઃ ખલુ તથાપિ મમૈવ દોષાત્

નાહં ગતઃ પરપુરં ન ચ યાદવાશ્ચ
રક્ષાવતીવ નગરી કિલ વીરવર્યૈઃ ।
માયા તવૈવ જનનિ પ્રકટપ્રભાવા
મે બાલકઃ પરિહૃતઃ કુહકેન કેન

નો વેદ્મ્યહં જનનિ તે ચરિતં સુગુપ્તં
કો વેદ મન્દમતિરલ્પવિદેવ દેહી ।
ક્વાસૌ ગતો મમ ભટૈર્ન ચ વીક્ષિતો વા
હર્તામ્બિકે જવનિકા તવ કલ્પિતેયમ્

ચિત્રં ન તેઽત્ર પુરતો મમ માતૃગર્ભો
નીતસ્ત્વયાર્ધસમયે કિલ માયયાસૌ ।
યં રોહિણી હલધરં સુષુવે પ્રસિદ્ધં
દૂરે સ્થિતા પતિપરા મિથુનં વિનાપિ

સૃષ્ટિં કરોષિ જગતામનુપાલનં ચ
નાશં તથૈવ પુનરપ્યનિશં ગુણૈસ્ત્વમ્ ।
કો વેદ તેઽમ્બ ચરિતં દુરિતાન્તકારિ
પ્રાયેણ સર્વમખિલં વિહિતં ત્વયૈતત્

ઉત્પાદ્ય પુત્રજનનપ્રભવં પ્રમોદં
દત્ત્વા પુનર્વિરહજં કિલ દુઃખભારમ્ ।
ત્વં ક્રીડસે સુલલિતૈઃ ખલુ તૈર્વિહારૈ-
ર્નો ચેત્કથં મમ સુતાપ્તિરતિર્વૃથા સ્યાત્

માતાસ્ય રોદિતિ ભૃશં કુરરીવ બાલા
દુઃખં તનોતિ મમ સન્નિધિગા સદૈવ ।
કષ્ટં ન વેત્સિ લલિતેઽપ્રમિતપ્રભાવે
માતસ્ત્વમેવ શરણં ભવપીડિતાનામ્

સીમા સુખસ્ય સુતજન્મ તદીયનાશો
દુઃખસ્ય દેવિ ભવને વિબુધા વદન્તિ ।
તત્કિં કરોમિ જનનિ પ્રથમે પ્રનષ્ટે
પુત્રે મમાદ્ય હૃદયં સ્ફુટતીવ માતઃ

યજ્ઞં કરોમિ તવ તુષ્ટિકરં વ્રતં વા
દૈવં ચ પૂજનમથાખિલદુઃખહા ત્વમ્ ।
માતઃ સુતોઽત્ર યદિ જીવતિ દર્શયાશુ
ત્વં વૈ ક્ષમા સકલશોકવિનાશનાય

વ્યાસ ઉવાચ
એવં સ્તુતા તદા દેવી કૃષ્ણેનાક્લિષ્ટકર્મણા ।
પ્રત્યક્ષદર્શના ભૂત્વા તમુવાચ જગદ્‌ગુરુમ્

શ્રીદેવ્યુવાચ
શોકં મા કુરુ દેવેશ શાપોઽયં તે પુરાતનઃ ।
તસ્ય યોગેન પુત્રસ્તે શમ્બરેણ હૃતો બલાત્

અતસ્તે ષોડશે વર્ષે હત્વા તં શમ્બરં બલાત્ ।
આગમિષ્યતિ પુત્રસ્તે મત્પ્રસાદાન્ન સંશયઃ

વ્યાસ ઉવાચ
ઇત્યુક્ત્વાન્તર્દધે દેવી ચણ્ડિકા ચણ્ડવિક્રમા ।
ભગવાનપિ પુત્રસ્ય શોકં ત્યક્ત્વાભવત્સુખી

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં
ચતુર્થસ્કન્ધે દેવ્યા કૃષ્ણશોકાપનોદનં નામ ચતુર્વિંશોઽધ્યાયઃ