દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 4.23

કંસં પ્રતિ યોગમાયાવાક્યમ્
વ્યાસ ઉવાચ
હતેષુ ષટ્સુ પુત્રેષુ દેવક્યા ઔગ્રસેનિના ।
સપ્તમે પતિતે ગર્ભે વચનાન્નારદસ્ય ચ

અષ્ટમસ્ય ચ ગર્ભસ્ય રક્ષણાર્થમતન્દ્રિતઃ ।
પ્રયત્‍નમકરોદ્રાજા મરણં સ્વં વિચિન્તયન્

સમયે દેવકીગર્ભે પ્રવેશમકરોદ્ધરિઃ ।
અંશેન વસુદેવે તુ સમાગત્ય યથાક્રમમ્

તદેયં યોગમાયા ચ યશોદાયાં યથેચ્છયા ।
પ્રવેશમકરોદ્દેવી દેવકાર્યાર્થસિદ્ધયે

રોહિણ્યાસ્તનયો રામો ગોકુલે સમજાયત ।
યતઃ કંસભયોદ્વિગ્ના સંસ્થિતા સા ચ કામિની

કારાગારે તતઃ કંસો દેવકીં દેવસંસ્તુતામ્ ।
સ્થાપયામાસ રક્ષાર્થં સેવકાન્સમકલ્પયત્

વસુદેવસ્તુ કામિન્યાઃ પ્રેમતન્તુનિયન્ત્રિતઃ ।
પુત્રોત્પત્તિં ચ સઞ્ચિન્ત્ય પ્રવિષ્ટઃ સહ ભાર્યયા

દેવકીગર્ભગો વિષ્ણુર્દેવકાર્યાર્થસિદ્ધયે ।
સંસ્તુતોઽમરસઙ્ઘૈશ્ચ વ્યવર્ધત યથાક્રમમ્

સઞ્જાતે દશમે તત્ર માસેઽથ શ્રાવણે શુભે ।
પ્રાજાપત્યર્ક્ષસંયુક્તે કૃષ્ણપક્ષેઽષ્ટમીદિને

કંસસ્તુ દાનવાન્સર્વાનુવાચ ભયવિહ્વલઃ ।
રક્ષણીયા ભવદ્‌ભિશ્ચ દેવકી ગર્ભમન્દિરે

અષ્ટમો દેવકીગર્ભઃ શત્રુર્મે પ્રભવિષ્યતિ ।
રક્ષણીયઃ પ્રયત્નેન મૃત્યુરૂપઃ સ બાલકઃ

હત્વૈનં બાલકં દૈત્યાઃ સુખં સ્વપ્સ્યામિ મન્દિરે ।
નિવૃત્તિવર્જિતે દુઃખે નાશિતે ચાષ્ટમે સુતે

ખડ્ગપ્રાસધરાઃ સર્વે તિષ્ઠન્તુ ધૃતકાર્મુકાઃ ।
નિદ્રાતન્દ્રાવિહીનાશ્ચ સર્વત્ર નિહિતેક્ષણાઃ

વ્યાસ ઉવાચ
ઇત્યાદિશ્યાસુરગણાન્ કૃશોઽતિભયવિહ્વલઃ ।
મન્દિરં સ્વં જગામાશુ ન લેભે દાનવઃ સુખમ્

નિશીથે દેવકી તત્ર વસુદેવમુવાચ હ ।
કિં કરોમિ મહારાજ પ્રસવાવસરો મમ

બહવો રક્ષપાલાશ્ચ તિષ્ઠન્ત્યત્ર ભયાનકાઃ ।
નન્દપત્‍ન્યા મયા સાર્ધં કૃતોઽસ્તિ સમયઃ પુરા

પ્રેષિતવ્યસ્ત્વયા પુત્રો મન્દિરે મમ માનિનિ ।
પાલયિષ્યામ્યહં તત્ર તવાતિમનસા કિલ

અપત્યં તે પ્રદાસ્યામિ કંસસ્ય પ્રત્યયાય વૈ ।
કિં કર્તવ્યં પ્રભો ચાત્ર વિષમે સમુપસ્થિતે

વ્યત્યયઃ સન્તતેઃ શૌરે કથં કર્તું ક્ષમો ભવેઃ ।
દૂરે તિષ્ઠસ્વ કાન્તાદ્ય લજ્જા મેઽતિદુરત્યયા

પરાવૃત્ય મુખં સ્વામિન્નન્યથા કિં કરોમ્યહમ્ ।
ઇત્યુક્ત્વા તં મહાભાગં દેવકી દેવસમ્મતમ્

બાલકં સુષુવે તત્ર નિશીથે પરમાદ્‌ભુતમ્ ।
તં દૃષ્ટ્વા વિસ્મયં પ્રાપ દેવકી બાલકં શુભમ્

પતિં પ્રાહ મહાભાગા હર્ષોત્કુલ્લકલેવરા ।
પશ્ય પુત્રમુખં કાન્ત દુર્લભં હિ તવ પ્રભો

અદ્યૈનં કાલરૂપોઽસૌ ઘાતયિષ્યતિ ભ્રાતૃજઃ ।
વસુદેવસ્તથેત્યુક્ત્વા તમાદાય કરે સુતમ્

અપશ્યચ્ચાનનં તસ્ય સુતસ્યાદ્‌ભુતકર્મણઃ ।
વીક્ષ્ય પુત્રમુખં શૌરિશ્ચિન્તાવિષ્ટો બભૂવ હ

કિં કરોમિ કથં ન સ્યાદ્દુઃખમસ્ય કૃતે મમ ।
એવં ચિન્તાતુરે તસ્મિન્વાગુવાચાશરીરિણી

વસુદેવં સમાભાષ્ય ગગને વિશદાક્ષરા ।
વસુદેવ ગૃહીત્વૈનં ગોકુલં નય સત્વરઃ

રક્ષપાલાસ્તથા સર્વે મયા નિદ્રાવિમોહિતાઃ ।
વિવૃતાનિ કૃતાન્યષ્ટ કપાટાનિ ચ શૃઙ્ખલાઃ

મુક્ત્વૈનં નન્દગેહે ત્વં યોગમાયાં સમાનય ।
શ્રુત્વૈવં વસુદેવસ્તુ તસ્મિન્કારાગૃહે ગતઃ

વિવૃતં દ્વારમાલોક્ય બભૂવ તરસા નૃપ ।
તમાદાય યયાવાશુ દ્વારપાલૈરલક્ષિતઃ

કાલિન્દીતટમાસાદ્ય પૂરં દૃષ્ટ્વા સુનિશ્ચિતમ્ ।
તદૈવ કટિદઘ્ની સા બભૂવાશુ સરિદ્વરા

યોગમાયાપ્રભાવેણ તતારાનકદુન્દુભિઃ ।
ગત્વા તુ ગોકુલં શૌરિર્નિશીથે નિર્જને પથિ

નન્દદ્વારે સ્થિતઃ પશ્યન્વિભૂતિં પશુસંજ્ઞિતામ્ ।
તદૈવ તત્ર સઞ્જાતા યશોદા ગર્ભસમ્ભવા

યોગમાયાંશજા દેવી ત્રિગુણા દિવ્યરૂપિણી ।
જાતાં તાં બાલિકાં દિવ્યાં ગૃહીત્વા કરપઙ્કજે

તત્રાગત્ય દદૌ દેવી સૈરન્ધ્રીરૂપધારિણી ।
વસુદેવઃ સુતં દત્ત્વા સૈરન્ધ્રીકરપઙ્કજે

તામાદાય યયૌ શીઘ્રં બાલિકાં મુદિતાશયઃ ।
કારાગારે તતો ગત્વા દેવક્યાઃ શયને સુતામ્

નિઃક્ષિપ્ય સંસ્થિતઃ પાર્શ્વે ચિન્તાવિષ્ટો ભયાતુરઃ ।
રુરોદ સુસ્વરં કન્યા તદૈવાગતસંજ્ઞકાઃ

ઉત્તસ્થુઃ સેવકા રાજ્ઞઃ શ્રુત્વા તદ્‌રુદિતં નિશિ ।
તમૂચુર્ભૂપતિં ગત્વા ત્વરિતાસ્તેઽતિવિહ્વલાઃ

દેવક્યાશ્ચ સુતો જાતઃ શીઘ્રમેહિ મહામતે ।
તદાકર્ણ્ય વચસ્તેષાં શીઘ્રં ભોજપતિર્યયૌ

પ્રાવૃતં દ્વારમાલોક્ય વસુદેવમથાહ્વયત્ ।
કંસ ઉવાચ
સુતમાનય દેવક્યા વસુદેવ મહામતે

મૃત્યુર્મે ચાષ્ટમો ગર્ભસ્તન્નિહન્મિ રિપું હરિમ્ ।
વ્યાસ ઉવાચ
શ્રુત્વા કંસવચઃ શૌરિર્ભયત્રસ્તવિલોચનઃ

તામાદાય સુતાં પાણૌ દદૌ ચાશુ રુદન્નિવ ।
દૃષ્ટ્વાથ દારિકાં રાજા વિસ્મયં પરમં ગતઃ

દેવવાણી વૃથા જાતા નારદસ્ય ચ ભાષિતમ્ ।
વસુદેવઃ કથં કુર્યાદનૃતં સઙ્કટે સ્થિતઃ

રક્ષપાલાશ્ચ મે સર્વે સાવધાના ન સંશયઃ ।
કુતોઽત્ર કન્યકા કામં ક્વ ગતઃ સ સુતઃ કિલ

સન્દેહોઽત્ર ન કર્તવ્યઃ કાલસ્ય વિષમા ગતિઃ ।
ઇતિ સઞ્ચિન્ત્ય તાં બાલાં ગૃહીત્વા પાદયોઃ ખલઃ

પોથયામાસ પાષાણે નિર્ઘૃણઃ કુલપાંસનઃ ।
સા કરાન્નિઃસૃતા બાલા યયાવાકાશમણ્ડલમ્

દિવ્યરૂપા તદા ભૂત્વા તમુવાચ મૃદુસ્વના ।
કિં મયા હતયા પાપ જાતસ્તે બલવાન્ રિપુઃ

હનિષ્યતિ દુરારાધ્યઃ સર્વથા ત્વાં નરાધમમ્ ।
ઇત્યુક્ત્વા સા ગતા કન્યા ગગનં કામગા શિવા

કંસસ્તુ વિસ્મયાવિષ્ટો ગતો નિજગૃહં તદા ।
આનાય્ય દાનવાન્સર્વાનિદં વચનમબ્રવીત્

બકધેનુકવત્સાદીન્ક્રોધાવિષ્ટો ભયાતુરઃ ।
ગચ્છન્તુ દાનવાઃ સર્વે મમ કાર્યાર્થસિદ્ધયે

જાતમાત્રાશ્ચ હન્તવ્યા બાલકા યત્ર કુત્રચિત્ ।
પૂતનૈષા વ્રજત્વદ્ય બાલઘ્ની નન્દગોકુલમ્

જાતમાત્રાન્વિનિઘ્નન્તી શિશૂંસ્તત્ર મમાજ્ઞયા ।
ધેનુકો વત્સકઃ કેશી પ્રલમ્બો બક એવ ચ

સર્વે તિષ્ઠન્તુ તત્રૈવ મમ કાર્યચિકીર્ષયા ।
ઇત્યાજ્ઞાપ્યાસુરાન્કંસો યયૌ નિજગૃહં ખલઃ

ચિન્તાવિષ્ટોઽતિદીનાત્મા ચિન્તયિત્વૈવ તં પુનઃ

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં
ચતુર્થસ્કન્ધે કંસં પ્રતિ યોગમાયાવાક્યં નામ ત્રયોવિંશોઽધ્યાયઃ