દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 4.22

દેવદાનવાનામંશાવતરણવર્ણનમ્
જનમેજય ઉવાચ
કિં કૃતં પાતકં તેન બાલકેન પિતામહ ।
યજ્જાતમાત્રો નિહતસ્તથા તેન દુરાત્મના

નારદોઽપિ મુનિશ્રેષ્ઠો જ્ઞાનવાન્ધર્મતત્પરઃ ।
કથમેવંવિધં પાપં કૃતવાન્બ્રહ્મવિત્તમઃ

કર્તા કારયિતા પાપે તુલ્યપાપૌ સ્મૃતૌ બુધૈઃ ।
સ કથં પ્રેરયામાસ મુનિઃ કંસં ખલં તદા

સંશયોઽયં મહાન્મેઽત્ર બ્રૂહિ સર્વં સવિસ્તરમ્ ।
યેન કર્મવિપાકેન બાલકો નિધનં ગતઃ

વ્યાસ ઉવાચ
નારદઃ કૌતુકપ્રેક્ષી સર્વદા કલહપ્રિયઃ ।
દેવકાર્યાર્થમાગત્ય સર્વમેતચ્ચકાર હ

ન મિથ્યાભાષણે બુદ્ધિર્મુનેસ્તસ્ય કદાચન ।
સત્યવક્તા સુરાણાં સ કર્તવ્યે નિરતઃ શુચિઃ

એવં ષડ્ બાલકાસ્તેન જાતા જાતા નિપાતિતાઃ ।
ષડ્ ગર્ભાઃ શાપયોગેન સમ્ભૂય મરણં ગતાઃ

શૃણુ રાજન્પ્રવક્ષ્યામિ તેષાં શાપસ્ય કારણમ્ ।
સ્વાયમ્ભુવેઽન્તરે પુત્રા મરીચેઃ ષણ્મહાબલાઃ

ઊર્ણાયાં ચૈવ ભાર્યાયામાસન્ધર્મવિચક્ષણાઃ ।
બ્રહ્માણં જહસુર્વીક્ષ્ય સુતાં યભિતુમુદ્યતમ્

શશાપ તાંસ્તદા બ્રહ્મા દૈત્યયોનિં વિશન્ત્વધઃ ।
કાલનેમિસુતા જાતાસ્તે ષડ્ગર્ભા વિશામ્પતે

અવતારે પરે તે તુ હિરણ્યકશિપોઃ સુતાઃ ।
જાતાસ્તે જ્ઞાનસંયુક્તાઃ પૂર્વશાપભયાન્નૃપ

તસ્મિઞ્જન્મનિ શાન્તાશ્ચ તપશ્ચક્રુઃ સમાહિતાઃ ।
તેષાં પ્રીતોઽભવદ્‌ બ્રહ્મા ષડ્ગર્ભાણાં વરાન્દદૌ

બ્રહ્મોવાચ
શપ્તા યૂયં મયા પૂર્વં ક્રોધયુક્તેન પુત્રકાઃ ।
તુષ્ટોઽસ્મિ વો મહાભાગા બ્રુવન્તુ વાઞ્છિતં વરમ્

વ્યાસ ઉવાચ
તે તુ શ્રુત્વા વચસ્તસ્ય બ્રહ્મણઃ પ્રીતમાનસાઃ ।
બ્રહ્માણમબ્રુવન્કામં સર્વે કાર્યાર્થતત્પરાઃ

ગર્ભા ઊચુઃ
પિતામહાદ્ય તુષ્ટોઽસિ દેહિ નો વાઞ્છિતં વરમ્ ।
અવધ્યા દૈવતૈઃ સર્વૈર્માનવૈશ્ચ મહોરગૈઃ

ગન્ધર્વસિદ્ધપતિભિર્વધો માભૂત્પિતામહ ।
વ્યાસ ઉવાચ
તાનુવાચ તતો બ્રહ્મા સર્વમેતદ્‌ભવિષ્યતિ

ગચ્છન્તુ વો મહાભાગાઃ સત્યમેવ ન સંશયઃ ।
દત્ત્વા વરં ગતો બ્રહ્મા મુદિતાસ્તે તદાભવન્

હિરણ્યકશિપુઃ ક્રુદ્ધસ્તાનુવાચ કુરૂદ્વહ ।
યસ્માદ્વિહાય માં પુત્રાસ્તોષિતો વૈ પિતામહઃ

વરેણ પ્રાર્થિતોઽત્યર્થં બલવન્તો યતોઽભવન્ ।
યુષ્માભિર્હાપિતઃ સ્નેહસ્તતો યુષ્માંસ્ત્યજામ્યહમ્

યૂયં વ્રજન્તુ પાતાલે ષડ્ગર્ભા વિશ્રુતા ભુવિ ।
પાતાલે નિદ્રયાવિષ્ટાસ્તિષ્ઠન્તુ બહુવત્સરાન્

તતસ્તુ દેવકીગર્ભે વર્ષે વર્ષે પુનઃ પુનઃ ।
પિતા વઃ કાલનેમિસ્તુ તત્ર કંસો ભવિષ્યતિ

સ એવ જાતમાત્રાન્વો વધિષ્યતિ સુદારુણઃ ।
વ્યાસ ઉવાચ
એવં શપ્તાંસ્તદા તેન ગર્ભે જાતાન્પુનઃ પુનઃ

જઘાન દેવકીપુત્રાન્ષડ્ગર્ભાઞ્છાપનોદિતઃ ।
શેષાંશઃ સપ્તમસ્તત્ર દેવકીગર્ભસંસ્થિતઃ

વિસ્રંસિતશ્ચ ગર્ભોઽસૌ યોગેન યોગમાયયા ।
નીતશ્ચ રોહિણીગર્ભે કૃત્વા સંકર્ષણં બલાત્

પતિતઃ પઞ્ચમે માસિ લોકખ્યાતિં ગતસ્તદા ।
કંસોઽપિ જ્ઞાતવાંસ્તત્ર દેવકીગર્ભપાતનમ્

મુદં પ્રાપ સ દુષ્ટાત્મા શ્રુત્વા વાર્તાં સુખાવહામ્ ।
અષ્ટમે દેવકીગર્ભે ભગવાન્સાત્વતાં પતિઃ

ઉવાસ દેવકાર્યાર્થં ભારાવતરણાય ચ ।
રાજોવાચ
વસુદેવઃ કશ્યપાંશઃ શેષાંશશ્ચ તદાભવત્

હરેરંશસ્તથા પ્રોક્તો ભવતા મુનિસત્તમ ।
અન્યે ચ યેંઽશા દેવાનાં તત્ર જાતાસ્તુ તાન્વદ

વ્યાસ ઉવાચ
સુરાણામસુરાણાં ચ યે યેંઽશા ભુવિ વિશ્રુતાઃ

તાનહં સમ્પ્રવક્ષ્યામિ સંક્ષેપેણ શૃણુષ્વ તાન્ ।
વસુદેવઃ કશ્યપાંશો દેવકી ચ તથાદિતિઃ

બલદેવસ્ત્વનન્તાંશો વર્તમાનેષુ તેષુ ચ ।
યોઽસૌ ધર્મસુતઃ શ્રીમાન્નારાયણ ઇતિ શ્રુતઃ

તસ્યાંશો વાસુદેવસ્તુ વિદ્યમાને મુનૌ તદા ।
નરસ્તસ્યાનુજો યસ્તુ તસ્યાંશોઽર્જુન એવ ચ

યુધિષ્ઠિરસ્તુ ધર્માંશો વાય્વંશો ભીમ ઇત્યુત ।
અશ્વિન્યંશૌ તતઃ પ્રોક્તૌ માદ્રીપુત્રૌ મહાબલૌ

સૂર્યાંશઃ કર્ણ આખ્યાતો ધર્માશો વિદુરઃ સ્મૃતઃ ।
દ્રોણો બૃહસ્પતેરંશસ્તત્સતસ્તુ શિવાંશજઃ

સમુદ્રઃ શન્તનુઃ પ્રોક્તો ગઙ્ગા ભાર્યા મતા બુધૈઃ ।
દેવકસ્તુ સમાખ્યાતો ગન્ધર્વપતિરાગમે

વસુર્ભીષ્મો વિરાટસ્તુ મરુદ્‌ગણ ઇતિ સ્મૃતઃ ।
અરિષ્ટસ્ય સુતો હંસો ધૃતરાષ્ટ્રઃ પ્રકીર્તિતઃ

મરુદ્‌ગણઃ કૃપઃ પ્રોક્તઃ કૃતવર્મા તથાપરઃ ।
દુર્યોધનઃ કલેરંશઃ શકુનિં વિદ્ધિ દ્વાપરમ્

સોમપુત્રઃ સુવર્ચાખ્યઃ સોમપ્રરુરુદાહૃતઃ ।
પાવકાંશો ધૃષ્ટદ્યુમ્નઃ શિખણ્ડી રાક્ષસસ્તથા

સનત્કુમારસ્યાંશસ્તુ પ્રદ્યુમ્નઃ પરિકીર્તિતઃ ।
દ્રુપદો વરુણસ્યાંશો દ્રૌપદી ચ રમાંશજા

દ્રૌપદીતનયાઃ પઞ્ચ વિશ્વેદેવાંશજાઃ સ્મૃતાઃ ।
કુન્તિઃ સિદ્ધિર્ધૃતિર્માદ્રી મતિર્ગાન્ધારરાજજા

કૃષ્ણપત્‍ન્યસ્તથા સર્વા દેવવારાઙ્ગનાઃ સ્મૃતાઃ ।
રાજાનશ્ચ તથા સર્વે અસુરાઃ શક્રનોદિતાઃ

હિરણ્યકશિપોરંશઃ શિશુપાલ ઉદાહૃતઃ ।
વિપ્રચિત્તિર્જરાસન્ધઃ શલ્યઃ પ્રહ્લાદ ઇત્યપિ

કાલનેમિસ્તથા કંસઃ કેશી હયશિરાસ્તથા ।
અરિષ્ટો બલિપુત્રસ્તુ કકુદ્મી ગોકુલે હતઃ

અનુહ્લાદો ધૃષ્ટકેતુર્ભગદત્તોઽથ બાષ્કલઃ ।
લમ્બઃ પ્રલમ્બઃ સઞ્જાતઃ ખરોઽસૌ ધેનુકોઽભવત્

વારાહશ્ચ કિશોરશ્ચ દૈત્યૌ પરમદારુણૌ ।
મલ્લૌ તાવેવ સઞ્જાતૌ ખ્યાતૌ ચાણૂરમુષ્ટિકૌ

દિતિપુત્રસ્તથારિષ્ટો ગજઃ કુવલયાભિધઃ ।
બલિપુત્રી બકી ખ્યાતા બકસ્તદનુજઃ સ્મૃતઃ

યમો રુદ્રસ્તથા કામઃ ક્રોધશ્ચૈવ ચતુર્થકઃ ।
તેષામંશૈસ્તુ સઞ્જાતો દ્રોણપુત્રો મહાબલઃ

અંશાવતરણે પૂર્વં દૈતેયા રાક્ષસાસ્તથા ।
જાતાઃ સર્વે સુરાંશાસ્તે ક્ષિતિભારાવતારણે

એતેષાં કથિતં રાજન્નંશાવતરણં નૃપ ।
સુરાણાં ચાસુરાણાં ચ પુરાણેષુ પ્રકીર્તિતમ્

યદા બ્રહ્માદયો દેવાઃ પ્રાર્થનાર્થં હરિં ગતાઃ ।
હરિણા ચ તદા દત્તૌ કેશૌ ખલુ સિતાસિતૌ

શ્યામવર્ણસ્તતઃ કૃષ્ણઃ શ્વેતઃ સઙ્કર્ષણસ્તથા ।
ભારાવતારણાર્થં તૌ જાતૌ દેવાંશસમ્ભવૌ

અંશાવતરણં ચૈતચ્છૃણોતિ ભક્તિભાવતઃ ।
સર્વપાપવિનિર્મુક્તો મોદતે સ્વજનૈર્વૃતઃ

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં
ચતુર્થસ્કન્ધે દેવદાનવાનામંશાવતરણવર્ણનં નામ દ્વાવિંશોઽધ્યાયઃ