દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 4.18

બ્રહ્માણં પ્રતિ વિષ્ણુવાક્યમ્
વ્યાસ ઉવાચ
શૃણુ રાજન્પ્રવક્ષ્યામિ કૃષ્ણસ્ય ચરિતં મહત્ ।
અવતારકારણં ચૈવ દેવ્યાશ્ચરિતમદ્‌ભુતમ્

ધરૈકદા ભરાક્રાન્તા રુદતી ચાતિકર્શિતા ।
ગોરૂપધારિણી દીના ભીતાગચ્છત્ત્રિવિષ્ટપમ્

પૃષ્ટા શક્રેણ કિં તેઽદ્ય વર્તતે ભયમિત્યથ ।
કેન વૈ પીડિતાસિ ત્વં કિં તે દુઃખં વસુન્ધરે

તચ્છ્રુત્વેલા તદોવાચ શૃણુ દેવેશ મેઽખિલમ્ ।
દુઃખં પૃચ્છસિ યત્ત્વં મે ભારાક્રાન્તોઽસ્મિ માનદ

જરાસન્ધો મહાપાપી માગધેષુ પતિર્મમ ।
શિશુપાલસ્તથા ચૈદ્યઃ કાશિરાજઃ પ્રતાપવાન્

રુક્મી ચ બલવાન્કંસો નરકશ્ચ મહાબલઃ ।
શાલ્વઃ સૌભપતિઃ ક્રૂરઃ કેશી ધેનુકવત્સકૌ

સર્વે ધર્મવિહીનાશ્ચ પરસ્પરવિરોધિનઃ ।
પાપાચારા મદોન્મત્તાઃ કાલરૂપાશ્ચ પાર્થિવાઃ

તૈરહં પીડિતા શક્ર ભારાક્રાન્તાક્ષમા વિભો ।
કિં કરોમિ ક્વ ગચ્છામિ ચિન્તા મે મહતી સ્થિતા

પીડિતાહં વરાહેણ વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના ।
શક્ર જાનીહિ હરિણા દુઃખાદ્દુઃખતરં ગતા

યતોઽહં દુષ્ટદૈત્યેન કશ્યપસ્યાત્મજેન વૈ ।
હૃતાહં હિરણ્યાક્ષેણ મગ્ના તસ્મિન્મહાર્ણવે

તદા સૂકરરૂપેણ વિષ્ણુના નિહતોઽપ્યસૌ ।
ઉદ્ધૃતાહં વરાહેણ સ્થાપિતા હિ સ્થિરા કૃતા

નોચેદ્‌રસાતલે સ્વસ્થા સ્થિતા સ્યાં સુખશાયિની ।
ન શક્તાસ્મ્યદ્ય દેવેશ ભારં વોઢું દુરાત્મનામ્

અગ્રે દુષ્ટઃ સમાયાતિ હ્યષ્ટાવિંશસ્તથા કલિઃ ।
તદાહં પીડિતા શક્ર ગન્તાસ્મ્યાશુ રસાતલમ્

તસ્માત્ત્વં દેવદેવેશ દુઃખરૂપાર્ણવસ્ય ચ ।
પારદો ભવ ભારં મે હર પાદૌ નમામિ તે

ઇંદ્ર ઉવાચ
ઇલે કિં તે કરોમ્યદ્ય બ્રહ્માણં શરણં વ્રજ ।
અહં તત્રાગમિષ્યામિ સ તે દુઃખં હરિષ્યતિ

તચ્છ્રુત્વા ત્વરિતા પૃથ્વી બ્રહ્મલોકં ગતા તદા ।
શક્રોઽપિ પૃષ્ઠતઃ પ્રાપ્તઃ સર્વદેવપુરઃસરઃ

સુરભીમાગતાં તત્ર દૃષ્ટ્વોવાચ પ્રજાપતિઃ ।
મહીં જ્ઞાત્વા મહારાજ ધ્યાનેન સમુપસ્થિતામ્

કસ્માદ્‌રુદસિ કલ્યાણિ કિં તે દુઃખં વદાધુના ।
પીડિતાસિ ચ કેન ત્વં પાપાચારેણ ભૂર્વદ

ધરોવાચ
કલિરાયાતિ દુષ્ટોઽયં બિભેમિ તદ્‌ભયાદહમ્ ।
પાપાચારાઃ પ્રજાસ્તત્ર ભવિષ્યન્તિ જગત્પતે

રાજાનશ્ચ દુરાચારાઃ પરસ્પરવિરોધિનઃ ।
ચૌરકર્મરતાઃ સર્વે રાક્ષસાઃ પૂર્ણવૈરિણઃ

તાન્હત્વા નૃપતીન્ભારં હર મેઽદ્ય પિતામહ ।
પીડિતાસ્મિ મહારાજ સૈન્યભારેણ ભૂભૃતામ્

બ્રહ્યોવાચ
નાહં શક્તસ્તથા દેવિ ભારાવતરણે તવ ।
ગચ્છાવઃ સદનં વિષ્ણોર્દેવદેવસ્ય ચક્રિણઃ

સ તે ભારાપનોદં વૈ કરિષ્યતિ જનાર્દનઃ ।
પૂર્વં મયાપિ તે કાર્યં ચિન્તિતં સુવિચાર્ય ચ

તત્ર ગચ્છ સુરશ્રેષ્ઠ યત્ર દેવો જનાર્દનઃ ।
વ્યાસ ઉવાચ
ઇત્યુક્ત્વા વેદકર્તાસૌ પુરસ્કૃત્ય સુરાંશ્ચ ગામ્

જગામ વિષ્ણુસદનં હંસારૂઢશ્ચતુર્મુખઃ ।
તુષ્ટાવ વેદવાક્યૈશ્ચ ભક્તિપ્રવણમાનસઃ

બ્રહ્મોવાચ
સહસ્રશીર્ષાસ્ત્વમસિ સહસ્રાક્ષઃ સહસ્રપાત્ ।
ત્વં વેદપુરુષઃ પૂર્વં દેવદેવઃ સનાતનઃ

ભૂતપૂર્વં ભવિષ્યચ્ચ વર્તમાનં ચ યદ્વિભો ।
અમરત્વં ત્વયા દત્તમસ્માકં ચ રમાપતે

એતાવાન્મહિમા તેઽસ્તિ કો ન વેત્તિ જગત્ત્રયે ।
ત્વં કર્તાપ્યવિતા હન્તા ત્વં સર્વગતિરીશ્વરઃ

વ્યાસ ઉવાચ
ઇતીડિતઃ પ્રભુર્વિષ્ણુઃ પ્રસન્નો ગરુડધ્વજઃ ।
દર્શનઞ્ચ દદૌ તેભ્યો બ્રહ્માદિભ્યોઽમલાશયઃ

પપ્રચ્છ સ્વાગતં દેવાન્પ્રસન્નવદનો હરિઃ ।
તતસ્ત્વાગમને તેષાં કારણઞ્ચ સવિસ્તરમ્

તમુવાચાબ્જજો નત્વા ધરાદુઃખઞ્ચ સંસ્મરન્ ।
ભારાવતરણં વિષ્ણો કર્તવ્યં તે જનાર્દન

ભુવિ ધૃત્વાવતારં ત્વં દ્વાપરાન્તે સમાગતે ।
હત્વા દુષ્ટાન્નૃપાનુર્વ્યા હર ભારં દયાનિધે

વિષ્ણુરુવાચ
નાહં સ્વતન્ત્ર એવાત્ર ન બ્રહ્મા ન શિવસ્તથા ।
નેન્દ્રોઽગ્નિર્ન યમસ્ત્વષ્ટા ન સૂર્યો વરુણસ્તથા

યોગમાયાવશે સર્વમિદં સ્થાવરજઙ્ગમમ્ ।
બ્રહ્માદિસ્તમ્બપર્યન્તં ગ્રથિતં ગુણસૂત્રતઃ

યથા સા સ્વેચ્છયા પૂર્વં કર્તુમિચ્છતિ સુવ્રત ।
તથા કરોતિ સુહિતા વયં સર્વેઽપિ તદ્વશાઃ

યદ્યહં સ્યાં સ્વતન્ત્રો વૈ ચિન્તયન્તુ ધિયા કિલ ।
કુતોઽભવં મત્સ્યવપુઃ કચ્છપો વા મહાર્ણવે

તિર્યગ્યોનિષુ કો ભોગઃ કા કીર્તિઃ કિં સુખં પુનઃ ।
કિં પુણ્યં કિં ફલં તત્ર ક્ષુદ્રયોનિગતસ્ય મે

કોલો વાથ નૃસિંહો વા વામનો વાભવં કુતઃ ।
જમદગ્નિસુતઃ કસ્માત્સમ્ભવેયં પિતામહ

નૃશંસં વા કથં કર્મ કૃતવાનસ્મિ ભૂતલે ।
ક્ષતજૈસ્તુ હ્રદાન્સર્વાન્પૂરયેયં કથં પુનઃ

તત્કથં જમદગ્નેશ્ચ પુત્રો ભૂત્વા દ્વિજોત્તમઃ ।
ક્ષત્રિયાન્હતવાનાજૌ નિર્દયો ગર્ભગાનપિ

રામો ભૂત્વાથ દેવેન્દ્ર પ્રાવિશદ્દણ્ડકં વનમ્ ।
પદાતિશ્ચીરવાસાશ્ચ જટાવલ્કલવાન્પુનઃ

અસહાયો હ્યપાથેયો ભીષણે નિર્જને વને ।
કુર્વન્નાખેટકં તત્ર વ્યચરં વિગતત્રપઃ

ન જ્ઞાતવાન્મૃગં હૈમં માયયા પિહિતસ્તદા ।
ઉટજે જાનકીં ત્યક્ત્વા નિર્ગતસ્તત્પદાનુગઃ

લક્ષ્મણોઽપિ ચ તાં ત્યક્ત્વા નિર્ગતો મત્પદાનુગઃ ।
વારિતોઽપિ મયાત્યર્થં મોહિતઃ પ્રાકૃતૈર્ગુણૈઃ

ભિક્ષુરૂપં તતઃ કૃત્વા રાવણઃ કપટાકૃતિઃ ।
જહાર તરસા રક્ષો જાનકીં શોકકર્શિતામ્

દુઃખાર્તેન મયા તત્ર રુદિતઞ્ચ વને વને ।
સુગ્રીવેણ ચ મિત્રત્વં કૃતં કાર્યવશાન્મયા

અન્યાયેન હતો વાલી શાપાચ્ચૈવ નિવારિતઃ ।
સહાયાન્વાનરાન્ કૃત્વા લઙ્કાયાં ચલિતઃ પુનઃ

બદ્ધોઽહં નાગપાશૈશ્ચ લક્ષ્મણશ્ચ મમાનુજઃ ।
વિસંજ્ઞૌ પતિતૌ દૃષ્ટ્વા વાનરા વિસ્મયં ગતાઃ

ગરુડેન તદાઽઽગત્ય મોચિતૌ ભ્રાતરૌ કિલ ।
ચિન્તા મે મહતી જાતા દૈવં કિં વા કરિષ્યતિ

હૃતં રાજ્યં વને વાસો મૃતસ્તાતઃ પ્રિયા હૃતા ।
યુદ્ધં કષ્ટં દદાત્યેવમગ્રે કિં વા કરિષ્યતિ

પ્રથમં તુ મહદ્દુઃખમરાજ્યસ્ય વનાશ્રયમ્ ।
રાજપુત્ર્યાન્વિતસ્યૈવ ધનહીનસ્ય મે સુરાઃ

વરાટિકાપિ પિત્રા મે ન દત્તા વનનિર્ગમે ।
પદાતિરસહાયોઽહં ધનહીનશ્ચ નિર્ગતઃ

ચતુર્દશૈવ વર્ષાણિ નીતાનિ ચ તદા મયા ।
ક્ષાત્રં ધર્મં પરિત્યજ્ય વ્યાધવૃત્ત્યા મહાવને

દૈવાદ્યુદ્ધે જયઃ પ્રાપ્તો નિહતોઽસૌ મહાસુરઃ ।
આનીતા ચ પુનઃ સીતા પ્રાપ્તાયોધ્યા મયા તથા

વર્ષાણિ કતિચિત્તત્ર સુખં સંસારસમ્ભવમ્ ।
પ્રાપ્તં રાજ્યઞ્ચ સમ્પૂર્ણં કોસલાનધિતિષ્ઠતા

પુરૈવં વર્તમાનેન પ્રાપ્તરાજ્યેન વૈ તદા ।
લોકાપવાદભીતેન ત્યક્તા સીતા વને મયા

કાન્તાવિરહજં દુઃખં પુનઃ પ્રાપ્તં દુરાસદમ્ ।
પાતાલં સા ગતા પશ્ચાદ્ધરાં ભિત્ત્વા ધરાત્મજા

એવં રામાવતારેઽપિ દુઃખં પ્રાપ્તં નિરન્તરમ્ ।
પરતન્ત્રેણ મે નૂનં સ્વતન્ત્રઃ કો ભવેત્તદા

પશ્ચાત્કાલવશાત્પ્રાપ્તઃ સ્વર્ગો મે ભ્રાતૃભિઃ સહ ।
પરતન્ત્રસ્ય કા વાર્તા વક્તવ્યા વિબુધેન વૈ

પરતન્ત્રોઽત્મ્યહં નૂનં પદ્મયોને નિશામય ।
તથા ત્વમપિ રુદ્રશ્ચ સર્વે ચાન્યે સુરોત્તમાઃ

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સહિતાયાં
ચતુર્થસ્કન્ધે બ્રહ્માણં પ્રતિ વિષ્ણુવાક્યં નામાષ્ટાદશોઽધ્યાયઃ