દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 4.19

દેવાન્ પ્રતિ દેવીવાક્યવર્ણનમ્
વ્યાસ ઉવાચ
ઇત્યુક્ત્વા ભગવાન્વિષ્ણુઃ પુનરાહ પ્રજાપતિમ્ ।
યન્માયામોહિતઃ સર્વસ્તત્ત્વં જાનાતિ નો જનઃ

વયં માયાવૃતાઃ કામં ન સ્મરામો જગદ્‌ગુરુમ્ ।
પરમં પુરુષં શાન્તં સચ્ચિદાનન્દમવ્યયમ્

અહં વિષ્ણુરહં બ્રહ્મા શિવોઽહમિતિ મોહિતાઃ ।
ન જાનીમો વયં ધાતઃ પરં વસ્તુ સનાતનમ્

યન્માયામોહિતશ્ચાહં સદા વર્તે પરાત્મનઃ ।
પરવાન્દારુપાઞ્ચાલી માયિકસ્ય યથા વશે

ભવતાપિ તથા દૃષ્ટા વિભૂતિસ્તસ્ય ચાદ્‌ભુતા ।
કલ્પાદૌ ભવયુક્તેન મયાપિ ચ સુધાર્ણવે

મણિદ્વીપેઽથ મન્દારવિટપે રાસમણ્ડલે ।
સમાજે તત્ર સા દૃષ્ટા શ્રુતા ન વચસાપિ ચ

તસ્માત્તાં પરમાં શક્તિં સ્મરન્ત્વદ્ય સુરાઃ શિવામ્ ।
સર્વકામપ્રદાં માયામાદ્યાં શક્તિં પરાત્મનઃ

વ્યાસ ઉવાચ
ઇત્યુક્તા હરિણા દેવા બ્રહ્માદ્યા ભુવનેશ્વરીમ્ ।
સસ્મરુર્મનસા દેવીં યોગમાયાં સનાતનીમ્

સ્મૃતમાત્રા તદા દેવી પ્રત્યક્ષં દર્શનં દદૌ ।
પાશાઙ્કુશવરાભીતિધરા દેવી જપારુણા ।
દૃષ્ટ્વા પ્રમુદિતા દેવાસ્તુષ્ટુવુસ્તાં સુદર્શનામ્

દેવા ઊચુઃ
ઊર્ણનાભાદ્યથા તન્તુર્વિસ્ફુલિઙ્ગા વિભાવસોઃ ।
તથા જગદ્યદેતસ્યા નિર્ગતં તાં નતા વયમ્

યન્માયાશક્તિસંકૢપ્તં જગત્સર્વં ચરાચરમ્ ।
તાં ચિતં ભુવનાધીશાં સ્મરામઃ કરુણાર્ણવામ્

યદજ્ઞાનાદ્‌ભવોત્પત્તિર્યજ્જ્ઞાનાદ્‌ભવનાશનમ્ ।
સંવિદ્‌રૂપાં ચ તાં દેવીં સ્મરામઃ સા પ્રચોદયાત્

મહાલક્ષ્યૈ ચ વિદ્મહે સર્વશક્ત્યૈ ચ ધીમહિ ।
તન્નો દેવી પ્રચોદયાત્

માતર્નતાઃ સ્મ ભુવનાર્તિહરે પ્રસીદ
શન્તો વિધેહિ કુરુ કાર્યમિદં દયાર્દ્રે ।
ભારં હરસ્વ વિનિહત્ય સુરારિવર્ગં
મહ્યા મહેશ્વરિ સતાં કુરુ શં ભવાનિ

યદ્યમ્બુજાક્ષિ દયસે ન સુરાન્કદાચિત્
કિં તે ક્ષમા રણમુખેઽસિશરૈઃ પ્રહર્તુમ્ ।
એતત્ત્વયૈવ ગદિતં નનુ યક્ષરૂપં
ધૃત્વા તૃણં દહ હુતાશ પદાભિલાષૈઃ

કંસઃ કુજોઽથ યવનેન્દ્રસુતશ્ચ કેશી
બાર્હદ્રથો બકબકીખરશાલ્વમુખ્યાઃ ।
યેઽન્યે તથા નૃપતયો ભુવિ સન્તિ તાંસ્ત્વં
હત્વા હરસ્વ જગતો ભરમાશુ માતઃ

યે વિષ્ણુના ન નિહતાઃ કિલ શઙ્કરેણ
યે વા વિગૃહ્ય જલજાક્ષિ પુરન્દરેણ ।
તે તે મુખં સુખકરં સુસમીક્ષમાણાઃ
સંખ્યે શરૈર્વિનિહતા નિજલીલયા તે

શક્તિં વિના હરિહરપ્રમુખાઃ સુરાશ્ચ ॥
નૈવેશ્વરા વિચલિતું તવ દેવદેવિ ।
કિં ધારણાવિરહિતઃ પ્રભુરપ્યનન્તો
ધર્તું ધરાઞ્ચ રજનીશકલાવતંસે

ઇન્દ્ર ઉવાચ
વાચા વિના વિધિરલં ભવતીહ વિશ્વં
કર્તું હરિઃ કિમુ રમારહિતોઽથ પાતુમ્ ।
સંહર્તુમીશ ઉમયોજ્ઝિત ઈશ્વરઃ કિં
તે તાભિરેવ સહિતાઃ પ્રભવઃ પ્રજેશાઃ

વિષ્ણુરુવાચ
કર્તું પ્રભુર્ન દ્રુહિણો ન કદાચનાહં
નાપીશ્વરસ્તવ કલારહિતસ્ત્રિલોક્યાઃ ।
કર્તું પ્રભુત્વમનઘેઽત્ર તથા વિહર્તું
ત્વં વૈ સમસ્તવિભવેશ્વરિ ભાસિ નૂનમ્

વ્યાસ ઉવાચ
એવં સ્તુતા તદા દેવી તાનાહ વિબુધેશ્વરાન્ ।
કિં તત્કાર્યં વદન્ત્વદ્ય કરોમિ વિગતજ્વરાઃ

અસાધ્યમપિ લોકેઽસ્મિંસ્તત્કરોમિ સુરેપ્સિતમ્ ।
શંસન્તુ ભવતાં દુઃખં ધરાયાશ્ચ સુરોત્તમાઃ

દેવા ઊચુઃ
વસુધેયં ભરાક્રાન્તા સમ્પ્રાપ્તા વિબુધાન્પ્રતિ ।
રુદતી વેપમાના ચ પીડિતા દુષ્ટભૂભુજૈઃ

ભારાપહરણં ચાસ્યાઃ કર્તવ્યં ભુવનેશ્વરિ ।
દેવાનામીષ્મિત કાર્યમેતદેવાધુના શિવે

ઘાતિતસ્તુ પુરા માતસ્ત્વયા મહિષરૂપભૃત્ ।
દાનવોઽતિબલાક્રાન્તસ્તત્સહાયાશ્ચ કોટિશઃ

તથા શુમ્ભો નિશુમ્ભશ્ચ રક્તબીજસ્તથાપરઃ ।
ચણ્ડમુણ્ડૌ મહાવીર્યૌ તથૈવ ધૂમ્રલોચનઃ

દુર્મુખો દુઃસહશ્ચૈવ કરાલશ્ચાતિ વીર્યવાન્ ।
અન્યે ચ બહવઃ ક્રૂરાસ્ત્વયૈવ ચ નિપાતિતાઃ

તથૈવ ચ સુરારીંશ્ચ જહિ સર્વાન્મહીશ્વરાન્ ।
(ભારં હર ધરાયાશ્ચ દુર્ધરં દુષ્ટભૂભુજામ્ ।) ॥
વ્યાસ ઉવાચ
ઇત્યુક્તા સા તદા દેવી દેવાનાહામ્બિકા શિવા

સમ્પ્રહસ્યાસિતાપાઙ્ગી મેઘગમ્ભીરયા ગિરા ।
શ્રીદેવ્યુવાચ
મયેદં ચિન્તિતં પૂર્વમંશાવતરણં સુરાઃ

ભારાવતરણં ચૈવ યથા સ્યાદ્‌દુષ્ટભૂભુજામ્ ।
મયા સર્વે નિહન્તવ્યા દૈત્યેશા યે મહીભુજઃ

માગધાદ્યા મહાભાગાઃ સ્વશક્ત્યા મન્દતેજસઃ ।
ભવદ્‌ભિરપિ સ્વૈરંશૈરવતીર્ય ધરાતલે

મચ્છક્તિયુક્તૈઃ કર્તવ્યં ભારાવતરણં સુરાઃ ।
કશ્યપો ભાર્યયા સાર્ધં દિવિજાનાં પ્રજાપતિઃ

યાદવાનાં કુલે પૂર્વં ભવિતાઽઽનકદુન્દુભિઃ ।
તથૈવ ભૃગુશાપાદ્વૈ ભગવાન્વિષ્ણુરવ્યયઃ

અંશેન ભવિતા તત્ર વસુદેવસુતો હરિઃ ।
તદાહં પ્રભવિષ્યામિ યશોદાયાં ચ ગોકુલે

કાર્યં સર્વં કરિષ્યામિ સુરાણાં સુરસત્તમાઃ ।
કારાગારે ગતં વિષ્ણું પ્રાપયિષ્યામિ ગોકુલે

શેષં ચ દેવકીગર્ભાત્પ્રાપયિષ્યામિ રોહિણીમ્ ।
મચ્છક્ત્યોપચિતૌ તૌ ચ કર્તારૌ દુષ્ટસંક્ષયમ્

દુષ્ટાનાં ભૂભુજાં કામં દ્વાપરાન્તે સુનિશ્ચિતમ્ ।
ઇન્દ્રાંશોઽપ્યર્જુનઃ સાક્ષાત્કરિષ્યતિ બલક્ષયમ્

ધર્માંશોઽપિ મહારાજો ભવિષ્યતિ યુધિષ્ઠિરઃ ।
વાય્વંશો ભીમસેનશ્ચાશ્વિન્યંશૌ ચ યમાવપિ

વસોરંશોઽથ ગાઙ્ગેયઃ કરિષ્યતિ બલક્ષયમ્ ।
વ્રજન્તુ ચ ભવન્તોઽદ્ય ધરા ભવતુ સુસ્થિરા

ભારાવતરણં નૂનં કરિષ્યામિ સુરોત્તમાઃ ।
કૃત્વા નિમિત્તમાત્રાંસ્તાન્સ્વશક્ત્યાહં ન સંશયઃ

કુરુક્ષેત્રે કરિષ્યામિ ક્ષત્ત્રિયાણાં ચ સંક્ષયમ્ ।
અસૂયેર્ષ્યા મતિસ્તૃષ્ણા મમતાભિમતા સ્પૃહા

જિગીષા મદનો મોહો દોષૈર્નક્ષ્યન્તિ યાદવાઃ ।
બ્રાહ્મણસ્ય ચ શાપેન વંશનાશો ભવિષ્યતિ

ભગવાનપિ શાપેન ત્યક્ષ્યત્યેતત્કલેવરમ્ ।
ભવન્તોઽપિ નિજાઙ્ગૈશ્ચ સહાયાઃ શાર્ઙ્ગધન્વનઃ

પ્રભવન્તુ સનારીકા મથુરાયાં ચ ગોકુલે ।
વ્યાસ ઉવાચ
ઇત્યુક્ત્વાન્તર્દધે દેવી યોગમાયા પરાત્મનઃ

સધરા વૈ સુરાઃ સર્વે જગ્મુઃ સ્વાન્યાલયાનિ ચ ।
ધરાપિ સુસ્થિરા જાતા તસ્યા વાક્યેન તોષિતા

ઓષધીવીરુધોપેતા બભૂવ જનમેજય ।
પ્રજાશ્ચ સુખિનો જાતા દ્વિજાશ્ચાપુર્મહોદયમ્ ।
સન્તુષ્ટા મુનયઃ સર્વે બભૂબુર્ધર્મતત્પરાઃ

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં
ચતુર્થસ્કન્ધે દેવાન્ પ્રતિ દેવીવાક્યવર્ણનં નામકોનવિંશોઽધ્યાયઃ