દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 4.12

જયન્ત્યા શુક્રસહવાસવર્ણનમ્
વ્યાસ ઉવાચ
તં દૃષ્ટ્વા તુ વધં ઘોરં ચુક્રોધ ભગવાન્ભૃગુઃ ।
વેપમાનોઽતિદુઃખાર્તઃ પ્રોવાચ મધુસૂદનમ્

ભૃગુરુવાચ
અકૃત્યં તે કૃતં વિષ્ણો જાનન્પાપં મહામતે ।
વધોઽયં વિપ્રજાતાયા મનસા કર્તુમક્ષમઃ

આખ્યાતસ્ત્વં સત્ત્વગુણઃ સ્મૃતો બ્રહ્મા ચ રાજસઃ ।
તથાસૌ તામસઃ શમ્ભુર્વિપરીતં કથં સ્મૃતમ્

તામસસ્ત્વં કથં જાતઃ કૃતં કર્માતિનિન્દિતમ્ ।
અવધ્યા સ્ત્રી ત્વયા વિષ્ણો હતા કસ્માન્નિરાગસા

શપામિ ત્વાં દુરાચારં કિમન્યત્પ્રકરોમિ તે ।
વિધુરોઽહં કૃતઃ પાપ ત્વયાહં શક્રકારણાત્

ન શપેઽહં તથા શક્રં શપે ત્વાં મધુસૂદન ।
સદા છલપરોઽસિ ત્વં કીટયોનિર્દુરાશયઃ

યે ચ ત્વાં સાત્ત્વિકં પ્રાહુસ્તે મૂર્ખા મુનયઃ કિલ ।
તામસસ્ત્વં દુરાચારઃ પ્રત્યક્ષં મે જનાર્દન

અવતારા મૃત્યુલોકે સન્તુ મચ્છાપસમ્ભવાઃ ।
પ્રાયો ગર્ભભવં દુઃખં ભુંક્ષ્વ પાપાજ્જનાર્દન

વ્યાસ ઉવાચ
તતસ્તેનાથ શાપેન નષ્ટે ધર્મે પુનઃ પુનઃ ।
લોકસ્ય ચ હિતાર્થાય જાયતે માનુષેષ્વિહ

રાજોવાચ
ભૂગુભાર્યા હતા તત્ર ચક્રેણામિતતેજસા ।
ગાર્હસ્થ્યઞ્ચ પુનસ્તસ્ય કથં જાતં મહાત્મનઃ

વ્યાસ ઉવાચ
ઇતિ શપ્ત્વા હરિં રોષાત્તદાદાય શિરસ્ત્વરન્ ।
કાયે સંયોજ્ય તરસા ભૃગુઃ પ્રોવાચ કાર્યવિત્

અદ્ય ત્વાં વિષ્ણુના દેવિ હતાં સઞ્જીવયામ્યહમ્ ।
યદિ કૃત્સ્નો મયા ધર્મો જ્ઞાયતે ચરિતોઽપિ વા

તેન સત્યેન જીવેત યદિ સત્યં બ્રવીમ્યહમ્ ।
પશ્યન્તુ દેવતાઃ સર્વા મમ તેજોબલં મહત્

અદ્‌ભિસ્ત્વાં પ્રોક્ષ્ય શીતાભિર્જીવયામિ તપોબલાત્ ।
સત્યં શૌચં તથા વેદા યદિ મે તપસો બલમ્

વ્યાસ ઉવાચ
અદ્‌ભિઃ સમ્પ્રોક્ષિતા દેવી સદ્યઃ સઞ્જીવિતા તદા ।
ઉત્થિતા પરમપ્રીતા ભૃગોર્ભાર્યા શુચિસ્મિતા

તતસ્તાં સર્વભૂતાનિ દૃષ્ટ્વા સુપ્તોત્થિતામિવ ।
સાધુ સાધ્વિતિ તં તાં તુ તુષ્ટુવુઃ સર્વતો દિશમ્

એવં સઞ્ચીવિતા તેન ભૃગુણા વરવર્ણિની ।
વિસ્મયં પરમં જગ્મુર્દેવાઃ સેન્દ્રા વિલોક્ય તત્

ઇન્દ્રઃ સુરાનથોવાચ મુનિના જીવિતા સતી ।
કાવ્યસ્તપ્ત્વા તપો ઘોરં કિં કરિષ્યતિ મન્ત્રવિત્

વ્યાસ ઉવાચ
ગતા નિદ્રા સુરેન્દ્રસ્ય દેહેઽક્ષેમમભૂન્નૃપ ।
સ્મૃત્વા કાવ્યસ્ય વૃત્તાન્તં મન્ત્રાર્થમતિદારુણમ્

વિમૃશ્ય મનસા શક્રો જયન્તીં સ્વસુતાં તદા ।
ઉવાચ કન્યાં ચાર્વઙ્ગીં સ્મિતપૂર્વમિદં વચઃ

ગચ્છ પુત્રિ મયા દત્તા કાવ્યાય ત્વં તપસ્વિને ।
સમારાધય તન્વઙ્‌ગિ મત્કૃતે તં વશં કુરુ

ઉપચારૈર્મુનિં તૈસ્તૈઃ સમારાધ્ય મનઃપ્રિયૈઃ ।
ભયં મે તરસા ગત્વા હર તત્ર વરાશ્રમે ॥ ૨૨ ।
સા પિતુર્વચનં શ્રુત્વા તત્રાગચ્છન્મનોરમા ।
તમપશ્યદ્વિશાલાક્ષી પિબન્તં ધૂમમાશ્રમે

તસ્ય દેહં સમાલોક્ય સ્મૃત્વા વાક્યં પિતુસ્તદા ।
કદલીદલમાદાય વીજયામાસ તં મુનિમ્

નિર્મલં શીતલં વારિ સમાનીય સુવાસિતમ્ ।
પાનાય કલ્પયામાસ ભક્ત્યા પરમયા લઘુ

છાયાં વસ્ત્રાતપત્રેણ ભાસ્કરે મધ્યગે સતિ ।
રચયામાસ તન્વઙ્ગી સ્વયં ધર્મે સ્થિતા સતી

ફલાન્યાનીય દિવ્યાનિ પક્વાનિ મધુરાણિ ચ ।
મુમોચાગ્રે મુનેસ્તસ્ય ભક્ષાર્થં વિહિતાનિ ચ

કુશાઃ પ્રાદેશમાત્રા હિ હરિતાઃ શુકસન્નિભાઃ ।
દધારાગ્રેઽથ પુષ્પાણિ નિત્યકર્મસમૃદ્ધયે

નિદ્રાર્થં કલ્પયામાસ સંસ્તરં પલ્લવાન્વિતમ્ ।
તસ્મિન્મુનૌ ચાદરસ્થા ચકાર વ્યજનં શનૈઃ

હાવભાવાદિકં કિઞ્ચિદ્વિકારજનનં ચ તત્ ।
ન ચકાર જયન્તી સા શાપભીતા મુનેસ્તદા

સ્તુતિં ચકાર તન્વઙ્ગી ગીર્ભિસ્તસ્ય મહાત્મનઃ ।
સુભાષિણ્યનુકૂલાભિઃ પ્રીતિકર્ત્રીભિરપ્યુત

પ્રબુદ્ધે જલમાદાય દધારાચમનાય ચ ।
મનોઽનુકૂલં સતતં કુર્વન્તી વ્યચરત્તદા

ઇન્દ્રોઽપિ સેવકાંસ્તત્ર પ્રેષયામાસ ચાતુરઃ ।
પ્રવૃત્તિં જ્ઞાતુકામો વૈ મુનેસ્તસ્ય જિતાત્મનઃ

એવં બહૂનિ વર્ષાણિ પરિચર્યાપરાભવત્ ।
નિર્વિકારા જિતક્રોધા બ્રહ્મચર્યપરા સતી

પૂર્ણે વર્ષસહસ્રે તુ પરિતુષ્ટો મહેશ્વરઃ ।
વરેણ છન્દયામાસ કાવ્યં પ્રીતમના હરઃ

ઈશ્વર ઉવાચ
યચ્ચ કિઞ્ચિદપિ બ્રહ્મન્વિદ્યતે ભૃગુનન્દન ।
પ્રતિપશ્યસિ યત્સર્વં યચ્ચ વાચ્યં ન કસ્યચિત્

સર્વાભિભાવકત્વેન ભવિષ્યસિ ન સંશયઃ ।
અવધ્યઃ સર્વભૂતાનાં પ્રજેશશ્ચ દ્વિજોત્તમઃ

વ્યાસ ઉવાચ
એવં દત્ત્વા વરાઞ્છમ્ભુસ્તત્રૈવાન્તરધીયત ।
કાવ્યસ્તામથ સંવીક્ષ્ય જયન્તીં વાક્યમબ્રવીત્

કાસિ કસ્યાસિ સુશ્રોણિ બ્રૂહિ કિં તે ચિકીર્ષિતમ્ ।
કિમર્થમિહ સમ્પ્રાપ્તા કાર્યં વદ વરોરુ મે

કિં વાઞ્છસિ કરોમ્યદ્ય દુષ્કરં ચેત્સુલોચને ।
પ્રીતોઽસ્મિ ત્વત્કૃતેનાદ્ય વરં વરય સુવ્રતે

તતઃ સા તુ મુનિં પ્રાહ જયન્તી મુદિતાનના ।
ચિકીર્ષિતં મે ભગવંસ્તપસા જ્ઞાતુમર્હસિ

શુક્ર ઉવાચ
જ્ઞાતં મયા તથાપિ ત્વં બ્રૂહિ યન્મનસેપ્સિતમ્ ।
કરોમિ સર્વથા ભદ્રં પ્રીતોઽસ્મિ પરિચર્યયા

જયન્ત્યુવાચ
શક્રસ્યાહં સુતા બ્રહ્મન્ પિત્રા તુભ્યં સમર્પિતા ।
જયન્તી નામતશ્ચાહં જયન્તાવરજા મુને

સકામાસ્મિ ત્વયિ વિભો વાઞ્છિતં કુરુ મેઽધુના ।
રંસ્યે ત્વયા મહાભાગ ધર્મતઃ પ્રીતિપૂર્વકમ્

શુક્ર ઉવાચ
મયા સહ ત્વં સુશ્રોણિ દશવર્ષાણિ ભામિનિ ।
સર્વૈર્ભૂતૈરદૃશ્યા ચ રમસ્વેહ યદૃચ્છયા

વ્યાસ ઉવાચ
એવમુક્ત્વા ગૃહં ગત્વા જયન્ત્યાઃ પાણિમુદ્વહન્ ।
તયા સહાવસદ્દેવ્યા દશવર્ષાણિ ભાર્ગવઃ

અદૃશ્યઃ સર્વભૂતાનાં માયયા સંવૃતઃ પ્રભુઃ ।
દૈત્યાસ્તમાગતં શ્રુત્વા કૃતાર્થં મન્ત્રસંયુતમ્

અભિજગ્મુર્ગૃહે તસ્ય મુદિતાસ્તે દિદૃક્ષવઃ ।
નાપશ્યન્ રમમાણં તે જયન્ત્યા સહ સંયુતમ્

તદા વિમનસઃ સર્વે જાતા ભગ્નોદ્યમાશ્ચ તે ।
ચિન્તાપરાતિદીનાશ્ચ વીક્ષમાણાઃ પુનઃ પુનઃ

અદૃષ્ટ્વા તં તુ સંવૃત્તં પ્રતિજગ્મુર્યથાગતમ્ ।
સ્વગૃહાન્દૈત્યવર્યાસ્તે ચિન્તાવિષ્ટા ભયાતુરાઃ

રમમાણં તથા જ્ઞાત્વા શક્રઃ પ્રોવાચ તં ગુરુમ્ ।
બૃહસ્પતિં મહાભાગ કિં કર્તવ્યમિતઃ પરમ્

ગચ્છાદ્ય દાનવાન્બ્રહ્મન્માયયા ત્વં પ્રલોભય ।
અસ્માકં કુરુ કાર્યં ત્વં બુદ્ધ્યા સઞ્ચિન્ત્ય માનદ

તચ્છ્રુત્વા વચનં કાવ્યં રમમાણં સુસંવૃતમ્ ।
જ્ઞાત્વા તદ્‌રૂપમાસ્થાય દૈત્યાન્મતિ યયૌ ગુરુઃ

ગત્વા તત્રાતિભક્ત્યાસૌ દાનવાન્સમુપાહ્વયત્ ।
આગતાસ્તેઽસુરાઃ સર્વે દદૃશુઃ કાવ્યમગ્રતઃ

પ્રણમ્ય સંસ્થિતાઃ સર્વે કાવ્યં મત્વાતિમોહિતાઃ ।
ન વિદુસ્તે ગુરોર્માયાં કાવ્યરૂપવિભાવિનીમ્

તાનુવાચ ગુરુઃ કાવ્યરૂપઃ પ્રચ્છન્નમાયયા ।
સ્વાગતં મમ યાજ્યાનાં પ્રાપ્તોઽહં વો હિતાય વૈ

અહં વો બોધયિષ્યામિ વિદ્યાં પ્રાપ્તામમાયયા ।
તપસા તોષિતઃ શમ્ભુર્યુષ્મત્કલ્યાણહેતવે

તચ્છ્રુત્વા પ્રીતમનસો જાતાસ્તે દાનવોત્તમાઃ ।
કૃતકાર્યં ગુરું મત્વા જહૃષુસ્તે વિમોહિતાઃ

પ્રણેમુસ્તે મુદા યુક્તા નિરાતઙ્કા ગતવ્યથાઃ ।
દેવેભ્યશ્ચ ભયં ત્યક્ત્વા તસ્થુઃ સર્વે નિરામયાઃ

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં
ચતુર્થસ્કન્ધે જયન્ત્યા શુક્રસહવાસવર્ણનં નામ દ્વાદશોઽધ્યાયઃ