દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 4.1

જનમેજયપ્રશ્નાઃ
જનમેજય ઉવાચ
વાસવેય મુનિશ્રેષ્ઠ સર્વજ્ઞાનનિધેઽનઘ ।
પ્રષ્ટુમિચ્છામ્યહં સ્વામિન્નસ્માકં કુલવર્ધન

શૂરસેનસુતઃ શ્રીમાન્વસુદેવઃ પ્રતાપવાન્ ।
શ્રુતં મયા હરિર્યસ્ય પુત્રભાવમવાપ્તવાન્

દેવાનામપિ પૂજ્યોઽભૂન્નામ્ના ચાનકદુન્દુભિઃ ।
કારાગારે કથં બદ્ધઃ કંસસ્ય ધર્મતત્પરઃ

દેવક્યા ભાર્યયા સાર્ધં કિમાગઃ કૃતવાનસૌ ।
દેવક્યા બાલષટ્કસ્ય વિનાશશ્ચ કૃતઃ પુનઃ

તેન કંસેન કસ્માદ્વૈ યયાતિકુલજેન ચ ।
કારાગારે કથં જન્મ વાસુદેવસ્ય વૈ હરેઃ

ગોકુલે ચ કથં નીતો ભગવાન્સાત્વતાં પતિઃ ।
ગતો જન્માન્તરં કસ્માત્પિતરૌ નિગડે સ્થિતૌ

દેવકીવસુદેવૌ ચ કૃષ્ણસ્યામિતતેજસઃ ।
કથં ન મોચિતૌ વૃદ્ધૌ પિતરૌ હરિણામુના

જગત્કર્તું સમર્થેન સ્થિતેન જનકોદરે ।
પ્રાક્તનં કિં તયોઃ કર્મ દુર્વિજ્ઞેયં મહાત્મભિઃ

જન્મ વૈ વાસુદેવસ્ય યત્રાસીત્પરમાત્મનઃ ।
કે તે પુત્રાશ્ચ કા બાલા યા કંસેન વિપોથિતા

શિલાયાં નિર્ગતા વ્યોમ્નિ જાતા ત્વષ્ટભુજા પુનઃ ।
ગાર્હસ્થ્યઞ્ચ હરેર્બ્રૂહિ બહુભાર્યસ્ય ચાનઘ

કાર્યાણિ તત્ર તાન્યેવ દેહત્યાગં ચ તસ્ય વૈ ।
કિંવદન્ત્યા શ્રુતં યત્તન્મનો મોહયતીવ મે

ચરિતં વાસુદેવસ્ય ત્વમાખ્યાહિ યથાતથમ્ ।
નરનારાયણૌ દેવૌ પુરાણાવૃષિસત્તમૌ

ધર્મપુત્રૌ મહાત્માનૌ તપશ્ચેરતુરુત્તમમ્ ।
યૌ મુની બહુવર્ષાણિ પુણ્યે બદરિકાશ્રમે

નિરાહારૌ જિતાત્માનૌ નિઃસ્પૃહૌ જિતષડ્ગુણૌ ।
વિષ્ણોરંશૌ જગત્સ્થેમ્ને તપશ્ચેરતુરુત્તમમ્

તયોરંશાવતારૌ હિ જિષ્ણુકૃષ્ણૌ મહાબલૌ ।
પ્રસિદ્ધૌ મુનિભિઃ પ્રોક્તૌ સર્વજ્ઞૈર્નારદાદિભિઃ

વિદ્યમાનશરીરૌ તૌ કથં દેહાન્તરં ગતૌ ।
નરનારાયણૌ દેવૌ પુનઃ કૃષ્ણાર્જુનૌ કથમ્

યૌ ચક્રતુસ્તપશ્ચોગ્રં મુક્ત્યર્થં મુનિસત્તમૌ ।
તૌ કથં પ્રાપતુર્દેહૌ પ્રાપ્તયોગૌ મહાતપૌ

શૂદ્રઃ સ્વધર્મનિષ્ઠસ્તુ દેહાન્તે ક્ષત્રિયસ્તુ સઃ ।
શુભાચારો મૃતો યો વૈ સ શૂદ્રો બ્રાહ્મણો ભવેત્

બ્રાહ્મણો નિઃસ્પૃહઃ શાન્તો ભવરોગાદ્વિમુચ્યતે ।
વિપરીતમિદં ભાતિ નરનારાયણૌ ચ તૌ

તપસા શોષિતાત્માનૌ ક્ષત્રિયૌ તૌ બભૂવતુઃ ।
કેન તૌ કર્મણા શાન્તૌ જાતૌ શાપેન વા પુનઃ

બ્રાહ્મણૌ ક્ષત્રિયૌ જાતૌ કારણં તન્મુને વદ ।
યાદવાનાં વિનાશશ્ચ બ્રહ્મશાપાદિતિ શ્રુતઃ

કૃષ્ણસ્યાપિ હિ ગાન્ધાર્યાઃ શાપેનૈવ કુલક્ષયઃ ।
પ્રદ્યુમ્નહરણં ચૈવ શમ્બરેણ કથં કૃતમ્

વર્તમાને વાસુદેવે દેવદેવે જનાર્દને ।
પુત્રસ્ય સૂતિકાગેહાદ્ધરણં ચાતિદુર્ઘટમ્

દ્વારકાદુર્ગમધ્યાદ્વૈ હરિવેશ્માદ્દુરત્યયાત્ ।
ન જ્ઞાતં વાસુદેવેન તત્કથં દિવ્યચક્ષુષા

સન્દેહોઽયં મહાન્બ્રહ્મન્નિસન્દેહં કુરુ પ્રભો ।
યત્પત્‍ન્યો વાસુદેવસ્ય દસ્યુભિર્લુણ્ઠિતા હૃતાઃ

સ્વર્ગતે દેવદેવે તુ તત્કથં મુનિસત્તમ ।
સંશયો જાયતે બ્રહ્મંશ્ચિત્તાન્દોલનકારકઃ

વિષ્ણોરંશઃ સમુદ્‌ભૂતઃ શૌરિર્ભૂભારહારકૃત્ ।
સ કથં મથુરારાજ્યં ભયાત્ત્યક્ત્વા જનાર્દનઃ

દ્વારવત્યાં ગતઃ સાધો સસૈન્યઃ સસુહૃદ્‌ગણઃ ।
અવતારો હરેઃ પ્રોક્તો ભૂભારહરણાય વૈ

પાપાત્મનાં વિનાશાય ધર્મસંસ્થાપનાય ચ ।
તત્કથં વાસુદેવેન ચૌરાસ્તે ન નિપાતિતાઃ

યૈર્હૃતા વાસુદેવસ્ય પત્‍ન્યઃ સંલુણ્ઠિતાશ્ચ તાઃ ।
સ્તેનાસ્તે કિં ન વિજ્ઞાતાઃ સર્વજ્ઞેન સતા પુનઃ

ભીષ્મદ્રોણવધઃ કામં ભૂભારહરણે મતઃ ।
અર્ચિતાશ્ચ મહાત્માનઃ પાણ્ડવા ધર્મતત્પરાઃ

કૃષ્ણભક્તાઃ સદાચારા યુધિષ્ઠિરપુરોગમાઃ ।
તે કૃત્વા રાજસૂયઞ્ચ યજ્ઞરાજં વિધાનતઃ

દક્ષિણા વિવિધા દત્ત્વા બ્રાહ્મણેભ્યોઽતિભાવતઃ ।
પાણ્ડુપુત્રાસ્તુ દેવાંશા વાસુદેવાશ્રિતા મુને

ઘોરં દુઃખં કથં પ્રાપ્તાઃ ક્વ ગતં સુકૃતઞ્ચ તત્ ।
કિં તત્પાપં મહારૌદ્રં યેન તે પીડિતાઃ સદા

દ્રૌપદી ચ મહાભાગા વેદીમધ્યાત્સમુત્થિતા ।
રમાંશજા ચ સાધ્વી ચ કૃષ્ણભક્તિયુતા તથા

સા કથં દુઃખમતુલં પ્રાપ ઘોરં પુનઃ પુનઃ ।
દુઃશાસનેન સા કેશે ગૃહીતા પીડિતા ભૃશમ્

રજસ્વલા સભાયાં તુ નીતા ભીતૈકવાસસા ।
વિરાટનગરે દાસી જાતા મત્સ્યસ્ય સા પુનઃ

ધર્ષિતા કીચકેનાથ રુદતી કુરરી યથા ।
હૃતા જયદ્રથેનાથ ક્રન્દમાનાતિદુઃખિતા

મોચિતા પાણ્ડવૈઃ પશ્ચાદ્‌બલવદ્‌ભિર્મહાત્મભિઃ ।
પૂર્વજન્મકૃતં પાપં કિં તદ્યેન ચ પીડિતાઃ

દુઃખાન્યનેકાન્યાપ્તાસ્તે કથયાદ્ય મહામતે ।
રાજસૂયં ક્રતુવરં કૃત્વા તે મમ પૂર્વજાઃ

દુઃખં મહત્તરં પ્રાપ્તાઃ પૂર્વજન્મકૃતેન વૈ ।
દેવાંશાનાં કથં તેષાં સંશયોઽયં મહાન્હિ મે

સદાચારૈસ્તુ કૌન્તેયૈર્ભીષ્મદ્રોણાદયો હતાઃ ।
છલેન ધનલાભાર્થં જાનાનૈર્નશ્વરં જગત્

પ્રેરિતા વાસુદેવેન પાપે ઘોરે મહાત્મના ।
કુલં ક્ષયિતવન્તસ્તે હરિણા પરમાત્મના

વરં ભિક્ષાટનં સાધોર્નીવારૈર્જીવનં વરમ્ ।
યોધાન્ન હત્વા લોભેન શિલ્પેન જીવનં વરમ્

વિચ્છિન્નસ્તુ ત્વયા વંશો રક્ષિતો મુનિસત્તમ ।
સમુત્પાદ્ય સુતાનાશુ ગોલકાચ્છત્રુનાશનાન્

સોઽલ્પેનૈવ તુ કાલેન વિરાટતનયાસુતઃ ।
તાપસસ્ય ગલે સર્પં ન્યસ્તવાન્કથમદ્‌ભુતમ્

નકોઽપિ બ્રાહ્મણં દ્વેષ્ટિ ક્ષત્રિયસ્ય કુલોદ્‌ભવઃ ।
તાપસં મૌનસંયુક્તં પિત્રા કિં તત્કૃતં મુને

એતૈરન્યૈશ્ચ સન્દેહૈર્વિકલં મે મનોઽધુના ।
સ્થિરં કુરુ પિતઃ સાધો સર્વજ્ઞોઽસિ દયાનિધે

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ॥
ચતુર્થસ્કન્ધે જનમેજયપ્રશ્નો નામ પ્રથમોઽધ્યાયઃ