દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 3.29

લક્ષ્મણકૃતરામશોકસાન્ત્વનમ્
વ્યાસ ઉવાચ
તદાકર્ણ્ય વચો દુષ્ટં જાનકી ભયવિહ્વલા ।
વેપમાના સ્થિરં કૃત્વા મનો વાચમુવાચ હ

પૌલસ્ત્ય કિમસદ્વાક્યં ત્વમાત્થ સ્મરમોહિતઃ ।
નાહં વૈ સ્વૈરિણી કિન્તુ જનકસ્ય કુલોદ્‌ભવા

ગચ્છ લઙ્કાં દશાસ્ય ત્વં રામ ત્વાં વૈ હનિષ્યતિ ।
મત્કૃતે મરણં તત્ર ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ

ઇત્યુક્ત્વા પર્ણશાલાયાં ગતા સા વહ્નિસન્નિધૌ ।
ગચ્છ ગચ્છેતિ વદતી રાવણં લોકરાવણમ્

સોઽથ કૃત્વા નિજં રૂપં જગામોટજમન્તિકમ્ ।
બલાજ્જગ્રાહ તાં બાલાં રુદતી ભયવિહ્વલામ્

રામરામેતિ ક્રન્દન્તી લક્ષ્મણેતિ મુહુર્મુહુઃ ।
ગૃહીત્વા નિર્ગતઃ પાપો રથમારોપ્ય સત્વરઃ

ગચ્છન્નરુણપુત્રેણ માર્ગે રુદ્ધો જટાયુષા ।
સઙ્ગ્રામોઽભૂન્મહારૌદ્રસ્તયોસ્તત્ર વનાન્તરે

હત્વા તં તાં ગૃહીત્વા ચ ગતોઽસૌ રાક્ષસાધિપઃ ।
લઙ્કાયાં ક્રન્દતી તાત કુરરીવ દુરાત્મનઃ

અશોકવનિકાયાં સા સ્થાપિતા રાક્ષસીયુતા ।
સ્વવૃત્તાન્નૈવ ચલિતા સામદાનાદિભિઃ કિલ

રામોઽપિ તં મૃગં હત્વા જગામાદાય નિર્વૃતઃ ।
આયાન્તં લક્ષ્મણં વીક્ષ્ય કિં કૃતં તેઽનુજાસમમ્

એકાકિનીં પ્રિયાં હિત્વા કિમર્થં ત્વમિહાગતઃ ।
શ્રુત્વા સ્વનં તુ પાપસ્ય રાઘવસ્ત્વબ્રવીદિદમ્

સૌ‌મિત્રિસ્ત્વબ્રવીદ્વાક્યં સીતાવાગ્બાણપીડિતઃ ।
પ્રભોઽત્રાહં સમાયાતઃ કાલયોગાન્ન સંશયઃ

તદા તૌ પર્ણશાલાયાં ગત્વા વીક્ષ્યાતિદુઃખિતૌ ।
જાનક્યન્વેષણે યત્‍નમુભૌ કર્તું સમુદ્યતૌ

માર્ગમાણૌ તુ સમ્પ્રાપ્તૌ યત્રાસૌ પતિતઃ ખગઃ ।
જટાયુઃ પ્રાણશેષસ્તુ પતિતઃ પૃથિવીતલે

તેનોક્તં રાવણેનાદ્ય હૃતા‍‍ઽસૌ જનકાત્મજા ।
મયા નિરુદ્ધઃ પાપાત્મા પાતિતોઽહં મૃધે પુનઃ

ઇત્યુક્ત્વાઽસૌ ગતપ્રાણઃ સંસ્કૃતો રાઘવેણ વૈ ।
કૃત્વૌર્ઘ્વદૈહિકં રામલક્ષ્મણૌ નિર્ગતૌ તતઃ

કબન્ધં ઘાતયિત્વાસૌ શાપાચ્ચામોચયત્પ્રભુઃ ।
વચનાત્તસ્ય હરિણા સખ્યં ચક્રેઽથ રાઘવઃ

હત્વા ચ વાલિનં વીરં કિષ્કિન્ધારાજ્યમુત્તમમ્ ।
સુગ્રીવાય દદૌ રામઃ કૃતસખ્યાય કાર્યતઃ

તત્રૈવ વાર્ષિકાન્માસાંસ્તસ્થૌ લક્ષ્મણસંયુતઃ ।
ચિન્તયઞ્જાનકીં ચિત્તે દશાનનહૃતાં પ્રિયામ્

લક્ષ્મણં પ્રાહ રામસ્તુ સીતાવિરહપીડિતઃ ।
સૌ‌મિત્રે કૈકયસુતા જાતા પૂર્ણમનોરથા

ન પ્રાપ્તા જાનકી નૂનં નાહં જીવામિ તાં વિના ।
નાગમિષ્યામ્યયોધ્યાયામૃતે જનકનન્દિનીમ્

ગતં રાજ્યં વને વાસો મૃતસ્તાતો હૃતા પ્રિયા ।
પીડયન્માં સ દુષ્ટાત્મા દૈવો‍ઽગ્રે કિં કરિષ્યતિ

દુર્જ્ઞેયં ભવિતવ્યં હિ પ્રાણિનાં ભરતાનુજ ।
આવયોઃ કા ગતિસ્તાત ભવિષ્યતિ સુદુઃખદા

પ્રાપ્ય જન્મ મનોર્વંશે રાજપુત્રાવુભૌ કિલ ।
વનેઽતિદુઃખભોક્તારૌ જાતૌ પૂર્વકૃતેન ચ

ત્યક્ત્વા ત્વમપિ ભોગાંસ્તુ મયા સહ વિનિર્ગતઃ ।
દૈવયોગાચ્ચ સૌ‌મિત્રે ભુંક્ષ્વ દુઃખં દુરત્યયમ્

ન કોઽપ્યસ્મત્કુલે પૂર્વં મત્સમો દુઃખભાઙ્નરઃ ।
અકિઞ્ચનોઽક્ષમઃ ક્લિષ્ટો ન ભૂતો ન ભવિષ્યતિ

કિં કરોમ્યદ્ય સૌ‌મિત્રે મગ્નોઽસ્મિ દુઃખસાગરે ।
ન ચાસ્તિ તરણોપાયો હ્યસહાયસ્ય મે કિલ

ન વિત્તં ન બલં વીર ત્વમેકઃ સહચારકઃ ।
કોપં કસ્મિન્કરોમ્યદ્ય ભોગેસ્મિન્સ્વકૃતેઽનુજ

ગતં હસ્તગતં રાજ્યં ક્ષણાદિન્દ્રાસનોપમમ્ ।
વને વાસસ્તુ સમ્પ્રાપ્તઃ કો વેદ વિધિનિર્મિતમ્

બાલભાવાચ્ચ વૈદેહી ચલિતા ચાવયોઃ સહ ।
નીતા દૈવેન દુષ્ટેન શ્યામા દુઃખતરાં દશામ્

લઙ્કેશસ્ય ગૃહે શ્યામા કથં દુઃખં ભવિષ્યતિ ।
પતિવ્રતા સુશીલા ચ મયિ પ્રીતિયુતા ભૃશમ્

ન ચ લક્ષ્મણ વૈદેહી સા તસ્ય વશગા ભવેત્ ।
સ્વૈરિણીવ વરારોહા કથં સ્યાજ્જનકાત્મજા

ત્યજેત્પ્રાણાન્નિયન્તૃત્વે મૈથિલી ભરતાનુજ ।
ન રાવણસ્ય વશગા ભવેદિતિ સુનિશ્ચિતમ્

મૃતા ચેજ્જાનકી વીર પ્રાણાંસ્ત્યક્ષ્યામ્યસંશયમ્ ।
મૃતા ચેદસિતાપાઙ્ગીં કિં મે દેહેન લક્ષ્મણ

એવં વિલપમાનં તં રામં કમલલોચનમ્ ।
લક્ષ્મણઃ પ્રાહ ધર્માત્મા સાન્ત્વયન્નૃતયા ગિરા

ધૈર્યં કુરુ મહાબાહો ત્યક્ત્વા કાતરતામિહ ।
આનયિષ્યામિ વૈદેહીં હત્વા તં રાક્ષસાધમમ્

આપદિ સમ્પદિ તુલ્યા ધૈર્યાદ્‌ભવન્તિ તે ધીરાઃ ।
અલ્પધિયસ્તુ નિમગ્નાઃ કષ્ટે ભવન્તિ વિભવેઽપિ

સંયોગો વિપ્રયોગશ્ચ દૈવાધીનાવુભાવપિ ।
શોકસ્તુ કીદૃશસ્તત્ર દેહેનાત્મનિ ચ ક્વચિત્

રાજ્યાદ્યથા વને વાસો વૈદેહ્યા હરણં યથા ।
તથા કાલે સમીચીને સંયોગોઽપિ ભવિષ્યતિ

પ્રાપ્તવ્યં સુખદુઃખાનાં ભોગાન્નિર્વર્તનં ક્વચિત્ ।
નાન્યથા જાનકીજાને તસ્માચ્છોકં ત્યજાધુના

વાનરાઃ સન્તિ ભૂયાંસો ગમિષ્યન્તિ ચતુર્દિશમ્ ।
શુદ્ધિં જનકનન્દિન્યા આનયિષ્યન્તિ તે કિલ

જ્ઞાત્વા માર્ગસ્થિતિં તત્ર ગત્વા કૃત્વા પરાક્રમમ્ ।
હત્વા તં પાપકર્માણમાનયિષ્યામિ મૈથિલીમ્

સસૈન્યં ભરતં વાઽપિ સમાહૂય સહાનુજમ્ ।
હનિષ્યામો વયં શત્રું કિં શોચસિ વૃથાગ્રજ

રઘુણૈકરથેનૈવ જિતાઃ સર્વા દિશઃ પુરા ।
તદ્વંશજઃ કથં શોકં કર્તુમર્હસિ રાઘવ

એકોઽહં સકલાઞ્જેતું સમર્થોઽસ્મિ સુરાસુરાન્ ।
કિં પુનઃ સસહાયો વૈ રાવણં કુલપાંસનમ્

જનકં વા સમાનીય સાહાય્યે રઘુનન્દન ।
હનિષ્યામિ દુરાચારં રાવણં સુરકણ્ટકમ્

સુખસ્યાનન્તરં દુઃખં દુઃખસ્યાનન્તરં સુખમ્ ।
ચક્રનેમિરિવૈકં યન્ન ભવેદ્‌રઘુનન્દન

મનોઽતિકાતરં યસ્ય સુખદુઃખસમુદ્‌ભવે ।
સ શોકસાગરે મગ્નો ન સુખી સ્યાત્કદાચન

ઇન્દ્રેણ વ્યસનં પ્રાપ્તં પુરા વૈ રઘુનન્દન ।
નહુષઃ સ્થાપિતો દેવૈઃ સર્વૈર્મઘવતઃ પદે

સ્થિતઃ પઙ્કજમધ્યે ચ બહુવર્ષગણાનપિ ।
અજ્ઞાતવાસં મઘવા ભીતસ્ત્યક્ત્વા નિજં પદમ્

પુનઃ પ્રાપ્તં નિજસ્થાનં કાલે વિપરિવર્તિતે ।
નહુષઃ પતિતો ભૂમૌ શાપાદજગરાકૃતિઃ

ઇન્દ્રાણીં કામયાનસ્તુ બ્રાહ્મણાનવમન્ય ચ ।
અગસ્તિકોપાત્સઞ્જાતઃ સર્પદેહો મહીપતિઃ

તસ્માચ્છોકો ન કર્તવ્યો વ્યસને સતિ રાઘવ ।
ઉદ્યમે ચિત્તમાસ્થાય સ્થાતવ્યં વૈ વિપશ્ચિતા

સર્વજ્ઞોઽસિ મહાભાગ સમર્થોઽસિ જગત્પતે ।
કિં પ્રાકૃત ઇવાત્યર્થં કુરુષે શોકમાત્મનિ

વ્યાસ ઉવાચ
ઇતિ લક્ષ્મણવાક્યેન બોધિતો રઘુનન્દનઃ ।
ત્યક્ત્વા શોકં તથાત્યર્થં બભૂવ વિગતજ્વરઃ

ઇતિ શ્રીદેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં તૃતીયસ્કન્ધે
લક્ષ્મણકૃતરામશોકસાન્ત્વનં નામૈકોનત્રિંશોઽધ્યાયઃ