દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 3.27

દેવીપૂજામહત્ત્વવર્ણનમ્
વ્યાસ ઉવાચ
હીનાઙ્ગીં વર્જયેત્કન્યાં કુષ્ઠયુક્તાં વ્રણાઙ્‌કિતામ્ ।
ગન્ધસ્ફુરિતહીનાઙ્ગીં વિશાલકુલસમ્ભવામ્

જાત્યન્ધાં કેકરાં કાણાં કુરૂપાં બહુરોમશામ્ ।
સન્ત્યજેદ્‌રોગિણીં કન્યાં રક્તપુષ્પાદિનાઙ્‌કિતામ્

ક્ષામાં ગર્ભસમુદ્‌ભૂતાં ગોલકાં કન્યકોદ્‌ભવામ્ ।
વર્જનીયાઃ સદા ચૈતાઃ સર્વપૂજાદિકર્મસુ

અરોગિણીં સુરૂપાઙ્ગીં સુન્દરીં વ્રણવર્જિતામ્ ।
એકવંશસમુદ્‌ભૂતાં કન્યાં સમ્યક્પ્રપૂજયેત્

બ્રાહ્મણી સર્વકાર્યેષુ જયાર્થે નૃપવંશજા ।
લાભાર્થે વૈશ્યવંશોત્થા મતા વા શૂદ્રવંશજા

બ્રાહ્મણૈર્બ્રહ્મજાઃ પૂજ્યા રાજન્યૈર્બ્રહ્મવંશજાઃ ।
વૈશ્યૈસ્ત્રિવર્ગજાઃ પૂજ્યાશ્ચતસ્રઃ પાદસમ્ભવૈઃ

કારુભિશ્ચૈવ વંશોત્થા યથાયોગ્યં પ્રપૂજયેત્ ।
નવરાત્રવિધાનેન ભક્તિપૂર્વં સદૈવ હિ

અશક્તો નિયતં પૂજાં કર્તુઞ્ચેન્નવરાત્રકે ।
અષ્ટમ્યાં ચ વિશેષેણ કર્તવ્યં પૂજનં સદા

પુરાઽષ્ટમ્યાં ભદ્રકાલી દક્ષયજ્ઞવિનાશિની ।
પ્રાદુર્ભૂતા મહાઘોરા યોગિની કોટિભિઃ સહ

અતોઽષ્ટમ્યાં વિશેષેણ કર્તવ્યં પૂજનં સદા ।
નાનાવિધોપહારૈશ્ચ ગન્ધમાલ્યાનુલેપનૈઃ

પાયસૈરામિષૈર્હોમૈર્બ્રાહ્મણાનાં ચ ભોજનૈઃ ।
ફલપુષ્પોપહારૈશ્ચ તોષયેજ્જગદમ્બિકામ્

ઉપવાસે હ્યશક્તાનાં નવરાત્રવ્રતે પુનઃ ।
ઉપોષણત્રયં પ્રોક્તં યથોક્તફલદં નૃપ

સપ્તમ્યાં ચ તથાઽષ્ટમ્યાં નવમ્યાં ભક્તિભાવતઃ ।
ત્રિરાત્રકરણાત્સર્વં ફલં ભવતિ પૂજનાત્

પૂજાભિશ્ચૈવ હોમૈશ્ચ કુમારિપૂજનૈસ્તથા ।
સમ્પૂર્ણં તદ્‌વ્રતં પ્રોક્તં વિપ્રાણાં ચૈવ ભોજનૈઃ

વ્રતાનિ યાનિ ચાન્યાનિ દાનાનિ વિવિધાનિ ચ ।
નવરાત્રવ્રતસ્યાસ્ય નૈવ તુલ્યાનિ ભૂતલે

ધનધાન્યપ્રદં નિત્યં સુખસન્તાનવૃદ્ધિદમ્ ।
આયુરારોગ્યદં ચૈવ સ્વર્ગદં મોક્ષદં તથા

વિદ્યાર્થી વા ધનાર્થી વા પુત્રાર્થી વા ભવેન્નરઃ ।
તેનેદં વિધિવત્કાર્યં વ્રતં સૌભાગ્યદં શિવમ્

વિદ્યાર્થી સર્વવિદ્યાં વૈ પ્રાપ્નોતિ વ્રતસાધનાત્ ।
રાજભ્રષ્ટો નૃપો રાજ્યં સમવાપ્નોતિ સર્વદા

પૂર્વજન્મનિ યૈર્નૂનં ન કૃતં વ્રતમુત્તમમ્ ।
તે વ્યાધિનો દરિદ્રાશ્ચ ભવન્તિ પુત્રવર્જિતાઃ

વન્ધ્યા ચ યા ભવેન્નારી વિધવા ધનવર્જિતા ।
અનુમા તત્ર કર્તવ્યા નેયં કૃતવતી વ્રતમ્

નવરાત્રવ્રતં પ્રોક્તં ન કૃતં યેન ભૂતલે ।
સ કથં વિભવં પ્રાપ્ય મોદતે ચ તથા દિવિ

રક્તચન્દનસંમિશ્રૈઃ કોમલૈર્બિલ્વપત્રકૈઃ ।
ભવાની પૂજિતા યેન સ ભવેન્નૃપતિઃ ક્ષિતૌ

નારાધિતા યેન શિવા સનાતની
દુઃખાર્તિહા સિદ્ધિકરી જગદ્વરા ।
દુઃખાવૃતઃ શત્રુયુતશ્ચ ભૂતલે
નૂનં દરિદ્રો ભવતીહ માનવઃ

યાં વિષ્ણુરિન્દ્રો હરપદ્મજૌ તથા
વહ્નિઃ કુબેરો વરુણો દિવાકરઃ ।
ધ્યાયન્તિ સર્વાર્થસમાપ્તિનન્દિતા-
સ્તાં કિં મનુષ્યા ન ભજન્તિ ચણ્ડિકામ્

સ્વાહા સ્વધા નામ મનુપ્રભાવૈ-
સ્તૃપ્યન્તિ દેવાઃ પિતરસ્તથૈવ ।
યજ્ઞેષુ સર્વેષુ મુદા હરન્તિ
યન્નામ યુગ્મશ્રુતિભિર્મુનીન્દ્રાઃ

યસ્યેચ્છયા સૃજતિ વિશ્વમિદં પ્રજેશો
નાનાવતારકલનં કુરુતે હરિશ્ચ ।
નૂનં કરોતિ જગતઃ કિલ ભસ્મ શમ્ભુ-
સ્તાં શર્મદાં ન ભજતે નુ કથં મનુષ્યઃ

નૈકોઽસ્તિ સર્વભુવનેષુ તયા વિહીનો
દેવો નરોઽથ વિહગઃ કિલ પન્નગો વા ।
ગન્ધર્વરાક્ષસપિશાચનગેષુ નૂનં
યઃ સ્પન્દિતું ભવતિ શક્તિયુતો યથેચ્છમ્

તાં ન સેવેત કશ્ચણ્ડીં સર્વકામાર્થદાં શિવામ્ ।
વ્રતં તસ્યા ન કઃ કુર્યાદ્વાઞ્છન્નર્થચતુષ્ટયમ્

મહાપાતકસંયુક્તો નવરાત્રવ્રતં ચરેત્ ।
મુચ્યતે સર્વપાપેભ્યો નાત્ર કાર્યા વિચારણા

પુરા કશ્ચિદ્વણિગ્દીનો ધનહીનઃ સુદુઃખિતઃ ।
કુટુમ્બી ચાભવત્કશ્ચિત્ કોસલે નૃપસત્તમ

અપત્યાનિ બહૂન્યસ્યાભવન્ક્ષુત્પીડિતાનિ ચ ।
ભક્ષ્યં કિઞ્ચિત્તુ સાયાહ્ને પ્રાપુસ્તસ્ય ચ બાલકાઃ

ભુઙ્ક્તે સ્મ કાર્યકર્તાઽસૌ પરસ્યાથ બુભુક્ષિતઃ ।
કુટુમ્બભરણં તત્ર ચકારાતિનિરાકુલઃ

સદા ધર્મરતઃ શાન્તઃ સદાચારશ્ચ સત્યવાક્ ।
અક્રોધનશ્ચ ધૃતિમાન્નિર્મદશ્ચાનસૂયકઃ

સમ્પૂજ્ય દેવતા નિત્યં પિતૄનપ્યતિથીંસ્તથા ।
ભુઞ્જાને પોષ્યવર્ગેઽથ કૃતવાન્ભોજનં વણિક્

એવં ગચ્છતિ કાલે વૈ સુશિલો નામતો ગુણૈઃ ।
દારિદ્ર્યાર્તો દ્વિજં શાન્તં પપ્રચ્છાતિબુભુક્ષિતઃ

સુશીલ ઉવાચ
ભો ભૂદેવ કૃપાં કૃત્વા વદસ્વાદ્ય મહામતે ।
કથં દારિદ્ર્યનાશઃ સ્યાદિતિ મે નિશ્ચયેન વૈ

ધનૈષણા મે નૈવાસ્તિ ધની સ્યામિતિ માનદ ।
કુટુમ્બભરણાર્થં વૈ પૃચ્છામિ ત્વાં દ્વિજોત્તમ

પુત્રી સુતસ્તુ મે બાલો ભક્ષાર્થી રોદતે ભૃશમ્ ।
તાવન્માત્રં ગૃહે નાન્નં મુષ્ટિમેકાં દદામ્યહમ્

વિસર્જિતો યતો ગેહાદ્‌ગતો બાલો રુદન્મયા ।
અતો મે દહ્યતેઽત્યર્થં કિં કરોમિ ધનં વિના

વિવાહોઽસ્તિ સુતાયા મે નાસ્તિ વિત્તં કરોમિ કિમ્ ।
દશવર્ષાધિકાયાસ્તુ દાનકાલોઽપિ યાત્યલમ્

તેન શોચામિ વિપ્રેન્દ્ર સર્વજ્ઞોઽસિ દયાનિધે ।
તપો દાનં વ્રતં કિઞ્ચિદ્‌બ્રૂહિ મન્ત્રજપં તથા

યેનાહં પોષ્યવર્ગસ્ય કરોમિ દ્વિજ પોષણમ્ ।
તાવન્મે સ્યાદ્ધનપ્રાપ્તિર્નાધિકં પ્રાર્થયે કિલ

ત્વત્પ્રસાદાત્કુટુમ્બં મે સુખિતં પ્રભવેદિહ ।
તત્કુરુષ્વ મહાભાગ જ્ઞાનેન પરિચિન્ત્ય ચ

વ્યાસ ઉવાચ
ઇતિ પૃષ્ટસ્તથા તેન બ્રાહ્મણઃ સંશિતવ્રતઃ ।
ઉવાચ પરમપ્રીતસ્તં વૈશ્યં નૃપસત્તમ

વૈશ્યવર્ય કુરુષ્વાદ્ય નવરાત્રવ્રતં શુભમ્ ।
પૂજનં ભગવત્યાશ્ચ હવનં ભોજનં તથા

વેદપારાયણં શક્તિજપહોમાદિકં તથા ।
કુરુષ્વાદ્ય યથાશક્તિ તવ કાર્યં ભવિષ્યતિ

એતસ્માદપરં કિઞ્ચિદ્‌વ્રતં નાસ્તિ ધરાતલે ।
નવરાત્રાભિધં વૈશ્ય પાવનં સુખદં તથા

જ્ઞાનદં મોક્ષદં ચૈવ સુખસન્તાનવર્ધનમ્ ।
શત્રુનાશકરં કામં નવરાત્રવ્રતં સદા

રાજ્યભ્રષ્ટેન રામેણ સીતાવિરહિતેન ચ ।
કિષ્કિન્ધાયાં વ્રતં ચૈતત્કૃતં દુઃખાતુરેણ વૈ

પ્રતપ્તેનાપિ રામેણ સીતાવિરહવહ્નિના ।
વિધિવત્પૂજિતા દેવી નવરાત્રવ્રતેન વૈ

તેન પ્રાપ્તાઽથ વૈદેહી કૃત્વા સેતું મહાર્ણવે ।
હત્વા મન્દોદરીનાથં કુમ્ભકર્ણં મહાબલમ્

મેઘનાદં સુતં હત્વા કૃત્વા ભૂપં બિભીષણમ્ ।
પશ્ચાદયોધ્યામાગત્ય પ્રાપ્તં રાજ્યમકણ્ટકમ્

નવરાત્રવ્રતસ્યાસ્ય પ્રભાવેણ વિશાંવર ।
સુખં ભૂમિતલે પ્રાપ્તં રામેણામિતતેજસા

વ્યાસ ઉવાચ
ઇતિ વિપ્રવચઃ શ્રુત્વા સ વૈશ્યસ્તં દ્વિજં ગુરુમ્ ।
કૃત્વા જગ્રાહ સન્મન્ત્રં માયાબીજાભિધં નૃપ

જજાપ પરયા ભક્ત્યા નવરાત્રમતન્દ્રિતઃ ।
નાનાવિધોપહારૈશ્ચ પૂજયામાસ સાદરમ્

નવસંવત્સરં ચૈવ માયાબીજપરાયણઃ ।
નવમે વત્સરાન્તે તુ મહાષ્ટમ્યાં મહેશ્વરી

અર્ધરાત્રે તુ સઞ્જાતે પ્રત્યક્ષં દર્શનં દદૌ ।
નાનાવરપ્રદાનૈશ્ચ કૃતકૃત્યઞ્ચકાર તમ્

ઇતિ શ્રીદેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં
તૃતીયસ્કન્ધે દેવીપૂજામહત્ત્વવર્ણનં નામ સપ્તવિંશોઽધ્યાયઃ