દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 3.23

સુબાહુકૃતદેવીસ્તુતિવર્ણનમ્
વ્યાસ ઉવાચ
તસ્મૈ ગૌરવભોજ્યાનિ વિધાય વિધિવત્તદા ।
વાસરાણિ ચ ષડ્રાજા ભોજયામાસ ભક્તિતઃ

એવં વિવાહકાર્યાણિ કૃત્વા સર્વાણિ પાર્થિવઃ ।
પારિબર્હં પ્રદત્વાઽથ મન્ત્રયન્સચિવૈઃ સહ

દૂતૈસ્તુ કથિતં શ્રુત્વા માર્ગસંરોધનં કૃતમ્ ।
બભૂવ વિમના રાજા સુબાહુરમિતદ્યુતિઃ

સુદર્શનસ્તદોવાચ શ્વશુરં સંશિતવ્રતઃ ।
અસ્માન્વિસર્જયાશુ ત્વં ગમિષ્યામો હ્યશઙ્‌કિતાઃ

ભારદ્વાજાશ્રમં પુણ્યં ગત્વા તત્ર સમાહિતાઃ ।
નિવાસાય વિચારો વૈ કર્તવ્યઃ સર્વથા નૃપ

નૃપેભ્યશ્ચ ન કર્તવ્યં ભયં કિઞ્ચિત્ત્વયાઽનઘ ।
જગન્માતા ભવાની મે સાહાય્યં વૈ કરિષ્યતિ

વ્યાસ ઉવાચ
તસ્યેતિ મતમાજ્ઞાય જામાતુર્નુપસત્તમઃ ।
વિસસર્જ ધનં દત્વા પ્રતસ્થે સોઽપિ સત્વરઃ

બલેન મહતાઽઽવિષ્ટો યયાવનુ નૃપોત્તમઃ ।
સુદર્શનો વૃતસ્તત્ર ચચાલ પથિ નિર્ભયઃ

રથૈઃ પરિવૃતઃ શૂરઃ સદારો રથસંસ્થિતઃ ।
ગચ્છન્દદર્શ સૈન્યાનિ નૃપાણાં રઘુનન્દનઃ

સુબાહુરપિ તાન્વીક્ષ્ય ચિન્તાવિષ્ટો બભૂવ હ ।
વિધિવત્સ શિવાં ચિત્તે જગામ શરણં મુદા

જજાપૈકાક્ષરં મન્ત્રં કામરાજમનુત્તમમ્ ।
નિર્ભયો વીતશોકશ્ચ પત્‍ન્યા સહ નવોઢયા

તતઃ સર્વે મહીપાલાઃ કૃત્વા કોલાહલં તદા ।
ઉત્થિતાઃ સૈન્યસંયુક્તા હન્તુકામાસ્તુ કન્યકામ્

કાશિરાજસ્તુ તાન્દૃષ્ટ્વા હન્તુકામો બભૂવ હ ।
નિવારિતસ્તદાઽત્યર્થં રાઘવેણ જિગીષતા

તત્રાપિ નેદુઃ શંખાશ્ચ ભેર્યશ્ચાનકદુન્દુભિઃ ।
સુબાહોશ્ચ નૃપાણાઞ્ચ પરસ્પરજિઘાંસતામ્

શત્રુજિત્તુ સુસંવૃત્તઃ સ્થિતસ્તત્ર જિઘાંસયા ।
યુધાજિત્તત્સહાયાર્થં સન્નદ્ધઃ પ્રબભૂવ હ

કેચિચ્ચ પ્રેક્ષકાસ્તસ્ય સહાનીકૈઃ સ્થિતાસ્તદા ।
યુધાજિદગ્રતો ગત્વા સુદર્શનમુપસ્થિતઃ

શત્રુજિત્તેન સહિતો હન્તું ભ્રાતરમાનુજઃ ।
પરસ્પરં તે બાણૌઘૈસ્તતક્ષુઃ ક્રોધમૂર્છિતાઃ

સમ્મર્દઃ સુમહાંસ્તત્ર સમ્પ્રવૃત્તઃ સુમાર્ગણૈઃ ।
કાશીપતિસ્તદા તૂર્ણં સૈન્યેન બહુના વૃતઃ

સાહાય્યાર્થં જગામાશુ જામાતરમનિન્દિતમ્ ।
એવં પ્રવૃત્તે સઙ્ગ્રામે દારુણે લોમહર્ષણે

પ્રાદુર્બભૂવ સહસા દેવી સિંહોપરિ સ્થિતા ।
નાનાયુધધરા રમ્યા વરાભૂષણભૂષિતા

દિવ્યામ્બરપરીધાના મન્દારસ્રક્સુસંયુતા ।
તાં દૃષ્ટ્વા તેઽથ ભૂપાલા વિસ્મયં પરમં ગતાઃ

કેયં સિંહસમારૂઢા કુતો વેતિ સમુત્થિતા ।
સુદર્શનસ્તુ તાં વીક્ષ્ય સુબાહુમિતિ ચાબ્રવીત્

પશ્ય રાજન્મહાદેવીમાગતાં દિવ્યદર્શનામ્ ।
અનુગ્રહાય મે નૂનં પ્રાદુર્ભૂતા દયાન્વિતા

નિર્ભયોઽહં મહારાજ જાતોઽસ્મિ નિર્ભયાદપિ ।
સુદર્શનઃ સુબાહુશ્ચ તામાલોક્ય વરાનનામ્

પ્રણામં ચક્રતુસ્તસ્યા મુદિતૌ દર્શનેન ચ ।
નનાદ ચ તદા સિંહો ગજાસ્ત્રસ્તાશ્ચકમ્પિરે

વવુર્વાતા મહાઘોરા દિશશ્ચાસન્સુદારુણાઃ ।
સુદર્શનસ્તદા પ્રાહ નિજં સેનાપતિં પ્રતિ

માર્ગે વ્રજ ત્વં તરસા ભૂપાલા યત્ર સંસ્થિતાઃ ।
કિં કરિષ્યન્તિ રાજાનઃ કુપિતા દુષ્ટચેતસઃ

શરણાર્થઞ્ચ સમ્પ્રાપ્તા દેવી ભગવતી હિ નઃ ।
નિરાતઙ્કૈશ્ચ ગન્તવ્યં માર્ગેઽસ્મિન્ભૂપસઙ્કુલે

સ્મૃતા મયા મહાદેવી રક્ષણાર્થમુપાગતા ।
તચ્છ્રુત્વા વચનં સેનાપતિસ્તેન પથાઽવ્રજત્

યુધાજિત્તુ સુસઙ્ક્રુદ્ધસ્તાનુવાચ મહીપતીન્ ।
કિં સ્થિતા ભયસન્ત્રસ્તા નિઘ્નન્તુ કન્યકાન્વિતમ્

અવમન્ય ચ નઃ સર્વાન્બલહીનો બલાધિકાન્ ।
કન્યાં ગૃહીત્વા સંયાતિ નિર્ભયસ્તરસા શિશુઃ

કિં ભીતાઃ કામિનીં વીક્ષ્ય સિંહોપરિ સુસંસ્થિતામ્ ।
નોપેક્ષ્યો હિ મહાભાગા હન્તવ્યોઽત્ર સમાહિતૈઃ

હત્વૈનં સઙ્ગ્રહીષ્યામઃ કન્યાં ચારુવિભૂષણામ્ ।
નાયં કેસરિણાદત્તાં છેત્તુમર્હતિ જમ્બુકઃ

ઇત્યુક્ત્વા સૈન્યસંયુક્તઃ શત્રુજિત્સહિતસ્તદા ।
યોદ્ધુકામઃ સુસમ્પ્રાપ્તો યુધાજિત્ક્રોધસંવૃતઃ

મુમોચ વિશિખાંસ્તૂર્ણં સમપુંખાઞ્છિલાશિતાન્ ।
ધનુરાકૃષ્ય કર્ણાન્તં કર્મારપરિમાર્જિતાન્

હન્તુકામઃ સુદુર્મેધાઃ સુદર્શનમથોપરિ ।
સુદર્શનસ્તુ તાન્બાણૈશ્ચિચ્છેદાપતતઃ ક્ષણાત્

એવં યુદ્ધે પ્રવૃત્તેઽથ ચુકોપ ચણ્ડિકા ભૃશમ્ ।
દુર્ગાદેવી મુમોચાથ બાણાન્ યુધાજિતં પ્રતિ

નાનારૂપા તદા જાતા નાનાશસ્રધરા શિવા ।
સમ્પ્રાપ્તા તુમુલં તત્ર ચકાર જગદમ્બિકા

શત્રુજિન્નિહતસ્તત્ર યુધાજિદપિ પાર્થિવઃ ।
પતિતૌ તૌ રથાભ્યાં તુ જયશબ્દસ્તદાઽભવત્

વિસ્મયં પરમં પ્રાપ્તા ભૂપાઃ સર્વે વિલોક્ય તામ્ ।
નિધનં માતુલસ્યાપિ ભાગિનેયસ્ય સંયુગે

સુબાહુરપિ તદ્‌દૃષ્ટ્વા નિધનં સંયુગે તયોઃ ।
તુષ્ટાવ પરમપ્રીતો દુર્ગાં દુર્ગાર્તિનાશિનીમ્

સુબાહુરુવાચ
નમૌ દેવ્યૈ જગદ્ધાત્ર્યૈ શિવાયૈ સતતં નમઃ ।
દુર્ગાયૈ ભગવત્યૈ તે કામદાયૈ નમો નમઃ

નમઃ શિવાયૈ શાન્ત્યૈ તે વિદ્યાયૈ મોક્ષદે નમઃ ।
વિશ્વવ્યાપ્ત્યૈ જગન્માતર્જગદ્ધાત્ર્યૈ નમઃ શિવે

નાહં ગતિં તવ ધિયા પરિચિન્તયન્ વૈ
જાનામિ દેવિ સગુણઃ કિલ નિર્ગુણાયાઃ ।
કિં સ્તૌ‌મિ વિશ્વજનનીં પ્રકટપ્રભાવાં
ભક્તાર્તિનાશનપરાં પરમાઞ્ચ શક્તિમ્

વાગ્દેવતા ત્વમસિ સર્વગતૈવ બુદ્ધિ-
ર્વિદ્યા મતિશ્ચ ગતિરપ્યસિ સર્વજન્તોઃ ।
ત્વાં સ્તૌ‌મિ કિં ત્વમસિ સર્વમનોનિયન્ત્રી
કિં સ્તૂયતે હિ સતતં ખલુ ચાત્મરૂપમ્

બ્રહ્મા હરશ્ચ હરિરપ્યનિશં સ્તુવન્તો
નાન્તં ગતાઃ સુરવરાઃ કિલ તે ગુણાનામ્ ।
ક્વાહં વિભેદમતિરમ્બ ગુણૈર્વૃતો વૈ
વક્તું ક્ષમસ્તવ ચરિત્રમહોઽપ્રસિદ્ધઃ

સત્સઙ્ગતિઃ કથમહો ન કરોતિ કામં
પ્રાસઙ્‌ગિકાપિ વિહિતા ખલુ ચિત્તશુદ્ધિઃ ।
જામાતુરસ્ય વિહિતેન સમાગમેન
પ્રાપ્તં મયાઽદ્‌ભુતમિદં તવ દર્શનં વૈ

બ્રહ્માઽપિ વાઞ્છતિ સદૈવ હરો હરિશ્ચ
સેન્દ્રાઃ સુરાશ્ચ મુનયો વિદિતાર્થતત્ત્વાઃ ।
યદ્દર્શનં જનનિ તેઽદ્ય મયા દુરાપં
પ્રાપ્તં વિના દમશમાદિસમાધિભિશ્ચ

ક્વાહં સુમન્દમતિરાશુ તવાવલોકં
ક્વેદં ભવાનિ ભવભેષજમદ્વિતીયમ્ ।
જ્ઞાતાઽસિ દેવિ સતતં કિલ ભાવયુક્તા
ભક્તાનુકમ્પનપરામરવર્ગપૂજ્યા

કિં વર્ણયામિ તવ દેવિ ચરિત્રમેતદ્‌
યદ્‌રક્ષિતોઽસ્તિ વિષમેઽત્ર સુદર્શનોઽયમ્ ।
શત્રૂ હતૌ સુબલિનૌ તરસા ત્વયાદ્ય
ભક્તાનુકમ્પિ ચરિતં પરમં પવિત્રમ્

નાશ્ચર્યમેતદિતિ દેવિ વિચારિતેઽર્થે
ત્વં પાસિ સર્વમખિલં સ્થિરજઙ્ગમં વૈ ।
ત્રાતસ્ત્વયા ચ વિનિહત્ય રિપુર્દયાતઃ
સંરક્ષિતોઽયમધુના ધ્રુવસન્ધિસૂનુઃ

ભક્તસ્ય સેવનપરસ્ય સ્વયશોઽતિદીપ્તં
કર્તું ભવાનિ રચિતં ચરિતં ત્વયૈતત્ ।
નોચેત્કથં સુપરિગૃહ્ય સુતાં મદીયાં
યુદ્ધે ભવેત્કુશલવાનનવદ્યશીલઃ

શક્તાઽસિ જન્મમરણાદિભયાન્વિહન્તું
કિં ચિત્રમત્ર કિલ ભક્તજનસ્ય કામમ્ ।
ત્વં ગીયસે જનનિ ભક્તજનૈરપારા
ત્વં પાપપુણ્યરહિતા સગુણાઽગુણા ચ

ત્વદ્દર્શનાદહમહો સુકૃતી કૃતાર્થો
જાતોઽસ્મિ દેવિ ભુવનેશ્વરિ ધન્યજન્મા ।
બીજં ન તે ન ભજનં કિલ વેદ્મિ માત-
ર્જ્ઞાતસ્તવાદ્ય મહિમા પ્રકટપ્રભાવઃ

વ્યાસ ઉવાચ
એવં સ્તુતા તદા દેવી પ્રસન્નવદના શિવા ।
ઉવાચ ચ નૃપં દેવી વરં વરય સુવ્રત

ઇતિ શ્રીદેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં તૃતીયસ્કન્ધે
સુબાહુકૃતદેવીસ્તુતિવર્ણનં નામ ત્રયોવિંશોઽધ્યાયઃ