દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 3.24

દેવીમહિમવર્ણનમ્
વ્યાસ ઉવાચ
તસ્યાસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા ભવાન્યાઃ સ નૃપોત્તમઃ ।
પ્રોવાચ વચનં તત્ર સુબાહુર્ભક્તિસંયુતઃ

સુબાહુરુવાચ
એકતો દેવલોકસ્ય રાજ્યં ભૂમણ્ડલસ્ય ચ ।
એકતો દર્શનં તે વૈ ન ચ તુલ્યં કદાચન

દર્શનાત્સદૃશં કિઞ્ચિત્ત્રિષુ લોકેષુ નાસ્તિ મે ।
કં વરં દેવિ યાચેઽહં કૃતાર્થોઽસ્મિ ધરાતલે

એતદિચ્છામ્યહં માતર્યાચિતું વાઞ્છિતં વરમ્ ।
તવ ભક્તિઃ સદા મેઽસ્તુ નિશ્ચલા હ્યનપાયિની

નગરેઽત્ર ત્વયા માતઃ સ્થાતવ્યં મમ સર્વદા ।
દુર્ગાદેવીતિ નામ્ના વૈ ત્વં શક્તિરિહ સંસ્થિતા

રક્ષા ત્વયા ચ કર્તવ્યા સર્વદા નગરસ્ય હ ।
યથા સુદર્શનસ્ત્રાતો રિપુસંઘાદનામયઃ

તથાઽત્ર રક્ષા કર્તવ્યા વારાણસ્યાસ્ત્વયામ્બિકે ।
યાવત્પુરી ભવેદ્‌ભૂમૌ સુપ્રતિષ્ઠા સુસંસ્થિતા

તાવત્ત્વયાઽત્ર સ્થાતવ્યં દુર્ગે દેવિ કૃપાનિધે ।
વરોઽયં મમ તે દેયઃ કિમન્યત્પ્રાર્થયામ્યહમ્

વિવિધાન્સકલાન્કામાન્દેહિ મે વિદ્વિષો જહિ ।
અભદ્રાણાં વિનાશઞ્ચ કુરુ લોકસ્ય સર્વદા

વ્યાસ ઉવાચ
ઇતિ સમ્પ્રાર્થિતા દેવી દુર્ગા દુર્ગાર્તિનાશિની ।
તમુવાચ નૃપં તત્ર સ્તુત્વા વૈ સંસ્થિતં પુરઃ

દુર્ગોવાચ
રાજન્સદા નિવાસો મે મુક્તિપુર્યાં ભવિષ્યતિ ।
રક્ષાર્થં સર્વલોકાનાં યાવત્તિષ્ઠતિ મેદિની

અથો સુદર્શનસ્તત્ર સમાગત્ય મુદાન્વિતઃ ।
પ્રણમ્ય પરયા ભક્ત્યા તુષ્ટાવ જગદમ્બિકામ્

અહો કૃપા યે કથયામ્યહં કિં
ત્રાતસ્ત્વયા યત્કિલ ભક્તિહીનઃ ।
ભક્તાનુકમ્પી સકલો જનોઽસ્તિ
વિમુક્તભક્તેરવનં વ્રતં તે

ત્વં દેવિ સર્વં સૃજસિ પ્રપઞ્ચં
શ્રુતં મયા પાલયસિ સ્વસૃષ્ટમ્ ।
ત્વમત્સિ સંહારપરે ચ કાલે
ન તેઽત્ર ચિત્રં મમ રક્ષણં વૈ

કરોમિ કિં તે વદ દેવિ કાર્યં
ક્વ વા વ્રજામીત્યનુમોદયાશુ ।
કાર્યે વિમૂઢોઽસ્મિ તવાજ્ઞયાઽહં
ગચ્છામિ તિષ્ઠે વિહરામિ માતઃ

વ્યાસ ઉવાચ
તં તથા ભાષમાણં તુ દેવી પ્રાહ દયાન્વિતા ।
ગચ્છાયોધ્યાં મહાભાગ કુરુ રાજ્યં કુલોચિતમ્

સ્મરણીયા સદાઽહં તે પૂજનીયા પ્રયત્‍નતઃ ।
શં વિધાસ્યામ્યહં નિત્યં રાજ્યં તે નૃપસત્તમ

અષ્ટમ્યાઞ્ચ ચતુર્દશ્યાં નવમ્યાઞ્ચ વિશેષતઃ ।
મમ પૂજા પ્રકર્તવ્યા બલિદાનવિધાનતઃ

અર્ચા મદીયા નગરે સ્થાપનીયા ત્વયાઽનઘ ।
પૂજનીયા પ્રયત્‍નેન ત્રિકાલં ભક્તિપૂર્વકમ્

શરત્કાલે મહાપૂજા કર્તવ્યા મમ સર્વદા ।
નવરાત્રવિધાનેન ભક્તિભાવયુતેન ચ

ચૈત્રેઽશ્વિને તથાઽઽષાઢે માઘે કાર્યો મહોત્સવઃ ।
નવરાત્રે મહારાજ પૂજા કાર્યા વિશેષતઃ

કૃષ્ણપક્ષે ચતુર્દશ્યાં મમ ભક્તિસમન્વિતૈઃ ।
કર્તવ્યા નૃપશાર્દૂલ તથાઽષ્ટમ્યાં સદા બુધૈઃ

વ્યાસ ઉવાચ
ઇત્યુક્ત્વાન્તર્હિતા દેવી દુર્ગા દુર્ગાર્તિનાશિની ।
નતા સુદર્શનેનાથ સ્તુતા ચ બહુવિસ્તરમ્

અન્તર્હિતાં તુ તાં દૃષ્ટ્વા રાજાનઃ સર્વ એવ તે ।
પ્રણેમુસ્તં સમાગમ્ય યથા શક્રં સુરાસ્તથા

સુબાહુરપિ તં નત્વા સ્થિતશ્ચાગ્રે મુદાન્વિતઃ ।
ઊચુઃ સર્વે મહીપાલા અયોધ્યાધિપતિં તદા

ત્વમસ્માકં પ્રભુઃ શાસ્તા સેવકાસ્તે વયં સદા ।
કુરુ રાજ્યમયોધ્યાયાં પાલયાસ્માન્નૃપોત્તમ

ત્વત્પ્રસાદાન્મહારાજ દૃષ્ટા વિશ્વેશ્વરી શિવા ।
આદિશક્તિર્ભવાની સા ચતુર્વર્ગફલપ્રદા

ધન્યસ્ત્વં કૃતકૃત્યોઽસિ બહુપુણ્યો ધરાતલે ।
યસ્માચ્ચ ત્વત્કૃતે દેવી પ્રાદુર્ભૂતા સનાતની

ન જાનીમો વયં સર્વે પ્રભાવં નૃપસત્તમ ।
ચણ્ડિકાયાસ્તમોયુક્તા માયયા મોહિતાઃ સદા

ધનદારસુતાનાં ચ ચિન્તનેઽભિરતાઃ સદા ।
મગ્ના મહાર્વણે ઘોરે કામક્રોધઝષાકુલે

પૃચ્છામસ્ત્વાં મહાભાગ સર્વજ્ઞોઽસિ મહામતે ।
કેયં શક્તિઃ કુતો જાતા કિં પ્રભાવા વદસ્વ તત્

ભવ ત્વં નૌશ્ચ સંસારે સાધવોઽતિ દયાપરાઃ ।
તસ્માન્નો વદ કાકુત્સ્થ દેવીમાહાત્મ્યમુત્તમમ્

યત્પ્રભાવા ચ સા દેવી યત્સ્વરુપા યદુદ્‌ભવા ।
સત્સર્વં શ્રોતુમિચ્છામસ્ત્વં બ્રૂહિ નૃવરોત્તમ

વ્યાસ ઉવાચ
ઇતિ પૃષ્ટસ્તદા તૈસ્તુ ધ્રુવસન્ધિસુતો નૃપઃ ।
વિચિન્ત્ય મનસા દેવીં તાનુવાચ મુદાન્વિતઃ

સુદર્શન ઉવાચ
કિં બ્રવીમિ મહીપાલાસ્તસ્યાશ્ચરિતમુત્તમમ્ ।
બ્રહ્માદયો ન જાનન્તિ સેશાઃ સુરગણાસ્તથા

સર્વસ્યાદ્યા મહાલક્ષ્મીર્વરેણ્યા શક્તિરુત્તમા ।
સાત્ત્વિકીયં મહીપાલા જગત્પાલનતત્પરા

સૃજતે યા રજોરૂપા સત્ત્વરૂપા ચ પાલને ।
સંહારે ચ તમોરૂપા ત્રિગુણા સા સદા મતા

નિર્ગુણા પરમા શક્તિઃ સર્વકામફલપ્રદા ।
સર્વેષાં કારણં સા હિ બ્રહ્માદીનાં નૃપોત્તમાઃ

નિર્ગુણા સર્વથા જ્ઞાતુમશક્યા યોગિભિર્નૃપાઃ ।
સગુણા સુખસેવ્યા સા ચિન્તનીયા સદા બુધૈઃ

રાજાન ઊચુઃ
બાલ એવ વનં પ્રાપ્તસ્ત્વં તુ નૂનં ભયાતુરઃ ।
કથં જ્ઞાતા ત્વયા દેવી પરમા શક્તિરુત્તમા

ઉપાસિતા કથં ચૈવ પૂજિતા ચ કથં નૃપ ।
યા પ્રસન્ના તુ સાહાય્યં ચકાર ત્વરયાન્વિતા

સુદર્શન ઉવાચ
બાલભાવાન્મયા પ્રાપ્તં બીજં તસ્યાઃ સુસમ્મતમ્ ।
સ્મરામિ પ્રજપન્નિત્યં કામબીજાભિધં નૃપાઃ

ઋષિભિઃ કથ્યમાના સા મયા જ્ઞાતામ્બિકા શિવા ।
સ્મરામિ તાં દિવારાત્રં ભક્ત્યા પરમયા પરામ્

વ્યાસ ઉવાચ
તન્નિશમ્ય વચસ્તસ્ય રાજાનો ભક્તિતત્પરાઃ ।
તાં મત્વા પરમાં શક્તિં નિર્યયુઃ સ્વગૃહાન્પ્રતિ

સુબાહુરગમત્કાશ્યાં તમાપૃચ્છ્ય સુદર્શનમ્ ।
સુદર્શનોઽપિ ધર્માત્મા નિર્જ્જગામ સુકોસલાન્

મન્ત્રિણસ્તુ નૃપં શ્રુત્વા હતં શત્રુજિતં મૃધે ।
જિતં સુદર્શનઞ્ચૈવ બભૂવુઃ પ્રેમસંયુતાઃ

આગચ્છન્તં નૃપં શ્રુત્વા તં સાકેતનિવાસિનઃ ।
ઉપાયનાન્યુપાદાય પ્રયયુઃ સમ્મુખે જનાઃ

તથા પ્રકૃતયઃ સર્વે નાનોપાયનપાણયઃ ।
ધ્રુવસન્ધિસુતં દત્ત્વા મુદિતાઃ પ્રયયુઃ પ્રજાઃ

સ્ત્રિયોપસંયુતઃ સોઽથ પ્રાપ્યાયોધ્યાં સુદર્શનઃ ।
સમ્માન્ય સર્વલોકાંશ્ચ યયૌ રાજા નિવેશનમ્

વન્દિભિઃ સ્તૂયમાનસ્તુ વન્દ્યમાનશ્ચ મન્ત્રિભિઃ ।
કન્યાભિઃ કીર્યમાણશ્ચ લાજૈઃ સુમનસૈસ્તથા

ઇતિ શ્રીદેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં સુદર્શનેન
દેવીમહિમવર્ણનં નામ તૃતીયસ્કન્ધે ચતુર્વિશોઽધ્યાયઃ