દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 3.21

કન્યયા સ્વપિતરં પ્રતિ સુદર્શનેન સહ વિવાહાર્થકથનમ્
વ્યાસ ઉવાચ
સુબાહુરપિ તચ્છ્રુત્વા યુક્તમુક્તં તયા તદા ।
ચિન્તાવિષ્ટો બભૂવાશુ કિં કર્તવ્યમતઃ પરમ્

સઙ્ગતાઃ પૃથિવીપાલાઃ સસૈન્યાઃ સપરિગ્રહાઃ ।
ઉપવિષ્ટાશ્‍ચ મઞ્ચેષુ યોદ્ધુકામા મહાબલાઃ

યદિ બ્રવીમિ તાન્સર્વાન્સુતા નાયાતિ સામ્પ્રતમ્ ।
તથાપિ કોપસંયુક્તા હન્યુર્મા દુષ્ટબુદ્ધયઃ

ન મે સૈન્યબલં તાદૃઙ્ન દુર્ગબલમદ્‌ભુતમ્ ।
યેનાહં નૃપતીન્સર્વાન્ પ્રત્યાદેષ્ટુમિહોત્સહે

સુદર્શનસ્તથૈકાકી હ્યસહાયોઽધનઃ શિશુઃ ।
કિં કર્તવ્યં નિમગ્નોઽહં સર્વથા દુઃખસાગરે

ઇતિ ચિન્તાપરો રાજા જગામ નૃપસન્નિધૌ ।
પ્રણમ્ય તાનુવાચાથ પ્રશ્રયાવનતો નૃપઃ

કિં કર્તવ્યં નૃપાઃ કામં નૈતિ મે મણ્ડપે સુતા ।
બહુશઃ પ્રેર્યમાણાઽપિ સા માત્રાઽપિ મયાઽપિ ચ

મૂર્ઘ્ના પતામિ પાદેષુ રાજ્ઞાં દાસોઽસ્મિ સામ્પ્રતમ્ ।
પૂજાદિકં ગૃહીત્વાઽદ્ય વ્રજન્તુ સદનાનિ વઃ

દદામિ બહુરત્‍નાનિ વસ્ત્રાણિ ચ ગજાન્ રથાન્ ।
ગૃહીત્વાઽદ્ય કૃપાં કૃત્વા વ્રજન્તુ ભવનાન્યુત

ન વશે મે સુતા બાલા મ્રિયતે યદિ ખેદિતા ।
તદા મે સ્યાન્મહદ્‍દુઃખં તેન ચિન્તાતુરોઽસ્મ્યહમ્

ભવન્તઃ કરુણાવન્તો મહાભાગ્યા મહૌજસઃ ।
કિં મે તયા દુહિત્રા તુ મન્દયા દુર્વિનીતયા

અનુગ્રાહ્યોઽસ્મિ વઃ કામં દાસોઽહમિતિ સર્વથા ।
સુતા સુતેવ મન્તવ્યા ભવદ્‌ભિઃ સર્વથા મમ

વ્યાસ ઉવાચ
શ્રુત્વા સુબાહુવચનં નોચુઃ કેચન ભૂમિપાઃ ।
યુધાજિત્ક્રોધતામ્રાક્ષસ્તમુવાચ રુષાન્વિતઃ

રાજન્મૂર્ખોઽસિ કિં બ્રૂષે કૃત્વા કાર્ય સુનિન્દિતમ્ ।
સ્વયંવરઃ કથં મોહાદ્‌રચિતઃ સંશયે સતિ

મિલિતા ભૂભુજઃ સર્વે ત્વયાહૂતાઃ સ્વયંવરે ।
કથમદ્ય નૃપા ગન્તું યોગ્યાસ્તે સ્વગૃહાન્પ્રતિ

અવમાન્ય નૃપાન્સર્વાંસ્ત્વં કિં સુદર્શનાય વૈ ।
દાતુમિચ્છસિ પુત્રીઞ્ચ કિમનાર્યમતઃ પરમ્

વિચાર્ય પુરુષેણાદૌ કાર્યં વૈ શુભમિચ્છતા ।
આરબ્ધવ્યં ત્વયા તત્તુ કૃતં રાજન્નજાનતા

એતાન્વિહાય નૃપતીન્બલવાહનસંયુતાન્ ।
વરં સુદર્શનં કર્તું કથમિચ્છસિ સામ્પ્રતમ્

અહં ત્વાં હન્મિ પાપિષ્ઠં તથા પશ્‍ચાત્સુદર્શનમ્ ।
દૌહિત્રાયાદ્ય તે કન્યાં દાસ્યામીતિ વિનિશ્‍ચયઃ

મયિ તિષ્ઠતિ કોઽન્યોસ્તિ યઃ કન્યાં હર્તુમિચ્છતિ ।
સુદર્શનઃ કિયાનદ્ય નિર્ધનો નિર્બલઃ શિશુઃ

ભારદ્વાજાશ્રમે પૂર્વં મુક્તો મુનિકૃતે મયા ।
નાદ્યાહં મોચયિષ્યામિ સર્વથા જીવિતં શિશોઃ

તસ્માદ્વિચાર્ય સમ્યક્ત્વં પુત્ર્યા ચ ભાર્યયા સહ ।
દૌહિત્રાય પ્રિયાં કન્યાં દેહિ મે સુભ્રુવં કિલ

સમ્બન્ધી ભવ દત્ત્વા ત્વં પુત્રીમેતાં મનોરમામ્ ।
ઉચ્ચાશ્રયઃ પ્રકર્તવ્યઃ સર્વદા શુભમિચ્છતા

સુદર્શનાય દત્ત્વા ત્વં પુત્રીં પ્રાણપ્રિયાં શુભામ્ ।
એકાકિનેઽપ્યરાજ્યાય કિં સુખં પ્રાપ્તુમિચ્છસિ

( કુલં વિત્તં બલં રૂપં રાજ્યં દુર્ગં સુહૃજ્જનમ્ ।
દૃષ્ટ્વા કન્યા પ્રદાતવ્યા નાન્યથા સુખમૃચ્છતિ) ॥
પરિચિન્તય ધર્મં ત્વં રાજનીતિઞ્ચ શાશ્‍વતીમ્ ।
કુરુ કાર્યં યથાયોગ્યં મા કૃથા મતિમન્યથા

સુહૃદસિ મમાત્યર્થં હિતં તે પ્રબ્રવીમ્યહમ્ ।
સમાનય સુતાં રાજન્ મણ્ડપે તાં સખીવૃતામ્

સુદર્શનમૃતે ચેયં વરિષ્યતિ યદાઽપ્યસૌ ।
વિગ્રહો મે તદા ન સ્યાદ્વિવાહોઽસ્તુ તવેપ્સિતઃ

અન્યે નૃપતયઃ સર્વે કુલીનાઃ સબલાઃ સમાઃ ।
વિરોધઃ કીદૃશસ્ત્વેનં વૃણોદ્યદિ નૃપોત્તમ

અન્યથાઽહં હરિષ્યેઽદ્ય બલાત્કન્યામિમાં શુભામ્ ।
મા વિરોધં સુદુઃસાધ્યં ગચ્છ પાર્થિવસત્તમ

વ્યાસ ઉવાચ
યુધાજિતા સમાદિષ્ટઃ સુબાહુઃ શોકસંયુતઃ ।
નિઃશ્‍વસન્ભવનં ગત્વા ભાર્યાં પ્રાહ શુચાવૃતઃ

પુત્રીં બ્રૂહિ સુધર્મજ્ઞે કલહે સમુપસ્થિતે ।
કિં કર્ત્તવ્યં મયા શક્યં ત્વદ્વશોઽસ્મિ સુલોચને

વ્યાસ ઉવાચ
સા શ્રુત્વા પતિવાક્યં તુ ગત્વા પ્રાહ સુતાન્તિકમ્ ।
વત્સે રાજાતિદુઃખાર્તઃ પિતા તેઽદ્યાપિ વર્તતે

ત્વદર્થે વિગ્રહઃ કામં સમુત્પન્નોઽદ્ય ભૂભૃતામ્ ।
અન્યં વરય સુશ્રોણિ સુદર્શનમૃતે નૃપમ્

યદિ સુદર્શનં વત્સે હઠાત્ત્વં વૈ વરિષ્યસિ ।
યુધાજિત્ત્વાં ચ માં ચૈવ હનિષ્યતિ બલાન્વિતઃ

સુદર્શનં ચ રાજાઽસૌ બલમત્તઃ પ્રતાપવાન્ ।
દ્વિતીયસ્તે પતિઃ પશ્‍ચાદ્‌ભવિતા કલહે સતિ

તસ્માત્સુદર્શનં ત્યક્ત્વા વરયાન્યં નૃપોત્તમમ્ ।
સુખમિચ્છસિ ચેન્મહ્યં તુભ્યં વા મૃગલોચને ।
ઇતિ માત્રા બોધિતાં તાં પશ્‍ચાદ્‌રાજાપ્યબોધયત્

ઉભયોર્વચનં શ્રુત્વા નિર્ભયોવાચ કન્યકા
કન્યોવાચ
સત્યમુક્તં નૃપશ્રેષ્ઠ જાનાસિ ચ વ્રતં મમ

નાન્યં વૃણોમિ ભૂપાલ સુદર્શનમૃતે ક્વચિત્ ।
બિભેષિ યદિ રાજેન્દ્ર નૃપેભ્યઃ કિલ કાતરઃ

સુદર્શનાય દત્ત્વા માં વિસર્જય પુરાદ્‌બહિઃ ।
સ માં રથે સામારોપ્ય નિર્ગમિષ્યતિ તે પુરાત્

ભવિતવ્યં તુ પશ્‍ચાદ્વૈ ભવિષ્યતિ ન ચાન્યથા ।
નાત્ર ચિન્તા ત્વયા કાર્યા ભવિતવ્યે નૃપોત્તમ

યદ્‌ભાવિ તદ્‌ભવત્યેવ સર્વથાત્ર ન સંશયઃ ।
રાજોવાચ
ન પુત્રિ સાહસં કાર્યં મતિમદ્‌ભિઃ કદાચન

બહુભિર્ન વિરોદ્ધવ્યમિતિ વેદવિદો વિદુઃ ।
વિસ્રક્ષ્યામિ કથં કન્યાં દત્ત્વા રાજસુતાય ચ

રાજાનો વરસંયુક્તાઃ કિં ન કુર્યુરસામ્પ્રતમ્ ।
યદિ તે રોચતે વત્સે પણં સંવિદધામ્યહમ્

જનકેન યથા પૂર્વં કૃતઃ સીતાસ્વયંવરે ।
શૈવં ધનુર્યથા તેન ધૃતં કૃત્વા પણં તથા

તથાહમપિ તન્વઙ્‌ગિ કરોમ્યદ્ય દુરાસદમ્ ।
વિવાદો યેન રાજ્ઞાં વૈ કૃતે સતિ શમં વ્રજેત્

પાલયિષ્યતિ યઃ કામં સ તે ભર્તા ભવિષ્યતિ ।
સુદર્શનસ્તથાઽન્યો વા યઃ કશ્ચિદ્‌બલવત્તરઃ

પાલયિત્વા પણં ત્વાં વૈ વરયિષ્યતિ સર્વથા ।
એવં કૃતે નૃપાણાં તુ વિવાદઃ શમિતો ભવેત્

સુખેનાહં વિવાહં તે કરિષ્યામિ તતઃ પરમ્ ।
કન્યોવાચ
સન્દેહે નૈવ મજ્જામિ મૂર્ખકૃત્યમિદં યતઃ

મયા સુદર્શનઃ પૂર્વં ધૃતશ્ચેતસિ નાન્યથા ।
કારણં પુણ્યપાપાનાં મન એવ મહીપતે

મનસા વિધૃતં ત્યક્ત્વા કથમન્યં વૃણે પિતઃ ।
કૃતે પણે મહારાજ સર્વેષાં વશગા હ્યહમ્

એકઃ પાલયિતા દ્વૌ વા બહવો વા ભવન્તિ ચેત્ ।
કિં કર્તવ્યં તદા તાત વિવાદે સમુપસ્થિતે

સંશયાધિષ્ઠિતે કાર્યે મતિં નાહં કરોમ્યતઃ ।
મા ચિન્તાં કુરુ રાજેન્દ્ર દેહિ સુદર્શનાય મામ્

વિવાહં વિધિના કૃત્વા શં વિધાસ્યતિ ચણ્ડિકા ।
યન્નામકીર્તનાદેવ દુઃખૌઘો વિલયં વ્રજેત્

તાં સ્મૃત્વા પરમાં શક્તિં કુરુ કાર્યમતન્દ્રિતઃ ।
ગત્વા વદ નૃપેભ્યસ્ત્વં કૃતાઞ્જલિપુટોઽદ્ય વૈ

આગન્તવ્યઞ્ચ શ્વઃ સર્વૈરિહ ભૂપૈઃ સ્વયંવરે ।
ઇત્યુક્ત્વા ત્વં વિસૃજ્યાશુ સર્વં નૃપતિમણ્ડલમ્

વિવાહં કુરુ રાત્રૌ મે વેદોક્તવિધિના નૃપ ।
પારિબર્હં યથાયોગ્યં દત્ત્વા તસ્મૈ વિસર્જય

ગમિષ્યતિ ગૃહીત્વા માં ધ્રુવસન્ધિસુતઃ કિલ ।
કદાચિત્તે નૃપાઃ ક્રુદ્ધાઃ સઙ્ગ્રામં કર્ત્તુમુદ્યતાઃ

ભવિષ્યતિ તદા દેવી સાહાય્યં નઃ કરિષ્યતિ ।
સોઽપિ રાજસુતસ્તૈસ્તુ સઙ્ગ્રામં સંવિધાસ્યતિ

દૈવાન્મૃધે મૃતે તસ્મિન્મરિષ્યામ્યહમપ્યુત ।
સ્વસ્તિ તેસ્તુ ગૃહે તિષ્ઠ દત્ત્વા માં સહસૈન્યકઃ

એકૈવાહં ગમિષ્યામિ તેન સાર્ધં રિરંસયા ।
વ્યાસ ઉવાચ
ઇતિ તસ્યા વચઃ શ્રુત્વા રાજાઽસૌ કૃતનિશ્ચયઃ ।
મતિં ચક્રે તથા કર્તું વિશ્વાસં પ્રતિપદ્ય ચ

ઇતિ શ્રીદેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં તૃતીયસ્કન્ધે
કન્યયા સ્વપિતરં પ્રતિ સુદર્શનેન સહ વિવાહાર્થકથનં નામૈકવિંશોઽધ્યાયઃ