દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 3.18

શશિકલયા માતરં પ્રતિ સંદેશપ્રેષણમ્
વ્યાસ ઉવાચ
શ્રુત્વા તદ્વચનં શ્યામા પ્રેમયુક્તા બભૂવ હ ।
પ્રતસ્થે બ્રાહ્મણસ્તસ્માત્સ્થાનાદુક્ત્વા સમાહિતઃ

સા તુ પૂર્વાનુરાગાદ્વૈ મગ્ના પ્રેમ્ણાઽતિચઞ્ચલા ।
કામબાણહતેવાસ ગતે તસ્મિન્દ્વિજોત્તમે

અથ કામાર્દિતા પ્રાહ સખીં છન્દોઽનુવર્તિનીમ્ ।
વિકારશ્‍ચ સમુત્પન્નો દેહે યચ્છ્રવણાદનુ

અજ્ઞાતરસવિજ્ઞાનં કુમારં કુલસમ્ભવમ્ ।
દુનોતિ મદનઃ પાપઃ કિં કરોમિ ક્વ યામિ ચ

સ્વપ્નેષુ વા મયા દૃષ્ટઃ પઞ્ચબાણ ઇવાપરઃ ।
તપતે મે મનોઽત્યર્થં વિરહાકુલિતં મૃદુ

ચન્દનં દેહલગ્નં મે વિષવદ્‌ભાતિ ભામિનિ ।
સ્રગિયં સર્પવચ્ચૈવ ચન્દ્રપાદાશ્‍ચ વહ્નિવત્

ન ચ હર્મ્યે વને શં મે દીર્ઘિકાયાં ન પર્વતે ।
ન દિવા ન નિશાયાં વા ન સુખં સુખસાધનૈઃ

ન શય્યા ન ચ તામ્બૂલં ન ગીતં ન ચ વાદનમ્ ।
પ્રીણયન્તિ મનો મેઽદ્ય ન તૃપ્તે મમ લોચને

પ્રયામ્યદ્ય વને તત્ર યત્રાસૌ વર્તતે શઠઃ ।
ભીતાસ્મિ કુલલજ્જાયાઃ પરતન્ત્રા પિતુસ્તથા

સ્વયંવરં પિતા મેઽદ્ય ન કરોતિ કરોમિ કિમ્ ।
દાસ્યામિ રાજપુત્રાય કામં સુદર્શનાય વૈ

સન્ત્યન્યે પૃથિવીપાલાઃ શતશઃ સમ્ભૃતર્દ્ધયઃ ।
રમણીયા ન મે તેઽદ્ય રાજ્યહીનોઽપ્યસૌ મતઃ

વ્યાસ ઉવાચ
એકાકી નિર્ધનશ્‍ચૈવ બલહીનઃ સુદર્શનઃ ।
વનવાસી ફલાહારસ્તસ્યાશ્‍ચિત્તે સુસંસ્થિતા

વાગ્બીજસ્ય જપાત્સિદ્ધિસ્તસ્યા એષાપ્યુપસ્થિતા ।
સોપિ ધ્યાનપરોઽત્યન્તં જજાપ મન્ત્રમુત્તમમ્

સ્વપ્ને પશ્યત્યસૌ દેવીં વિષ્ણુમાયામખણ્ડિતામ્ ।
વિશ્‍વમાતરમવ્યક્તાં સર્વસમ્પત્કરામ્બિકામ્

શૃઙ્ગવેરપુરાધ્યક્ષો નિષાદઃ સમુપેત્ય તમ્ ।
દદૌ રથવરં તસ્મૈ સર્વોપસ્કરસંયુતમ્

ચતુર્ભિસ્તુરગૈર્યુક્તં પતાકાવરમણ્ડિતમ્ ।
જૈત્રં રાજસુતં જ્ઞાત્વા દદૌ ચોપાયનં તદા

સોઽપિ જગ્રાહ તં પ્રીત્યા મિત્રત્વેન સુસંસ્થિતમ્ ।
વન્યૈર્મૂલફલૈઃ સમ્યગર્ચયામાસ શમ્બરમ્

કૃતાતિથ્યે ગતે તસ્મિન્નિષાદાધિપતૌ તદા ।
મુનયઃ પ્રીતિયુક્તાસ્તે તમૂચુસ્તાપસા મિથઃ

રાજપુત્ર ધ્રુવં રાજ્યં પ્રાપ્સ્યસિ ત્વં ચ સર્વથા ।
સ્વલ્પૈરહોભિરવ્યગ્રઃ પ્રતાપાન્નાત્ર સંશયઃ

પ્રસન્ના તેઽમ્બિકા દેવી વરદા વિશ્‍વમોહિની ।
સહાયસ્તુ સુસમ્પન્નો ન ચિન્તાં કુરુ સુવ્રત

મનોરમાં તથોચુસ્તે મુનયઃ સંશિતવ્રતાઃ ।
પુત્રસ્તેઽદ્ય ધરાધીશો ભવિષ્યતિ શુચિસ્મિતે

સા તાનુવાચ તન્વઙ્ગી વચનં વોઽસ્તુ સત્ફલમ્ ।
દાસોઽયં ભવતાં વિપ્રાઃ કિં ચિત્રં સદુપાસનાત્

ન સૈન્યં સચિવાઃ કોશો ન સહાયશ્‍ચ કશ્‍ચન ।
કેન યોગેન પુત્રો મે રાજ્યં પ્રાપ્તુમિહાર્હતિ

આશીર્વાદૈશ્‍ચ વો નૂનં પુત્રોઽયં મે મહીપતિઃ ।
ભવિષ્યતિ ન સન્દેહો ભવન્તો મન્ત્રવિત્તમાઃ

વ્યાસ ઉવાચ
રથારૂઢઃ સ મેધાવી યત્ર યાતિ સુદર્શનઃ ।
અક્ષૌહિણીસમાવૃત્ત ઇવાભાતિ સ તેજસા

પ્રતાપો મન્ત્રબીજસ્ય નાન્યઃ કશ્‍ચન ભૂપતે ।
એવં વૈ જપતસ્તસ્ય પ્રીતિયુક્તસ્ય સર્વથા

સમ્પ્રાપ્ય સદ્‌ગુરોર્બીજં કામરાજાખ્યમદ્‌ભુતમ્ ।
જપેદ્યસ્તુ શુચિઃ શાન્તઃ સર્વાન્કામાનવાપ્નુયાત્

ન તદસ્તિ પૃથિવ્યાં વા દિવિ વાપિ સુદુર્લભમ્ ।
પ્રસન્નાયાઃ શિવાયાશ્‍ચ યદપ્રાપ્યં નૃપોત્તમ

તે મન્દાસ્તેઽતિદુર્ભાગ્યા રોગૈસ્તે સમભિદ્રુતાઃ ।
યેષાં ચિત્તે ન વિશ્‍વાસો ભવેદમ્બાર્ચનાદિષુ

યા માતા સર્વદેવાનાં યુગાદૌ પરિકીર્તિતા ।
આદિમાતેતિ વિખ્યાતા નામ્ના તેન કુરૂદ્વહ

બુદ્ધિઃ કીર્તિર્ધૃતિર્લક્ષ્મીઃ શક્તિઃ શ્રદ્ધા મતિઃ સ્મૃતિઃ ।
સર્વેષાં પ્રાણિનાં સા વૈ પ્રત્યક્ષં વૈ વિભાસતે

ન જાનન્તિ નરા યે વૈ મોહિતા માયયા કિલ ।
ન ભજન્તિ કુતર્કજ્ઞા દેવીં વિશ્‍વેશ્‍વરીં શિવામ્

બ્રહ્મા વિષ્ણુસ્તથા શમ્ભુર્વાસવો વરુણો યમઃ ।
વાયુરગ્નિઃ કુબેરશ્ચ ત્વષ્ટા પૂષાશ્વિનૌ ભગઃ

આદિત્યા વસવો રુદ્રા વિશ્‍વેદેવા મરુદ્‌ગણાઃ ।
સર્વે ધ્યાયન્તિ તાં દેવીં સૃષ્ટિસ્થિત્યન્તકારિણીમ્

કો ન સેવેત વિદ્વાન્વૈ તાં શક્તિં પરમાત્મિકામ્ ।
સુદર્શનેન સા જ્ઞાતા દેવી સર્વાર્થદા શિવા

બ્રહ્મૈવ સાઽતિદુષ્પ્રાપ્યા વિદ્યાવિદ્યાસ્વરૂપિણી ।
યોગગમ્યા પરા શક્તિર્મુમુક્ષૂણાં ચ વલ્લભા

પરમાત્મસ્વરૂપં કો વેત્તુમર્હતિ તાં વિના ।
યા સૃષ્ટિં ત્રિવિધાં કૃત્વા દર્શયત્યખિલાત્મને

સુદર્શનસ્તુ તાં દેવીં મનસા પરિચિન્તયન્ ।
રાજ્યલાભાત્પરં પ્રાપ્ય સુખં વૈ કાનને સ્થિતઃ

સાપિ ચન્દ્રકલાત્યર્થં કામબાણપ્રપીડિતા ।
નાનોપચારૈરનિશં દધાર દુઃખિતં વપુઃ

તાવત્તસ્યાઃ પિતા જ્ઞાત્વા કન્યાં પુત્રવરાર્થિનીમ્ ।
સુબાહુઃ કારયામાસ સ્વયંવરમતન્દ્રિતઃ

સ્વયંવરસ્તુ ત્રિવિધો વિદ્વદ્‌ભિઃ પરિકીર્તિતઃ ।
રાજ્ઞાં વિવાહયોગ્યૌ વૈ નાન્યેષાં કથિતઃ કિલ

ઇચ્છાસ્વયંવરશ્‍ચૈકો દ્વિતીયશ્‍ચ પણાભિધઃ ।
યથા રામેણ ભગ્નં વૈ ત્ર્યમ્બકસ્ય શરાસનમ્

તૃતીયઃ શૌર્યશુલ્કશ્‍ચ શૂરાણાં પરિકીર્તિતઃ ।
ઇચ્છાસ્વયંવરં તત્ર ચકાર નૃપસત્તમઃ

શિલ્પિભિઃ કારિતા મઞ્ચાઃ શુભૈરાસ્તરણૈર્યુતાઃ ।
તતશ્ચ વિવિધાકારાઃ સુક્લૃપ્તાઃ સભ્યમણ્ડપાઃ

એવં કૃતેઽતિસમ્ભારે વિવાહાર્થં સુવિસ્તરે ।
સખીં શશિકલા પ્રાહ દુઃખિતા ચારુલોચના

ઇદં મે માતરં બ્રૂહિ ત્વમેકાન્તે વચો મમ ।
મયા વૃતઃ પતિશ્ચિત્તે ધ્રુવસન્ધિસુતઃ શુભઃ

નાન્યં વરં વરિષ્યામિ તમૃતે વૈ સુદર્શનમ્ ।
સ મે ભર્તા નૃપસુતો ભગવત્યા પ્રતિષ્ઠિતઃ

વ્યાસ ઉવાચ
ઇત્યુક્તા સા સખી ગત્વા માતરં પ્રાહ સત્વરા ।
વૈદર્ભીં વિજને વાક્યં મધુરં મઞ્જુભાષિણી

પુત્રી તે દુઃખિતા પ્રાહ સાધ્વી ત્વાં મન્મુખેન યત્ ।
શૃણુ ત્વં કુરુ કલ્યાણિ તદ્ધિતં ત્વરિતાઽધુના

ભારદ્વાજાશ્રમે પુણ્યે ધ્રુવસન્ધિસુતોઽસ્તિ યઃ ।
સ મે ભર્તા વૃતશ્‍ચિત્તે નાન્યં ભૂપં વૃણોમ્યહમ્

વ્યાસ ઉવાચ
રાજ્ઞી તદ્વચનં શ્રુત્વા સ્વપતૌ ગૃહમાગતે ।
નિવેદયામાસ તદા પુત્રીવાક્યં યથાતથમ્

તચ્છ્રુત્વા વચનં રાજા વિસ્મિતઃ પ્રહસન્મુહુઃ ।
ભાર્યામુવાચ વૈદર્ભીં સુબાહુસ્તુ ઋતં વચઃ

સુભ્રુ જાનાસિ બાલોઽસૌ રાજ્યાન્નિષ્કાસિતો વને ।
એકાકી સહ માત્રા વૈ વસતે નિર્જને વને

તત્કૃતે નિહતો રાજા વીરસેનો યુધાજિતા ।
સ કથં નિર્ધનો ભર્તા યોગ્યઃ સ્યાચ્ચારુલોચને

બ્રૂહિ પુત્રીં તતો વાક્યં કદાચિદપિ વિપ્રિયમ્ ।
આગમિષ્યન્તિ રાજાનઃ સ્થિતિમન્તઃ સ્વયંવરે

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં તૃતીયસ્કન્ધે
શશિકલયા માતરં પ્રતિ સંદેશપ્રેષણં નામાષ્ટાદશોઽધ્યાયઃ