દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 3.16

યુધાજિદ્‌ભારદ્વાજયોઃ સંવાદવર્ણનમ્
વ્યાસ ઉવાચ
યુધાજિત્ત્વથ સઙ્ગ્રામાદ્‌ગત્વાઽયોધ્યાં મહાબલઃ ।
મનોરમાં ચ પપ્રચ્છ સુદર્શનજિઘાંસયા

સેવકાન્ પ્રેષયામાસ ક્વ ગતેતિ મુહુર્વદન્ ।
શુભે દિનેઽથ દૌહિત્રં સ્થાપયામાસ ચાસને

મન્ત્રિભિશ્‍ચ વસિષ્ઠેન મન્ત્રૈરાથર્વણૈઃ શુભૈઃ ।
અભિષિક્તશ્‍ચ સમ્પૂર્ણૈઃ કલશૈર્જલપૂરિતૈઃ

ભેરીશઙ્ખનિનાદૈશ્‍ચ તૂર્યાણાં ચાથ નિઃસ્વનૈઃ ।
ઉત્સવસ્તુ નગર્યા વૈ સમ્બભૂવ કુરૂદ્વહ

વિપ્રાણાં વેદપાઠૈશ્‍ચ બન્દિનાં સ્તુતિભિસ્તથા ।
અયોધ્યા મુદિતેવાસીજ્જયશબ્દૈઃ સુમઙ્ગલૈઃ

હૃષ્ટપુષ્ટજનાકીર્ણા સ્તુતિવાદિત્રનિઃસ્વના ।
નવે તસ્મિન્મહીપાલે પૂર્બભૌ નૂતનેવ સા

કેચિત્સાધુજના યે વૈ ચક્રુઃ શોકં ગૃહે સ્થિતાઃ ।
સુદર્શનં વિચિન્ત્યાદ્ય ક્વ ગતોઽસૌ નૃપાત્મજઃ

મનોરમાતિસાધ્વી સા ક્વ ગતા સુતસંયુતા ।
પિતાઽસ્યા નિહતઃ સંખ્યે રાજ્યલોભેન વૈરિણા

ઇત્યેવં ચિન્ત્યમાનાસ્તે સાધવઃ સમબુદ્ધયઃ ।
અતિષ્ઠન્દુઃખિતાસ્તત્ર શત્રુજિદ્વશવર્તિનઃ

યુધાજિદપિ દૌહિત્રં સ્થાપયિત્વા વિધાનતઃ ।
રાજ્યઞ્ચ મન્ત્રિસાત્કૃત્વા ચલિતઃ સ્વાં પુરીં પ્રતિ

શ્રુત્વા સુદર્શનં તત્ર મુનીનામાશ્રમે સ્થિતમ્ ।
હન્તુકામો જગામાશુ ચિત્રકૂટં સ પર્વતમ્

નિષાદાધિપતિં શૂરં પુરસ્કૃત્ય બલાભિધમ્ ।
દુર્દર્શાખ્યમગાદાશુ શૃઙ્ગવેરપુરાધિપમ્

શ્રુત્વા મનોરમા તત્ર બભૂવાતિસુદુઃખિતા ।
આગચ્છન્તં બાલપુત્રા ભયાર્તા સૈન્યસંયુતમ્

તમુવાચાતિશોકાર્તા મુનિં સાશ્રુવિલોચના ।
કિં કરોમિ ક્વ ગચ્છામિ યુધાજિત્સમુપસ્થિતઃ

પિતા મે નિહતોઽનેન દૌહિત્રો ભૂપતિઃ કૃતઃ ।
સુતં મે હન્તુકામોઽત્ર સમાયાતિ બલાન્વિતઃ

પુરા શ્રુતં મયા સ્વામિન્પાણ્ડવા વૈ વને સ્થિતાઃ ।
મુનીનામાશ્રમે પુણ્યે પાઞ્ચાલ્યા સહિતાસ્તદા

ગતાસ્તે મૃગયાં પાર્થા ભ્રાતરઃ પઞ્ચ એવ તે ।
દ્રૌપદી સંસ્થિતા તત્ર મુનીનામાશ્રમે શુભે

ધૌ‍મ્યોઽત્રિર્ગાલવઃ પૈલો જાવાલિર્ગૌતમો ભૃગુઃ ।
ચ્યવનશ્‍ચાત્રિગોત્રશ્‍ચ કણ્વશ્‍ચૈવ જતુઃ ક્રતુઃ

વીતિહોત્રઃ સુમન્તુશ્‍ચ યજ્ઞદત્તોઽથ વત્સલઃ ।
રાશાસનઃ કહોડશ્‍ચ યવક્રીર્યજ્ઞકૃત્ક્રતુઃ

એતે ચાન્યે ચ મુનયો ભારદ્વાજાદયઃ શુભાઃ ।
વેદપાઠયુતાઃ સર્વે સંસ્થિતાશ્‍ચાશ્રમે સ્થિતાઃ

દાસીભિઃ સહિતા તત્ર યાજ્ઞસેની સ્થિતા મુને ।
આશ્રમે ચારુસર્વાઙ્‌ગી નિર્ભયા મુનિસંવૃતે

પાર્થા મૃગાનુગાસ્તાવત્પ્રયાતાશ્‍ચ વનાદ્વનમ્ ।
ધનુર્બાણધરા વીરાઃ પઞ્ચ વૈ શત્રુતાપનાઃ

તાવત્સિન્ધુપતિઃ શ્રીમાન્માર્ગસ્થો બલસંયુતઃ ।
આગતશ્‍ચાશ્રમાભ્યાશે શ્રુત્વા તુ નિગમન્ધ્વનિમ્

શ્રુત્વા વેદધ્વનિં રાજા મુનીનાં ભાવિતાત્મનામ્ ।
ઉત્તતાર રથાત્તૂર્ણં દર્શનાકાઙ્ક્ષયા નૃપઃ

યદા નિરગમત્તત્ર ભૃત્યદ્વયસમન્વિતઃ ।
વેદપાઠયુતાન્વીક્ષ્ય મુનીનુદ્યમસંસ્થિતઃ

કૃતાઞ્જલિપુટઃ સ્વામિન્સંસ્થિતોઽથ જયદ્રથઃ ।
આશ્રમે મુનિભિર્જુષ્ટે ભૂપતિઃ સંવિવેશ હ

તત્રોપવિષ્ટં રાજાનં દ્રષ્ટુકામાઃ સ્ત્રિયસ્તદા ।
આયયુર્મુનિભાર્યાશ્‍ચ કોઽયમિત્યબ્રુવન્નૃપમ્

તાસાં મધ્યે વરારોહા યાજ્ઞસેની સમાગતા ।
જયદ્રથેન દૃષ્ટા સા રૂપેણ શ્રીરિવાપરા

તાં વિલોક્યાસિતાપાઙ્ગીં દેવકન્યામિવાપરામ્ ।
પપ્રચ્છ નૃપતિર્ધૌમ્યં કેયં શ્યામા વરાનના

ભાર્યા કસ્ય સુતા કસ્ય નામ્ના કા વરવર્ણિની ।
રૂપલાવણ્યસંયુક્તા શચીવ વસુધાઙ્ગતા

બર્બૂલવનમધ્યસ્થા લવઙ્ગલતિકા યથા ।
રાક્ષસીવૃન્દગા નૂનં રમ્ભેવાભાતિ ભામિની

સત્યં વદ મહાભાગ કસ્યેયં વલ્લભાબલા ।
રાજપત્‍નીવ ચાભાતિ નૈષા મુનિવધૂર્દ્વિજ

ધૌ‍મ્ય ઉવાચ
પાણ્ડવાનાં પ્રિયા ભાર્યા દ્રૌપદી શુભલક્ષણા ।
પાઞ્ચાલી સિન્ધુરાજેન્દ્ર વસત્યત્ર વરાશ્રમે

જયદ્રથ ઉવાચ
ક્વ ગતાઃ પાણ્ડવાઃ પઞ્ચ શૂરાઃ સમ્પ્રતિ વિશ્રુતાઃ ।
વસન્ત્યત્ર વને વીરા વીતશોકા મહાબલાઃ

ધૌ‍મ્ય ઉવાચ
મૃગયાર્થં ગતાઃ પઞ્ચ પાણ્ડવા રથસંસ્થિતાઃ ।
આગમિષ્યન્તિ મધ્યાન્હે મૃગાનાદાય પાર્થિવાઃ

તચ્છ્રુત્વા વચનં તસ્ય ઉદતિષ્ઠદસૌ નૃપઃ ।
દ્રૌપદીસન્નિધૌ ગત્વા પ્રગમ્યેદમુવાચ હ

કુશલં તે વરારોહે ક્વ ગતાઃ પતયશ્‍ચ તે ।
એકાદશ ગતાન્યદ્ય વર્ષાણિ ચ વને કિલ

દ્રૌપદી તુ તદોવાચ સ્વસ્તિ તેઽસ્તુ નૃપાત્મજ ।
વિશ્રમસ્વાશ્રમાભ્યાશે ક્ષણાદાયાન્તિ પાણ્ડવાઃ

એવં બ્રુવન્ત્યાં તસ્યાં તુ લોભાવિષ્ટઃ સ ભૂપતિઃ ।
જહાર દ્રૌપદીં વીરોઽનાદૃત્ય મુનિસત્તમાન્

કસ્યચિન્નૈવ વિશ્વાસઃ કર્તવ્યઃ સર્વથા બુધૈઃ ।
કુર્વન્દુઃખમવાપ્નોતિ દૃષ્ટાન્તસ્ત્વત્ર વૈ બલિઃ

વૈરોચનસુતઃ શ્રીમાન્ધર્મિષ્ઠઃ સત્યસઙ્ગરઃ ।
યજ્ઞકર્તા ચ દાતા ચ શરણ્યઃ સાધુસંમતઃ

નાધર્મે નિરતઃ ક્વાપિ પ્રલ્હાદસ્ય ચ પૌત્રકઃ ।
એકોનશતયજ્ઞાન્વૈ સ ચકાર સદક્ષિણાન્

સત્ત્વમૂર્ત્તિઃ સદા વિષ્ણુઃ સેવ્યઃ સ યોગિનામપિ ।
નિર્વિકારોઽપિ ભગવાન્દેવકાર્યાર્થસિદ્ધયે

કશ્યપાચ્ચ સમુદ્‌ભૂતો વિષ્ણુઃ કપટવામનઃ ।
રાજ્યં છલેન હૃતવાન્મહીં ચૈવ સસાગરામ્

સોઽભવત્સત્યવાગ્‌રાજા બલિર્વૈરોચનિસ્તદા ।
કપટં કૃતવાન્વિષ્ણુરિન્દ્રાર્થે તુ મયા શ્રુતમ્

અન્યઃ કિં ન કરોત્યેવં કૃતં વૈ સત્ત્વમૂર્તિના ।
વામનં રૂપમાસ્થાય યજ્ઞપાતં ચિકીર્ષતા

ન ચ વિશ્‍વસિતવ્યં વૈ કદાચિત્કેનચિત્તથા ।
લોભશ્‍ચેતસિ ચેત્સ્વામિન્કીદૃક્પાપકૃતં ભયમ્

લોભાહતાઃ પ્રકુર્વન્તિ પાપાનિ પ્રાણિનઃ કિલ ।
પરલોકાદ્‌ભયં નાસ્તિ કસ્યચિત્કર્હિચિન્મુને

મનસા કર્મણા વાચા પરસ્વાદાનહેતુતઃ ।
પ્રપતન્તિ નરાઃ સમ્યગ્લોભોપહતચેતસઃ

દેવાનારાધ્ય સતતં વાઞ્છન્તિ ચ ધનં નરાઃ ।
ન દેવાસ્તત્કરે કૃત્વા સમર્થા દાતુમઞ્જસા

અન્યસ્યાનીયતે વિત્તં પ્રયચ્છન્તિ મનીષિતમ્ ।
વાણિજ્યેનાથ દાનેન ચૌર્યેણાપિ બલેન વા

વિક્રયાર્થં ગૃહીત્વા ચ ધાન્યવસ્ત્રાદિકં બહુ ।
દેવાનર્ચયતે વૈશ્યો મહર્દ્ધિર્મે ભવેદિતિ

નાત્ર કિં પરવિત્તેચ્છા વાણિજ્યેન પરન્તપ ।
ગ્રહણકાલે તુ સમ્પ્રાપ્તે મહર્ઘઞ્ચાપિ કાઙ્ક્ષતિ

એવં હિ પ્રાણિનઃ સર્વે પરસ્વાદાનતત્પરાઃ ।
વર્તન્તે સતતં બ્રહ્મન્ વિશ્‍વાસઃ કીદૃશઃ પુનઃ

વૃથા તીર્થં વૃથા દાનં વૃથાઽધ્યયનમેવ ચ ।
લોભમોહાવૃતાનાં વૈ કૃતં તદકૃતં ભવેત્

તસ્માદેનં મહાભાગ વિસર્જય ગૃહં પ્રતિ ।
સપુત્રાઽહં વસિષ્યામિ જાનકીવદ્‌દ્વિજોત્તમ

ઇત્યુક્તોઽસૌ મુનિસ્તાવદ્‌ગત્વા યુધાજિતં નૃપમ્ ।
ઉવાચ વચનં રાજ્ઞે ભારદ્વાજઃ પ્રતાપવાન્

ગચ્છ રાજન્ યથાકામં સ્વપુરં નૃપસત્તમ ।
નેયં મનોરમાભ્યેતિ બાલપુત્રા સુદુઃખિતા

યુધાજિદુવાચ
મુને મુઞ્ચ હઠં સૌ‌મ્ય વિસર્જય મનોરમામ્ ।
ન ચ યાસ્યામ્યહં મુક્ત્વા નેષ્યામ્યદ્ય બલાત્પુનઃ

ઋષિરુવાચ
નયસ્વ યદિ શક્તિસ્તે બલેનાદ્ય મમાશ્રમાત્ ।
વિશ્‍વામિત્રો યથા ધેનું વસિષ્ઠસ્ય મુનેઃ પુરા

ઇતિ શ્રીદેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં તૃતીયસ્કન્ધે
યુધાજિદ્‌ભારદ્વાજયોઃ સંવાદવર્ણનં નામ ષોડશોઽધ્યાયઃ