દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 3

સૂત ઉવાચ।
અથેતિહાસમન્યચ્ચ શૃણુધ્વં મુનિસત્તમાઃ ।
દેવીભાગવતસ્યાસ્ય માહાત્મ્યં યત્ર ગીયતે

એકદા કુંભયોનિસ્તુ લોપામુદ્રાપતિર્મુનિઃ ।
ગત્વા કુમારમભ્યર્ચ્ય પપ્રચ્છ વિવિધાઃ કથાઃ

સ તસ્મૈ ભગવાન્સ્કન્દઃ કથયામાસ ભૂરિશઃ ।
દાનતીર્થવ્રતાદીનાં માહાત્મ્યોપચિતાઃ કથાઃ

વારાણસ્યાશ્ચ માહાત્મ્યં મણિકર્ણીભવં તથા ।
ગંગાયાશ્ચાપિ તીર્થાનાં વર્ણિતં બહુવિસ્તરમ્

શ્રુત્વાથ સ મુનિઃ પ્રીતઃ કુમારં ભૂરિવર્ચસમ્ ।
પુનઃ પપ્રચ્છ લોકાનાં હિતાર્થં કુંભસંભવઃ

અગસ્ત્ય ઉવાચ।
ભગવંસ્તારકારાતે દેવીભાગવતસ્ય તુ ।
માહાત્મ્યશ્રવણે તસ્ય વિધિં ચાપિ વદ પ્રભો

દેવીભાગવતં નામ પુરાણં પરમોત્તમમ્ ।
ત્રૈલોક્યજનની સાક્ષાદ્ગીયતે યત્ર શાશ્વતી

સ્કન્દ ઉવાચ।
શ્રીભાગવતમાહાત્મ્યં કો વક્તું વિસ્તરાત્ક્ષમઃ ।
શૃણુ સંક્ષેપતો બ્રહ્મન્કથયિષ્યામિ સાંપ્રતમ્

યા નિત્યા સચ્ચિદાનન્દરૂપિણી જગદમ્બિકા ।
સાક્ષાત્સમાશ્રિતા યત્ર ભુક્તિમુક્તિપ્રદાયિની

અતસ્તદ્વાઙ્મયી મૂર્તિર્દેવીભાગવતે મુને ।
પઠનાચ્છ્રવણાદ્યસ્ય ન કિંચિદિહ દુર્લભમ્

આસીદ્વિવસ્વતઃ પુત્રઃ શ્રાદ્ધદેવ ઇતિ શ્રુતઃ ।
સોઽનપત્યોઽકરોદિષ્ટિં વસિષ્ઠાનુમતો નૃપઃ

હોતારં પ્રાર્થયામાસ શ્રદ્ધાઽથ દયિતા મનોઃ ।
કન્યા ભવતુ મે બ્રહ્મંસ્તથોપાયો વિધીયતામ્

મનસા ચિન્તયન્હોતા કન્યામેવાજુહોદ્ધવિઃ ।
તતસ્તદ્વ્યભિચારેણ કન્યેલા નામ ચાભવત્

અથ રાજા સુતાં દૃષ્ટ્વા પ્રોવાચ વિમના ગુરુમ્ ।
કથં સઙ્કલ્પવૈષમ્યમિહ જાતં પ્રભો તવ

તચ્છ્રુત્વા સ મુનિર્દધ્યૌ જ્ઞાત્વા હોતુર્વ્યતિક્રમમ્ ।
ઈશ્વરં શરણં યાત ઇલાયાઃ પુંસ્ત્વકામ્યયા

મુનેસ્તપઃપ્રભાવાચ્ચ પરેશાનુગ્રહાત્તથા ।
પશ્યતાં સર્વલોકાનામિલા પુરુષતામગાત્

ગુરુણા કૃતસંસ્કારઃ સુદ્યુમ્નોઽથ મનોઃ સુતઃ ।
નિધિર્બભૂવ વિદ્યાનાં સરિતામિવ સાગરઃ

અથ કાલેન સુદ્યુમ્નસ્તારુણ્યં સમવાપ્ય ચ ।
મૃગયાર્થં વનં યાતો હયમારુહ્ય સૈન્ધવમ્

વનાદ્વનાંતરં ગચ્છન્બહુ બભ્રામ સાનુગઃ ।
દૈવાદધસ્તાદ્ધેમાદ્રેઃ સ કુમારો વનં યયૌ

કસ્મિંશ્ચિત્સમયે યત્ર ભાર્યયાઽપર્ણયા સહ ।
અરમદ્દેવદેવસ્તુ શઙ્કરો ભગવાન્મુદા ॥૨૦।
તદા તુ મુનયસ્તત્ર શિવદર્શનલાલસાઃ ।
આજગ્મુરથ તાન્દૃષ્ટ્વા ગિરિજા વ્રીડિતાઽભવત્

રમમાણૌ તુ તૌ દૃષ્ટ્વા ગિરિશૌ સંશિતવ્રતાઃ ।
નિવૃત્તા મુનયો જગ્મુર્વૈકુણ્ઠનિલયં તદા

પ્રિયાયાઃ પ્રિયમન્વિચ્છઞ્છિવોઽરણ્યં શશાપ હ ।
અદ્યારભ્ય વિશેદ્યોઽત્ર પુમાન્ યોષિદ્ભવેદિતિ

તત આરભ્ય તં દેશં પુરુષા વર્જયંતિ હિ ।
તત્ર પ્રવિષ્ટઃ સુદ્યુમ્નો બભૂવ પ્રમદોત્તમા

સ્ત્રીભૂતાનુગાનશ્વં વડવાં વીક્ષ્ય વિસ્મિતઃ ।
અથ સા સુન્દરી યોષા વિચચાર વને વને

એકદા સા જગામાથ બુધસ્યાશ્રમસન્નિધૌ ।
દૃષ્ટ્વા તાં ચારુસર્વાઙ્ગીં પીનોન્નતપયોધરામ્

બિંબોષ્ઠીં કુન્દદશનાં સુમુખીમુત્પલેક્ષણામ્ ।
અનઙ્ગશરવિદ્ધાંગશ્ચકમે ભગવાન્બુધઃ

સાપિ તં ચકમે સુભ્રૂઃ કુમારં સોમનંદનમ્ ।
તતસ્તસ્યાશ્રમેઽવાત્સીદ્રમમાણા બુધેન સા

અથ કાલેન કિયતા પુરૂરવસમાત્મજમ્ ।
સ તસ્યાં જનયામાસ મિત્રાવરુણસંભવઃ

અથ વર્ષેષુ યાતેષુ કદાચિત્સા બુધાશ્રમે ।
સ્મૃત્વા સ્વં પૂર્વવૃત્તાન્તં દુઃખિતા નિર્જગામ હ

ગુરોરથાશ્રમં ગત્વા વસિષ્ઠસ્ય પ્રણમ્ય તમ્ ।
નિવેદ્ય વૃત્તં શરણં યયૌ પુંસ્ત્વમભીપ્સતી

વસિષ્ઠો જ્ઞાતવૃત્તાંતો ગત્વા કૈલાસપર્વતમ્ ।
સંપૂજ્ય શંભું તુષ્ટાવ ભક્ત્યા પરમયા યુતઃ

વસિષ્ઠ ઉવાચ।
નમો નમઃ શિવાયાસ્તુ શંકરાય કપર્દિને ।
ગિરિજાર્દ્ધાઙ્ગદેહાય નમસ્તે ચંદ્રમૌલયે

મૃડાય સુખદાત્રે તે નમઃ કૈલાસવાસિને ।
નીલકણ્ઠાય ભક્તાનાં ભુક્તિમુક્તિપ્રદાયિને

શિવાય શિવરૂપાય પ્રપન્નભયહારિણે ।
નમો વૃષભવાહાય શરણ્યાય પરાત્મને

બ્રહ્મવિષ્ણ્વીશરૂપાય સર્ગસ્થિતિલયેષુ ચ ।
નમો દેવાધિદેવાય વરદાય પુરારયે

યજ્ઞરૂપાય યજતાં ફલદાત્રે નમો નમઃ ।
ગંગાધરાય સૂર્યેન્દુશિખિનેત્રાય તે નમઃ

એવં સ્તુતઃ સ ભગવાન્પ્રાદુરાસીજ્જગત્પતિઃ ।
વૃષારૂઢોઽમ્બિકોપેતઃ કોટિસૂર્યસમપ્રભઃ

રજતાચલસંકાશસ્ત્રિનેત્રશ્ચંદ્રશેખરઃ।
પ્રણતં પરિતુષ્ટાત્મા પ્રોવાચ મુનિસત્તમમ્

શ્રીભગવાનુવાચ।
વરં વરય વિપ્રર્ષે યત્તે મનસિ વર્તતે ।
ઇત્યુક્તસ્તં પ્રણમ્યેલા પુઁસ્ત્વમભ્યર્થયન્મુનિઃ

અથ પ્રસન્નો ભગવાનુવાચ મુનિસત્તમમ્ ।
માસં પુમાન્સ ભવિતા માસં નારી ભવિષ્યતિ

ઇતિ પ્રાપ્ય વરં શંભોર્મહર્ષિર્જગદમ્બિકામ્ ।
વરદાનોન્મુખીં દેવીં પ્રણનામ મહેશ્વરીમ્

કોટિચંદ્રકલાકાન્તિં સુસ્મિતાં પરિપૂજ્ય ચ ।
તુષ્ટાવ ભક્ત્યા સતતમિલાયાઃ પુંસ્ત્વકામ્યયા ૪૩ ॥
જય દેવિ મહાદેવિ ભક્તાનુગ્રહકારિણિ ।
જય સર્વસુરારાધ્યે જયાનંતગુણાલયે

નમો નમસ્તે દેવેશિ શરણાગતવત્સલે ।
જય દુર્ગે દુ:ખહંત્રિ દુષ્ટદૈત્યનિષૂદિનિ

ભક્તિગમ્યે મહામાયે નમસ્તે જગદમ્બિકે ।
સંસારસાગરોત્તારપોતીભૂતપદામ્બુજે

બ્રહ્માદયોઽપિ વિબુધાસ્ત્વત્પાદાંબુજસેવયા ।
વિશ્વસર્ગસ્થિતિલયપ્રભુત્વં સમવાપ્નુયુઃ

પ્રસન્ના ભવ દેવેશિ ચતુર્વર્ગપ્રદાયિનિ ।
કસ્ત્વાં સ્તોતું ક્ષમો દેવિ કેવલં પ્રણતોઽસ્મ્યહમ્ ૪૮॥
એવં સ્તુતા ભગવતી દુર્ગા નારાયણી પરા ।
ભક્ત્યા વસિષ્ઠમુનિના પ્રસન્ના તત્ક્ષણાદભૂત્

તદોવાચ મહાદેવી પ્રણતાર્તિહરી મુનિમ્ ।
સુદ્યુમ્નભવનં ગત્વા કુરુ ભક્ત્યા મદર્ચનમ્

સુદ્યુમ્નં શ્રાવય પ્રીત્યા પુરાણં મત્પ્રિયંકરમ્ ।
દેવીભાગવતં નામ નવાહોભિર્દ્વિજોત્તમ

શ્રવણાદેવ સતતં પુંસ્ત્વમસ્ય ભવિષ્યતિ ।
ઇત્યુક્ત્વા ચ તિરોધાનં ગચ્છતઃસ્મ શિવેશ્વરૌ

વસિષ્ઠસ્તાં દિશં નત્વા સમાગત્યાશ્રમં નિજમ્ ।
સમાહૂય ચ સુદ્યુમ્નં દેવ્યારાધનમાદિશત્

આશ્વિનસ્ય સિતે પક્ષે સંપૂજ્ય જગદંબિકામ્ ।
નવરાત્રવિધાનેન શ્રાવયામાસ ભૂપતિમ્

શ્રુત્વા ભક્ત્યાપિ સુદ્યુમ્નઃ શ્રીમદ્ભાગવતામૃતમ્ ।
પ્રણમ્યાભ્યર્ચ્ય ચ ગુરું લેભે પુંસ્ત્વં નિરંતરમ્ ૫૫ ॥
રાજ્યાસનેઽભિષિક્તસ્તુ વસિષ્ઠેન મહર્ષિણા ।
ભુવં શશાસ ધર્મેણ પ્રજાશ્ચૈવાનુરંજયન્

ઈજે ચ વિવિધૈર્યજ્ઞૈઃ સંપૂર્ણવરદક્ષિણૈઃ ।
પુત્રેષુ રાજ્યં સંદિશ્ય પ્રાપ દેવ્યાઃ સલોકતામ્

॥
ઇતિ કથિતમશેષં સેતિહાસં ચ વિપ્રા યદિ પઠતિ સુભક્ત્યા માનવો વા શૃણોતિ ।
સ ઇહ સકલકામાન્પ્રાપ્ય દેવ્યાઃ પ્રસાદાત્પરમમૃતમથાન્તે યાતિ દેવ્યાઃ સલોકમ્

ઇતિ શ્રીસ્કન્દપુરાણે માનસખણ્ડે દેવીભાગવતમાહાત્મ્યે તૃતીયોઽધ્યાયઃ