દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 2.12

શ્રોતૃપ્રવક્તૃપ્રસઙ્ગઃ
સૂત ઉવાચ
તચ્છ્રુત્વા વચનં તસ્ય વ્યાસઃ સત્યવતીસુતઃ ।
ઉવાચ વચનં તત્ર સભાયાં નૃપતિં ચ તમ્

વ્યાસ ઉવાચ
શૃણુ રાજન્ પ્રવક્ષ્યામિ પુરાણં ગુહ્યમદ્‌ભુતમ્ ।
પુણ્યં ભાગવતં નામ નાનાખ્યાનયુતં શિવમ્

અધ્યાપિતં મયા પૂર્વં શુકાયાત્મસુતાય વૈ ।
શ્રાવયામિ નૃપ ત્વાં હિ રહસ્યં પરમં મમ

ધર્માર્થકામમોક્ષાણાં કારણં શ્રવણાત્કિલ ।
શુભદ સુખદં નિત્યં સર્વાગમસમુદ્ધૃતમ્

જનમેજય ઉવાચ
આસ્તીકોઽયં સુતઃ કસ્ય વિઘ્નાર્થં કથમાગતઃ ।
પ્રયોજનં કિમત્રાસ્ય સર્પાણાં રક્ષણે પ્રભો

કથયૈતન્મહાભાગ વિસ્તરેણ કથાનકમ્ ।
પુરાણં ચ તથા સર્વં વિસ્તરાદ્વદ સુવ્રત

વ્યાસ ઉવાચ
જરત્કારુર્મુનિઃ શાન્તો ન ચકાર ગૃહાશ્રમમ્ ।
તેન દૃષ્ટા વને ગર્તે લમ્બમાના સ્વપૂર્વજાઃ

તતસ્તમાહુઃ કુરુ પુત્ર દારા-
ન્યથા ચ નઃ સ્યાત્પરમા હિ તૃપ્તિઃ ।
સ્વર્ગે વ્રજામઃ ખલુ દુઃખમુક્તા
વયં સદાચારયુતે સુતે વૈ

સ તાનુવાચાથ લભે સમાના-
મયાચિતાં ચાતિવશાનુગાં ચ ।
તદા ગૃહારમ્ભમહં કરોમિ
બ્રવીમિ તથ્યં મમ પૂર્વજા વૈ

ઇત્યુક્ત્વા તાઞ્જરત્કારુર્ગતસ્તીર્થાન્પ્રતિ દ્વિજઃ ।
તદૈવ પન્નગાઃ શપ્તા માત્રાગ્નૌ નિપતન્ત્વિતિ

કશ્યપસ્ય મુનેઃ પત્‍ન્યૌ કદ્રૂશ્ચ વિનતા તથા ।
દૃષ્ટ્વાદિત્યરથે ચાશ્વમૂચતુશ્ચ પરસ્પરમ્

તં દૃષ્ટ્વા ચ તદા કદ્રૂર્વિનતામિદમબ્રવીત્ ।
કિંવર્ણોઽયં હયો ભદ્રે સત્યં પ્રબ્રૂહિ માચિરમ્

વિનતોવાચ
શ્વેત એવાશ્વરાજોઽયં કિં વા ત્વં મન્યસે શુભે ।
બ્રૂહિ વર્ણં ત્વમપ્યસ્ય તતસ્તુ વિપણાવહે

કદ્રુરુવાચ
કૃષ્ણવર્ણમહં મન્યે હયમેનં શુચિસ્મિતે ।
એહિ સાર્ધં મયા દિવ્યં દાસીભાવાય ભામિનિ

સૂત ઉવાચ
કદ્રૂશ્ચ સ્વસુતાનાહ સર્વાન્સર્પાન્વશે સ્થિતાન્ ।
બાલાઞ્છ્યામાન્પ્રકુર્વન્તુ યાવતોઽશ્વશરીરકે

નેતિ કેચન તત્રાહુસ્તાનથાસૌ શશાપ હ ।
જનમેજયસ્ય યજ્ઞે વૈ ગમિષ્યથ હુતાશનમ્

અન્યે ચક્રુર્હયં સર્પાઃ કર્બુરં વર્ણભોગકૈઃ ।
વેષ્ટયિત્વાસ્ય પુચ્છં તુ માતુઃ પ્રિયચિકીર્ષયા

ભગિન્યૌ ચ સુસંયુક્તે ગત્વા દદૃશતુર્હયમ્ ।
કર્બુરં તં હયં દૃષ્ટ્વા વિનતા ચાતિદુઃખિતા

તદાજગામ ગરુડઃ સુતસ્તસ્યા મહાબલઃ ।
સ દૃષ્ટ્વા માતરં દીનામપૃચ્છત્પન્નગાશનઃ

માતઃ કથં સુદીનાસિ રુદિતેવ વિભાસિ મે ।
જીવમાને મયિ સુતે તથાન્યે રવિસારથૌ

દુઃખિતાસિ તતો વાં ધિગ્જીવિતં ચારુલોચને ।
કિં જાતેન સુતેનાથ યદિ માતા સુદુઃખિતા

શંસ મે કારણં માતઃ કરોમિ વિગતજ્વરામ્ ।
વિનતોવાચ
સપત્‍ન્યા દાસ્યહં પુત્ર કિં બ્રવીમિ વૃથા ક્ષતા

વહ માં સા બ્રવીત્યદ્ય તેનાસ્મિ દુઃખિતા સુત ।
ગરુડ ઉવાચ
વહિષ્યેઽહં તત્ર કિલ યત્ર સા ગન્તુમુત્સુકા

મા શોકં કુરુ કલ્યાણિ નિશ્ચિન્તાં ત્વાં કરોમ્યહમ્ ।
વ્યાસ ઉવાચ
ઇત્યુક્તા સા ગતા પાર્શ્વં કદ્રોશ્ચ વિનતા તદા

દાસીભાવમપાકર્તું ગરુડોઽપિ મહાબલઃ ।
ઉવાહ તાં સપુત્રાં વૈ સિન્ધોઃ પારં જગામ હ

ગત્વા તાં ગરુડઃ પ્રાહ બ્રૂહિ માતર્નમોઽસ્તુ તે ।
કથં મુચ્યેત મે માતા દાસીભાવાદસંશયમ્

કદ્રૂરુવાચ
અમૃતં દેવલોકાત્ત્વં બલાદાનીય મે સુતાન્ ।
સમર્પય સુતાદ્યાશુ માતરં મોચયાબલામ્

વ્યાસ ઉવાચ
ઇત્યુક્તઃ પ્રયયૌ શીઘ્રમિન્દ્રલોકં મહાબલઃ ।
કૃત્વા યુદ્ધં જહારાશુ સુધાકુમ્ભં ખગોત્તમઃ

સમાનીયામૃતં માત્રે વૈનતેયઃ સમર્પયત્ ।
મોચિતા વિનતા તેન દાસીભાવાદસંશયમ્

અમૃતં સઞ્જહારેન્દ્રઃ સ્નાતું સર્પા યદા ગતાઃ ।
દાસીભાવાદ્વિનિર્મુક્તા વિનતા વિપતેર્બલાત્

તત્રાસ્તીર્ણાઃ કુશાસ્તૈસ્તુ લીઢાઃ પન્નગનામકૈઃ ।
દ્વિજિહ્વાસ્તે સુસમ્પન્નાઃ કુશાગ્રસ્પર્શમાત્રતઃ

માત્રા શપ્તાશ્ચ યે નાગા વાસુકિપ્રમુખાઃ શુચા ।
બ્રહ્માણં શરણં ગત્વા તે હોચુઃ શાપજં ભયમ્

તાનાહ ભગવાન્બ્રહ્મા જરત્કારુર્મહામુનિઃ ।
વાસુકેર્ભગિનીં તસ્મૈ અર્પયધ્વં સનામિકામ્

તસ્યાં યો જાયતે પુત્રઃ સ વસ્ત્રાતા ભવિષ્યતિ ।
આસ્તીક ઇતિ નામાસૌ ભવિતા નાત્ર સંશયઃ

વાસુકિસ્તુ તદાકર્ણ્ય વચનં બ્રહ્મણઃ શિવમ્ ।
વનં ગત્વા સુતાં તસ્મૈ દદૌ વિનયપૂર્વકમ્

સનામાં તાં મુનિર્જ્ઞાત્વા જરત્કારુરુવાચ તમ્ ।
અપ્રિયં મે યદા કુર્યાત્તદા તાં સન્ત્યજામ્યહમ્

વાગ્બન્ધં તાદૃશં કૃત્વા મુનિર્જગ્રાહ તાં સ્વયમ્ ।
દત્ત્વા ચ વાસુકિઃ કામં ભવનં સ્વં જગામ હ

કૃત્વા પર્ણકુટીં શુભ્રાં જરત્કારુર્મહાવને ।
તયા સહ સુખં પ્રાપ રમમાણઃ પરન્તપ

એકદા ભોજનં કૃત્વા સુપ્તોઽસૌ મુનિસત્તમઃ ।
ભગિની વાસુકેસ્તત્ર સંસ્થિતા વરવર્ણિની

ન સમ્બોધયિતવ્યોઽહં ત્વયા કાન્તે કથઞ્ચન ।
ઇત્યુક્ત્વા તુ ગતો નિદ્રાં મુનિસ્તાં સુદતીં તદા

રવિરસ્તગિરિં પ્રાપ્તઃ સન્ધ્યાકાલ ઉપસ્થિતે ।
કિં કરોમિ ન મે શાન્તિસ્ત્યજેન્માં બોધિતઃ પુનઃ

ધર્મલોપભયાદ્‌ભીતા જરત્કારુરચિન્તયત્ ।
નોચેત્પ્રબોથયામ્યેનં સન્ધ્યાકાલો વૃથા વ્રજેત્

ધર્મનાશાદ્વરં ત્યાગસ્તથાપિ મરણં ધ્રુવમ્ ।
ધર્મહાનિર્નરાણાં હિ નરકાય ભવેત્પુનઃ

ઇતિ સઞ્ચિન્ત્ય સા બાલા તં મુનિં પ્રત્યબોધયત્ ।
સન્ધ્યાકાલોઽપિ સઞ્જાત ઉત્તિષ્ઠોત્તિષ્ઠસુવ્રત

ઉત્થિતોઽસૌ મુનિઃ કોપાત્તામુવાચ વ્રજામ્યહમ્ ।
ત્વં તુ ભ્રાતૃગૃહં યાહિ નિદ્રાવિચ્છેદકારિણી

વેપમાનાબ્રવીદ્વાક્યમિત્યુક્તા મુનિના તદા ।
ભ્રાત્રા દત્તા યદર્થં તત્કથં સ્યાદમિતપ્રભ

મુનિઃ પ્રાહ જરત્કારું તદસ્તીતિ નિરાકુલઃ ।
ગતા સા મુનિના ત્યક્તા વાસુકેઃ સદનં તદા

પૃષ્ટા ભ્રાત્રાબ્રવીદ્વાક્યં યથોક્તં પતિના તદા ।
અસ્તીત્યુક્ત્વા ચ હિત્વા માં ગતોઽસૌ મુનિસત્તમઃ

વાસુકિસ્તુ તદાકર્ણ્ય સત્યાવાઙ્‌મુનિરિત્યુત ।
વિશ્વાસં ચ પરં કૃત્વા ભગિનીં તાં સમાશ્રયત્

તતઃ કાલેન કિયતા જાતોઽસૌ મુનિબાલકઃ ।
આસ્તીક ઇતિ નામાસૌ વિખ્યાતઃ કુરુસત્તમ

તેનાયં રક્ષિતો યજ્ઞસ્તવ પાર્થિવસત્તમ ।
માતૃપક્ષસ્ય રક્ષાર્થં મુનિના ભાવિતાત્મના

ભવ્યં કૃતં મહારાજ માનિતોઽયં ત્વયા મુનિઃ ।
યાયાવરકુલોત્પનો વાસુકેર્ભગિનીસુતઃ

સ્વસ્તિ તેઽસ્તુ મહાબાહો ભારતં સકલં શ્રુતમ્ ।
દાનાનિ બહુ દત્તાનિ પૂજિતા મુનયસ્તથા

કૃતેન સુકૃતેનાપિ ન પિતા સ્વર્ગતિં ગતઃ ।
પાવિતં ન કુલં કૃત્સ્નં ત્વયા ભૂપતિસત્તમ

દેવ્યાશ્ચાયતનં ભૂપ વિસ્તીર્ણં કુરુ ભક્તિતઃ ।
યેન વૈ સકલા સિદ્ધિસ્તવ સ્યાજ્જનમેજય

પૂજિતા પરયા ભક્ત્યા શિવા સકલદા સદા ।
કુલવૃદ્ધિં કરોત્યેવ રાજ્યં ચ સુસ્થિરં સદા

દેવીમખં વિધાનેન કૃત્વા પાર્થિવસત્તમ ।
શ્રીમદ્‌ભાગવતં નામ પુરાણં પરમં શૃણુ

ત્વામહં શ્રાવયિષ્યામિ કથાં પરમપાવનીમ્ ।
સંસારતારિણીં દિવ્યાં નાનારસસમાહૃતામ્

ન શ્રોતવ્યં પરં ચાસ્માત્પુરાણાદ્વિદ્યતે ભુવિ ।
નારાધ્યં વિદ્યતે રાજન્દેવીપાદામ્બુજાદૃતે

તે સભાગ્યાઃ કૃતપ્રજ્ઞા ધન્યાસ્તે નૃપસત્તમ ।
યેષાં ચિત્તે સદા દેવી વસતિ પ્રેમસંકુલે

સુદુઃખિતાસ્તે દૃશ્યન્તે ભુવિ ભારત ભારતે ।
નારાધિતા મહામાયા યૈર્જનૈશ્ચ સદામ્બિકા

બ્રહ્માદયઃ સુરાઃ સર્વે યદારાધનતત્પરાઃ ।
વર્તન્તે સર્વદા રાજંસ્તાં ન સેવેત કો જનઃ

ય ઇદં શૃણુયાન્નિત્યં સર્વાન્કામાનવાપ્નુયાત્ ।
ભગવત્યા સમાખ્યાતં વિષ્ણવે યદનુત્તમમ્

તેન શ્રુતેન તે રાજંશ્ચિત્તે શાન્તિર્ભવિષ્યતિ ।
પિતૄણાં ચાક્ષયઃ સ્વર્ગઃ પુરાણશ્રવણાદ્‌ભવેત્

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં
દ્વિતીયસ્કન્ધે શ્રોતૃપ્રવક્તૃપ્રસઙ્ગો નામ દ્વાદશોઽધ્યાયઃ