દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 2.9

પરીક્ષિદ્‌રાજ્ઞો ગુપ્તગૃહે વાસવર્ણનમ્
પરીક્ષિદુવાચ
કામાર્તઃ સ મુનિર્ગત્વા રુરુઃ સુપ્તો નિજાશ્રમે ।
પિતા પપ્રચ્છ દીનં તં કિં રુરો વિમના અસિ

સ તમાહાતિકામાર્તઃ સ્થૂલકેશસ્ય ચાશ્રમે ।
કન્યા પ્રમદ્વરા નામ સા મે ભાર્યા ભવેદિતિ

સ ગત્વા પ્રમતિસ્તૂર્ણં સ્થૂલકેશં મહામુનિમ્ ।
પ્રમુહ્ય સુમુખં કૃત્વા યયાચે તાં વરાનનામ્

દદૌ વાચં સ્થૂલકેશઃ પ્રદાસ્યામિ શુભેઽહનિ ।
વિવાહાર્થં ચ સમ્ભારં રચયામાસતુર્વને

પ્રમતિઃ સ્થૂલકેશશ્ચ વિવાહાર્થં સમુદ્યતૌ ।
બભૂવતુર્મહાત્માનૌ સમીપસ્થૌ તપોવને

તસ્મિન્નવસરે કન્યા રમમાણા ગૃહાઙ્ગણે ।
પ્રસુપ્તં પન્નગં પાદેનાસ્પૃશચ્ચારુલોચના

દષ્ટા તુ પન્નગેનાથ સા મમાર વરાઙ્ગના ।
કોલાહલસ્તદા જાતો મૃતાં દૃષ્ટ્વા પ્રમદ્વરામ્

મિલિતા મુનયઃ સર્વે ચુક્રુશુઃ શોકસંયુતાઃ ।
ભૂમૌ તાં પતિતાં દૃષ્ટ્વા પિતા તસ્યાતિદુઃખિતઃ

રુરોદ વિગતપ્રાણાં દીપ્યમાનાં સુતેજસા ।
રુરુઃ શ્રુત્વા તદાક્રન્દં દર્શનાર્થં સમાગતઃ

દદર્શ પતિતાં તત્ર સજીવામિવ કામિનીમ્ ।
રુદન્તં સ્થૂલકેશં ચ દૃષ્ટ્વાન્યાનૃષિસત્તમાન્

રુરુઃ સ્થાનાદ્‌બહિર્ગત્વા રુરોદ વિરહાકુલઃ ।
અહો દૈવેન સર્પોઽયં પ્રેષિતઃ પરમાદ્‌ભુતઃ

મમ શર્મવિઘાતાય દુઃખહેતુરયં કિલ ।
કિં કરોમિ ક્વ ગચ્છામિ મૃતા મે પ્રાણવલ્લભા

ન વૈ જીવિતુમિચ્છામિ વિયુક્તઃ પ્રિયયાનયા ।
નાલિઙ્‌ગિતા વરારોહા ન મયા ચુમ્બિતા મુખે

ન પાણિગ્રહણં પ્રાપ્તં મન્દભાગ્યેન સર્વથા ।
લાજાહોમસ્તથા ચાગ્નૌ ન કૃતસ્ત્વનયા સહ

માનુષ્યં ધિગિદં કામં ગચ્છન્ત્વદ્ય મમાસવઃ ।
દુઃખિતસ્ય ન વા મૃત્યુર્વાઞ્છિતઃ સમુપૈતિ હિ

સુખં તર્હિ કથં દિવ્યમાપ્યતે ભુવિ વાઞ્છિતમ્ ।
પ્રપતામિ હ્રદે ઘોરે પાવકે પ્રપતામ્યહમ્

વિષમદ્મિ ગલે પાશં કૃત્વા પ્રાણાંસ્ત્યજામ્યહમ્ ।
વિલપ્યૈવં રુરુસ્તત્ર વિચાર્ય મનસા પુનઃ

ઉપાયં ચિન્તયામાસ સ્થિતસ્તસ્મિન્નદીતટે ।
મરણાત્કિં ફલં મે સ્યાદાત્મહત્યા દુરત્યયા

દુઃખિતશ્ચ પિતા મે સ્યાજ્જનની ચાતિદુઃખિતા ।
દૈવસ્તુષ્ટો ભવેત્કામં દૃષ્ટ્વા માં ત્યક્તજીવિતમ્

સર્વઃ પ્રમુદિતશ્ચ સ્યાન્મત્ક્ષયે નાત્ર સંશયઃ ।
ઉપકારઃ પ્રિયાયાઃ કઃ પરલોકે ભવેદપિ

મૃતે મય્યાત્મઘાતેન વિરહાત્પીડિતેઽપિ ચ ।
પરલોકે પ્રિયા સાપિ ન મે સ્યાદાત્મઘાતિનઃ

એતદર્થં મૃતે દોષા મયિ નૈવામૃતે પુનઃ ।
વિમૃશ્યૈવ રુરુસ્તત્ર સ્નાત્વાચમ્ય શુચિઃ સ્થિતઃ

અબ્રવીદ્વચનં કૃત્વા જલં પાણાવસૌ મુનિઃ ।
યન્મયા સુકૃતં કિઞ્ચિત્કૃતં દેવાર્ચનાદિકમ્

ગુરવઃ પૂજિતા ભક્ત્યા હુતં જપ્તં તપઃ કૃતમ્ ।
અધીતાસ્ત્વખિલા વેદા ગાયત્રી સંસ્કૃતા યદિ

રવિરારાધિતસ્તેન સઞ્જીવતુ મમ પ્રિયા ।
યદિ જીવેન્ન મે કાન્તા ત્યજે પ્રાણાનહં તતઃ

ઇત્યુક્ત્વા તજ્જલં ભૂમૌ ચિક્ષેપારાધ્ય દેવતાઃ ।
રાજોવાચ
એવં વિલપતસ્તસ્ય ભાર્યયા દુઃખિતસ્ય ચ

દેવદૂતસ્તદાભ્યેત્ય વાક્યમાહ રુરું તતઃ ।
દેવદૂત ઉવાચ
માકાર્ષીઃ સાહસં બ્રહ્મન્કથં જીવેન્મૃતા પ્રિયા

ગતાયુરેષા સુશ્રોણી ગન્ધર્વાપ્સરસોઃ સુતા ।
અન્યાં કામય ચાર્વઙ્ગીં મૃતેયં ચાવિવાહિતા

કિં રોદિષિ સુદુર્બુદ્ધે કા પ્રીતિસ્તેઽનયા સહ ।
રુરુરુવાચ
દેવદૂત ન ચાન્યાં વૈ વરિષ્યામ્યહમઙ્ગનામ્

યદિ જીવેન્ન જીવેદ્વા મર્તવ્યં ચાધુના મયા ।
રાજોવાચ
વિદિત્વેતિ હઠં તસ્ય દેવદૂતો મુદાન્વિતઃ

ઉવાચ વચનં તથ્યં સત્યં ચાતિમનોહરમ્ ।
ઉપાયં શૃણુ વિપ્રેન્દ્ર વિહિતં યત્સુરૈઃ પુરા

આયુષોઽર્ધપ્રદાનેન જીવયાશુ પ્રમદ્વરામ્ ।
રુરુરુવાચ
આયુષોઽર્ધં પ્રયચ્છામિ કન્યાયૈ નાત્ર સંશયઃ

અદ્ય પ્રત્યાવૃતપ્રાણા પ્રોત્તિષ્ઠતુ મમ પ્રિયા ।
વિશ્વાવસુસ્તદા તત્ર વિમાનેન સમાગતઃ

જ્ઞાત્વા પુત્રીં મૃતાં ચાશુ સ્વર્ગલોકાત્પ્રમદ્વરામ્ ।
તતો ગન્ધર્વરાજશ્ચ દેવદૂતશ્ચ સત્તમઃ

ધર્મરાજમુપેત્યેદં વચનં પ્રત્યભાષતામ્ ।
ધર્મરાજ રુરોઃ પત્‍ની સુતા વિશ્વાવસોસ્તથા

મૃતા પ્રમદ્વરા કન્યા દષ્ટા સર્પેણ ચાધુના ।
સા રુરોરાયુષોઽર્ધેન મર્તુકામસ્ય સૂર્યજ

સમુત્તિષ્ઠતુ તન્વઙ્ગી વ્રતચર્યાપ્રભાવતઃ ।
ધર્મ ઉવાચ
વિશ્વાવસુસુતાં કન્યાં દેવદૂત યદીચ્છસિ

ઉત્તિષ્ઠત્વાયુષોઽર્ધેન રુરું ગત્વા ત્વમર્પય ।
રાજોવાચ
એવમુક્તસ્તતો ગત્વા જીવયિત્વા પ્રમદ્વરામ્

રુરોઃ સમર્પયામાસ દેવદૂતસ્ત્વરાન્વિતઃ ।
તતઃ શુભેઽહ્નિ વિધિના રુરુણાપિ વિવાહિતા

ઇત્થં ચોપાયયોગેન મૃતાપ્યુજ્જીવિતા તદા ।
ઉપાયસ્તુ પ્રકર્તવ્યઃ સર્વથા શાસ્ત્રસમ્મતઃ

મણિમન્ત્રૌષધીભિશ્ચ વિધિવત્પ્રાણરક્ષણે ।
ઇત્યુક્ત્વા સચિવાન્ રાજા કલ્પયિત્વા સુરક્ષકાન્

કારયિત્વાથ પ્રાસાદં સપ્તભૂમિકમુત્તમમ્ ।
આરુરોહોત્તરાસૂનુઃ સચિવૈઃ સહ તત્ક્ષણમ્

મણિમન્ત્રધરાઃ શૂરાઃ સ્થાપિતાસ્તત્ર રક્ષણે ।
પ્રેષયામાસ ભૂપાલો મુનિં ગૌરમુખં તતઃ

પ્રસાદાર્થં સેવકસ્ય ક્ષમસ્વેતિ પુનઃ પુનઃ ।
બ્રાહ્મણાન્સિદ્ધમન્ત્રજ્ઞાન્ રક્ષણાર્થમિતસ્તતઃ

મન્ત્રિપુત્રઃ સ્થિતસ્તત્ર સ્થાપયામાસ દન્તિનઃ ।
ન કશ્ચિદારુહેત્તત્ર પ્રાસાદે ચાતિરક્ષિતે

વાતોઽપિ ન ચરેત્તત્ર પ્રવેશે વિનિવાર્યતે ।
ભક્ષ્યભોજ્યાદિકં રાજા તત્રસ્થશ્ચ ચકાર સઃ

સ્તાનસન્ધ્યાદિકં કર્મ તત્રૈવ વિનિવર્ત્ય ચ ।
રાજકાર્યાણિ સર્વાણિ તત્રસ્થશ્ચાકરોન્નૃપઃ

મન્ત્રિભિઃ સહ સમ્મન્ત્ર્ય ગણયન્દિવસાનપિ ।
કશ્ચિચ્ચ કશ્યપો નામ બ્રાહ્મણો મન્ત્રિસત્તમઃ

શુશ્રાવ ચ તથા શાપં પ્રાપ્તં રાજ્ઞા મહાત્મના ।
સ ધનાર્થી દ્વિજશ્રેષ્ઠઃ કશ્યપઃ સમચિન્તયત્

વ્રજામિ તત્ર યત્રાસ્તે શપ્તો રાજા દ્વિજેન હ ।
ઇતિ કૃત્વા મતિં વિપ્રઃ સ્વગૃહાન્નિઃસૃતઃ પથિ

કશ્યપો મન્ત્રવિદ્વિદ્વાન્ધનાર્થી મુનિસત્તમઃ

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યા સંહિતાયાં દ્વિતીયસ્કન્ધે
પરીક્ષિદ્‌રાજ્ઞો ગુપ્તગૃહે વાસવર્ણનં નામ નવમોઽધ્યાયઃ