દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 2.8

રુરુચરિત્રવર્ણનમ્
સૂત ઉવાચ
તતો દિને તૃતીયે ચ ધૃતરાષ્ટ્રઃ સ ભૂપતિઃ ।
દાવાગ્નિના વને દગ્ધઃ સભાર્યઃ કુન્તિસંયુતઃ

સઞ્જયસ્તીર્થયાત્રાયાં ગતસ્ત્યક્ત્વા મહીપતિમ્ ।
શ્રુત્વા યુધિષ્ઠિરો રાજા નારદાદ્દુઃખમાપ્તવાન્

ષટ્‌ત્રિંશેઽથ ગતે વર્ષે કૌરવાણાં ક્ષયાત્પુનઃ ।
પ્રભાસે યાદવાઃ સર્વે વિપ્રશાપાત્ક્ષયં ગતાઃ

તે પીત્વા મદિરાં મત્તાઃ કૃત્વા યુદ્ધં પરસ્પરમ્ ।
ક્ષયં પ્રાપ્તા મહાત્માનઃ પશ્યતો રામકૃષ્ણયોઃ

દેહં તત્યાજ રામસ્તુ કૃષ્ણઃ કમલલોચનઃ ।
વ્યાધબાણહતઃ શાપં પાલયન્ભગવાન્હરિઃ

વસુદેવસ્તુ તચ્છ્રુત્વા દેહત્યાગં હરેરથ ।
જહૌ પ્રાણાઞ્છુચીન્કૃત્વા ચિત્તે શ્રીભુવનેશ્વરીમ્

અર્જુનસ્તુ તતો ગત્વા પ્રભાસે ચાતિદુઃખિતઃ ।
સંસ્કારં તત્ર સર્વેષાં યથાયોગ્યં ચકાર હ

સમીક્ષ્યાથ હરેર્દેહં કૃત્વા કાષ્ઠસ્ય સઞ્ચયમ્ ।
અષ્ટાભિઃ સહ પત્‍નીભિર્દાહયામાસ પાર્થિવઃ

દેહં રામસ્ય રેવત્યા સહ દગ્ધ્વા વિભાવસૌ ।
અર્જુનો દ્વારકામેત્ય પુરાન્નિષ્ક્રામયજ્જનમ્

પુરી સા વાસુદેવસ્ય પ્લાવિતોદધિના તતઃ ।
અર્જુનઃ સર્વલોકાન્વૈ ગૃહીત્વા નિર્ગતસ્તદા

કૃષ્ણપત્‍ન્યસ્તદા માર્ગે ચૌરાભીરૈશ્ચ લુણ્ઠિતા ।
ધનં સર્વં ગૃહીતં ચ નિસ્તેજશ્ચાર્જુનોઽભવત્

ઇન્દ્રપ્રસ્થે સમાગત્ય વજ્રો રાજા કૃતસ્તદા ।
અનિરુદ્ધસુતો નામ્ના પાર્થેનામિતતેજસા

વ્યાસાય કથિતં દુઃખં તેનોક્તોઽસૌ મહારથઃ ।
પુનર્યદા હરિસ્ત્વઞ્ચ ભવિતાસિ મહામતે

તદા તેજસ્તવાત્યુગ્રં ભવિષ્યતિ પુનર્યુગે ।
તચ્છ્રુત્વા વચનં પાર્થો ગત્વા નાગપુરેઽર્જુનઃ

દુઃખિતો ધર્મરાજાનં વૃત્તાન્તં સર્વમબ્રવીત્ ।
દેહત્યાગં હરેઃ શ્રુત્વા યાદવાનાં ક્ષયં તથા

ગમનાય મતિં ચક્રે રાજા હૈમાચલં પ્રતિ ।
ષટ્‌ત્રિંશદ્વાર્ષિકં રાજ્યે સ્થાપયિત્વોત્તરાસુતમ્

નિર્જગામ વનં રાજા દ્રૌપદ્યા ભ્રાતૃભિઃ સહ ।
ષટ્‌ત્રિંશચ્ચૈવ વર્ષાણિ કૃત્વા રાજ્યં ગજાહ્વયે

ગત્વા હિમાચલે ષટ્ તે જહુઃ પ્રાણાન્પૃથાસુતાઃ ।
પરીક્ષિદપિ રાજર્ષિઃ પ્રજાઃ સર્વાઃ સુધાર્મિકઃ

અપાલયચ્ચ રાજેન્દ્રઃ ષષ્ટિવર્ષાણ્યતન્દ્રિતઃ ।
બભૂવ મૃગયાશીલો જગામ ચ વનં મહત્

વિદ્ધં મૃગં વિચિન્વાનો મધ્યાહ્ને ભૂપતિઃ સ્વયમ્ ।
તૃષિતશ્ચ પરિશ્રાન્તઃ ક્ષુધિતશ્ચોત્તરાસુતઃ

રાજા ઘર્મેણ સન્તપ્તો દદર્શ મુનિમન્તિકે ।
ધ્યાને સ્થિતં મુનિં રાજા જલં પપ્રચ્છ ચાતુરઃ

નોવાચ કિઞ્ચિન્મૌનસ્થશ્ચુકોપ નૃપતિસ્તદા ।
મૃતં સર્પં તદાદાય ધનુષ્કોટ્યા તૃષાતુરઃ

કલિનાવિષ્ટચિત્તસ્તુ કણ્ઠે તસ્ય ન્યવેશયત્ ।
આરોપિતે તથા સર્પે નોવાચ મુનિસત્તમઃ

ન ચચાલ સમાધિસ્થો રાજાપિ સ્વગૃહં ગતઃ ।
તસ્ય પુત્રોઽતિતેજસ્વી ગવિજાતો મહાતપાઃ

મહાશક્તોઽથ શુશ્રાવ ક્રીડમાનો વનાન્તિકે ।
મિત્રાણ્યાહુશ્ચ તત્પુત્રં પિતુઃ કણ્ઠે તવાધુના

લમ્ભિતોઽસ્તિ મૃતઃ સર્પઃ કેનાપીતિ મુનીશ્વર ।
તેષાં તદ્વચનં શ્રુત્વા ચુકોપાતિશયં તદા

શશાપ નૃપતિં ક્રુદ્ધો ગૃહીત્વાશુ કરે જલમ્ ।
પિતુઃ કણ્ઠેઽદ્ય મે યેન વિનિક્ષિપ્તો મૃતોરગઃ

તક્ષકઃ સપ્તરાત્રેણ તં દશેત્પાપપૂરુષમ્ ।
મુનેઃ શિષ્યોઽથ રાજાનં સમુપેત્ય ગૃહે સ્થિતમ્

શાપં નિવેદયામાસ મુનિપુત્રેણ ચાર્પિતમ્ ।
અભિમન્યુસુતઃ શ્રુત્વા શાપં દત્તં દ્વિજેન વૈ

અનિવાર્યં ચ વિજ્ઞાય મન્ત્રિવૃદ્ધાનુવાચ હ ।
શપ્તોઽહં દ્વિજરૂપેણ મમ દ્વેષાદસંશયમ્

કિં વિધેયં મયામાત્યા ઉપાયશ્ચિન્ત્યતામિહ ।
મૃત્યુઃ કિલાનિવાર્યોઽસૌ વદન્તિ વેદવાદિનઃ

યત્‍નસ્તથાપિ શાસ્ત્રોક્તઃ કર્તવ્યઃ સર્વથા બુધૈઃ ।
ઉપાયવાદિનઃ કેચિત્પ્રવદન્તિ મનીષિણઃ

વિજ્ઞોપાયેન સિધ્યન્તિ કાર્યાણિ નેતરસ્ય ચ ।
મણિમન્ત્રૌષધીનાં વૈ પ્રભાવાઃ ખલુ દુર્વિદઃ

ન ભવેદિતિ કિં તૈસ્તુ મણિમદ્‌ભિઃ સુસાધિતૈઃ ।
સર્પદષ્ટા પુરા ભાર્યા મુનેઃ સઞ્જીવિતા મૃતા

દત્ત્વાર્ધમાયુષસ્તેન મુનિના સા વરાપ્સરાઃ ।
ભવિતવ્યે ન વિશ્વાસઃ કર્તવ્યઃ સર્વથા બુધૈઃ

પ્રત્યક્ષં તત્ર દૃષ્ટાન્તં પશ્યન્તુ સચિવાઃ કિલ ।
દિવિ કોઽપિ પૃથિવ્યાં વા દૃશ્યતે પુરુષઃ ક્વચિત્

દૈવે મતિં સમાધાય યસ્તિષ્ઠેત્તુ નિરુદ્યમઃ ।
વિરક્તસ્તુ યતિર્ભૂત્વા ભિક્ષાર્થં યાતિ સર્વથા

ગૃહસ્થાનાં ગૃહે કામમાહૂતો વાથવાન્યથા ।
યદૃચ્છયોપપન્નં ચ ક્ષિપ્તં કેનાપિ વા મુખે

ઉદ્યમેન વિના ચાસ્યાદુદરે સંવિશેત્કથમ્ ।
પ્રયત્‍નશ્ચોદ્યમે કાર્યો યદા સિદ્ધિં ન યાતિ ચેત્

તદા દૈવં સ્થિતં ચેતિ ચિત્તમાલમ્બયેદ્‌બુધઃ ।
મન્ત્રિણ ઊચુઃ
કો મુનિર્યેન દત્ત્વાર્ધમાયુષો જીવિતા પ્રિયા

કથં મૃતા મહારાજ તન્નો બ્રૂહિ સવિસ્તરમ્ ।
રાજોવાચ
ભૃગોર્ભાર્યા વરારોહા પુલોમા નામ સુન્દરી

તસ્યાં તુ ચ્યવનો નામ મુનિર્જાતોઽતિવિશ્રુતઃ ।
ચ્યવનસ્ય ચ શર્યાતેઃ સુકન્યા નામ સુન્દરી

તસ્યાં જજ્ઞે સુતઃ શ્રીમાન્પ્રમતિર્નામ વિશ્રુતઃ ।
પ્રમતેસ્તુ પ્રિયા ભાર્યા પ્રતાપી નામ વિશ્રુતા

રુરુર્નામ સુતો જાતસ્તથા પરમતાપસઃ ।
તસ્મિંશ્ચ સમયે કશ્ચિત્સ્થૂલકેશશ્ચ વિશ્રુતઃ

બભૂવ તપસા યુક્તો ધર્માત્મા સત્યસમ્મતઃ ।
એતસ્મિન્નન્તરે માન્યા મેનકા ચ વરાપ્સરાઃ

ક્રીડાં ચક્રે નદીતીરે ત્રિષુ લોકેષુ સુન્દરી ।
ગર્ભં વિશ્વાવસોઃ પ્રાપ્ય નિર્ગતા વરવર્ણિની

સ્થૂલકેશાશ્રમે ગત્વા વિસસર્જ વરાપ્સરાઃ ।
કન્યકાં ચ નદીતીરે ત્રિષુ લોકેષુ સુન્દરીમ્

દૃષ્ટ્વાનાથાં તદા કન્યાં જગ્રાહ મુનિસત્તમઃ ।
પુપોષ સ્થૂલકેશસ્તુ નામ્ના ચક્રે પ્રમદ્વરામ્

સા કાલે યૌવનં પ્રાપ્તા સર્વલક્ષણસંયુતા ।
રુરુર્દૃષ્ટ્વાથ તાં બાલાં કામબાણાર્દિતો હ્યભૂત્

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં
દ્વિતીયસ્કન્ધે રુરુચરિત્રવર્ણનં નામાષ્ટમોઽધ્યાયઃ