દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 2.6

યુધિષ્ઠિરાદીનામુત્પત્તિવર્ણનમ્
સૂત ઉવાચ
એવં સત્યવતી તેન વૃતા શન્તનુના કિલ ।
દ્વૌ પુત્રૌ ચ તયા જાતૌ મૃતૌ કાલવશાદપિ

વ્યાસવીર્યાત્તુ સઞ્જાતો ધૃતરાષ્ટ્રોઽન્ધ એવ ચ ।
મુનિં દૃષ્ટ્વાથ કામિન્યા નેત્રસમ્મીલને કૃતે

શ્વેતરૂપા યતો જાતા દૃષ્ટ્વા વ્યાસં નૃપાત્મજા ।
વ્યાસકોપાત્સમુત્પન્નઃ પાણ્ડુસ્તેન ન સંશયઃ

સન્તોષિતસ્તયા વ્યાસો દાસ્યા કામકલાવિદા ।
વિદુરસ્તુ સમુત્પન્નો ધર્માંશઃ સત્યવાક્ શુચિઃ

રાજ્યે સંસ્થાપિતઃ પાણ્ડુઃ કનીયાનપિ મન્ત્રિભિઃ ।
અન્ધત્વાદ્‌ધૃતરાષ્ટ્રોઽસૌ નાધિકારે નિયોજિતઃ

ભીષ્મસ્યાનુમતે રાજ્યં પ્રાપ્તઃ પાણ્ડુર્મહાબલઃ ।
વિદુરોઽપ્યથ મેધાવી મન્ત્રકાર્યે નિયોજિતઃ

ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય દ્વે ભાર્યે ગાન્ધારી સૌબલી સ્મૃતા ।
દ્વિતીયા ચ તથા વૈશ્યા ગાર્હસ્ત્યેષુ પ્રતિષ્ઠિતા

પાણ્ડોરપિ તથા પત્‍ન્યૌ દ્વે પ્રોક્તે વેદવાદિભિઃ ।
શૌરસેની તથા કુન્તી માદ્રી ચ મદ્રદેશજા

ગાન્ધારી સુષુવે પુત્રશતં પરમશોભનમ્ ।
વૈશ્યાપ્યેકં સુતં કાન્તં યુયુત્સું સુષુવે પ્રિયમ્

કુન્તી તુ પ્રથમં કન્યા સૂર્યાત્કર્ણં મનોહરમ્ ।
સુષુવે પિતૃગેહસ્થા પશ્ચાત્પાણ્ડુપરિગ્રહઃ

ઋષય ઊચુઃ
કિમેતત્સૂત ચિત્રં ત્વં ભાષસે મુનિસત્તમ ।
જનિતશ્ચ સુતઃ પૂર્વં પાણ્ડુના સા વિવાહિતા

સૂર્યાત્કર્ણઃ કથં જાતઃ કન્યાયાં વદ વિસ્તરાત્ ।
કન્યા કથં પુનર્જાતા પાણ્ડુના સા વિવાહિતા

સૂત ઉવાચ
શૂરસેનસુતા કુન્તી બાલભાવે યદા દ્વિજાઃ ।
કુન્તિભોજેન રાજ્ઞા તુ પ્રાર્થિતા કન્યકા શુભા

કુન્તિભોજેન સા બાલા પુત્રી તુ પરિકલ્પિતા ।
સેવનાર્થં તુ દીપ્તસ્ય વિહિતા ચારુહાસિની

દુર્વાસાસ્તુ મુનિઃ પ્રાપ્તશ્ચાતુર્માસ્યે સ્થિતો દ્વિજઃ ।
પરિચર્યા કૃતા કુન્ત્યા મુનિસ્તોષં જગામ હ

દદૌ મન્ત્રં શુભં તસ્યૈ યેનાહૂતઃ સુરઃ સ્વયમ્ ।
સમાયાતિ તથા કામં પૂરયિષ્યતિ વાઞ્છિતમ્

ગતે મુનૌ તતઃ કુન્તી નિશ્ચયાર્થં ગૃહે સ્થિતા ।
ચિન્તયામાસ મનસા કં સુરં સમચિન્તયે

ઉદિતશ્ચ તદા ભાનુસ્તયા દૃષ્ટો દિવાકરઃ ।
મન્ત્રોચ્ચારં તયા કૃત્વા ચાહૂતસ્તિગ્મગુસ્તદા

મણ્ડલાન્માનુષં રૂપં કૃત્વા સર્વાતિપેશલમ્ ।
અવાતરત્તદાકાશાત્સમીપે તત્ર મન્દિરે

દૃષ્ટ્વા દેવં સમાયાન્તં કુન્તી ભાનું સુવિસ્મિતા ।
વેપમાના રજોદોષં પ્રાપ્તા સદ્યસ્તુ ભામિની

કૃતાઞ્જલિઃ સ્થિતા સૂર્યં બભાષે ચારુલોચના ।
સુપ્રીતા દર્શનેનાદ્ય ગચ્છ ત્વં નિજમણ્ડલમ્

સૂર્ય ઉવાચ
આહૂતોઽસ્મિ કથં કુન્તિ ત્વયા મન્ત્રબલેન વૈ ।
ન માં ભજસિ કસ્માત્ત્વં સમાહૂય પુરોગતમ્

કામાર્તોઽસ્મ્યસિતાપાઙ્‌ગિ ભજ માં ભાવસંયુતમ્ ।
મન્ત્રેણાધીનતાં પ્રાપ્પ્તં ક્રીડિતું નય મામિતિ

કુન્ત્યુવાચ ॥
કન્યાસ્મ્યહં તુ ધર્મજ્ઞ સર્વસાક્ષિન્નમામ્યહમ્ ।
તવાપ્યહં ન દુર્વાચ્યા કુલકન્યાસ્મિ સુવ્રત

સૂર્ય ઉવાચ
લજ્જા મે મહતી ચાદ્ય યદિ ગચ્છામ્યહં વૃથા ।
વાચ્યતાં સર્વદેવાનાં યાસ્યામ્યત્ર ન સંશયઃ

શપ્સ્યામિ તં દ્વિજં ચાદ્ય યેન મન્ત્રઃ સમર્પિતઃ ।
ત્વાં ચાપિ સુભૃશં કુન્તિ નોચેન્માં ત્વં ભજિષ્યસિ

કન્યાધર્મઃ સ્થિરસ્તે સ્યાન્ન જ્ઞાસ્યન્તિ જનાઃ કિલ ।
મત્સમસ્તુ તથા પુત્રો ભવિતા તે વરાનને

ઇત્યુક્ત્વા તરણિઃ કુન્તીં તન્મનસ્કાં સુલજ્જિતામ્ ।
ભુક્ત્વા જગામ દેવેશો વરં દત્ત્વાતિવાઞ્છિતમ્

ગર્ભં દધાર સુશ્રોણી સુગુપ્તે મન્દિરે સ્થિતા ।
ધાત્રી વેદ પ્રિયા ચૈકા ન માતા ન જનસ્તથા

ગુપ્તઃ સદ્મનિ પુત્રસ્તુ જાતશ્ચાતિમનોહરઃ ।
કવચેનાતિરમ્યેણ કુણ્ડલાભ્યાં સમન્વિતઃ

દ્વિતીય ઇવ સૂર્યસ્તુ કુમાર ઇવ ચાપરઃ ।
કરે કૃત્વાથ ધાત્રેયી તામુવાચ સુલજ્જિતામ્

કાં ચિન્તાં કરભોરુ ત્વમાધત્સેઽદ્ય સ્થિતાસ્મ્યહમ્ ।
મઞ્જૂષાયાં સુતં કુન્તી મુઞ્ચન્તી વાક્યમબ્રવીત્

કિં કરોમિ સુતાર્તાહં ત્યજે ત્વાં પ્રાણવલ્લભમ્ ।
મન્દભાગ્યા ત્યજામિ ત્વાં સર્વલક્ષણસંયુતમ્

પાતુત્વાં સગુણાગુણા ભગવતી
સર્વેશ્વરી ચામ્બિકા
સ્તન્યં સૈવ દદાતુ વિશ્વજનની
કાત્યાયની કામદા ।
દ્રક્ષ્યેઽહંમુખપઙ્કજં સુલલિતં
પ્રાણપ્રિયાર્હં કદા
ત્યક્ત્વા ત્વાં વિજને વને રવિસુતં
દુષ્ટા યથા સ્વૈરિણી

પૂર્વસ્મિન્નપિ જન્મનિ ત્રિજગતાં
માતા ન ચારાધિતા
ન ધ્યાતં પદપઙ્કજં સુખકરં
દેવ્યાઃ શિવાયાશ્ચિરમ્ ।
તેનાહં સુત દુર્ભગાસ્મિ સતતં
ત્યક્ત્વા પુનસ્ત્વાં વને
તપ્સ્યામિ પ્રિય પાતકં સ્મૃતવતી
બુદ્ધ્યા કૃતં યત્સ્વયમ્

સૂત ઉવાવ
ઇત્યુક્ત્યા તં સુતં કુન્તી મઞ્જૂષાયાં ધૃતં કિલ ।
ધાત્રીહસ્તે દદૌ ભીતા જનદર્શનતસ્તથા

સ્નાત્વા ત્રસ્તા તદા કુન્તી પિતૃવેશ્મન્યુવાસ સા ।
મઞ્જૂષા વહમાના ચ પ્રાપ્તા હ્યધિરથેન વૈ

રાધા સૂતસ્ય ભાર્યા વૈ તયાસૌ પ્રાર્થિતઃ સુતઃ ।
કર્ણોઽભૂદ્‌બલવાન્વીરઃ પાલિતઃ સૂતસદ્મનિ

કુન્તી વિવાહિતા કન્યા પાણ્ડુના સા સ્વયમ્વરે ।
માદ્રી ચૈવાપરા ભાર્યા મદ્રરાજસુતા શુભા

મૃગયાં રમમાણસ્તુ વને પાણ્ડુર્મહાબલઃ ।
જઘાન મૃગબુદ્ધ્યા તુ રમમાણં મુનિં વને

શપ્તસ્તેન તદા પાણ્ડુર્મુનિના કુપિતેન ચ ।
સ્ત્રીસઙ્ગં યદિ કર્તાસિ તદા તે મરણં ધુવમ્

ઇતિ શપ્તસ્તુ મુનિના પાણ્ડુઃ શોકસમન્વિતઃ ।
ત્યક્ત્વા રાજ્યં વને વાસં ચકાર ભૃશદુઃખિતઃ

કુન્તી માદ્રી ચ ભાર્યે દ્વે જગ્મતુઃ સહ સઙ્ગતે ।
સેવનાર્થં સતીધર્મં સંશ્રિતે મુનિસત્તમાઃ

ગઙ્ગાતીરે સ્થિતઃ પાણ્ડુર્મુનીનામાશ્રમેષુ ચ ।
શૃણ્વાનો ધર્મશાસ્ત્રાણિ ચકાર દુશ્ચરં તપઃ

કથાયાં વર્તમાનાયાં કદાચિદ્ધર્મસંશ્રિતમ્ ।
અશૃણોદ્વચનં રાજા સુપૃષ્ટં મુનિભાષિતમ્

અપુત્રસ્ય ગતિર્નાસ્તિ સ્વર્ગે ગન્તું પરન્તપ ।
યેન કેનાપ્યુપાયેન પુત્રસ્ય જનનં ચરેત્

અંશજઃ પુત્રિકાપુત્રઃ ક્ષેત્રજો ગોલકસ્તથા ।
કુણ્ડઃ સહોઢઃ કાનીનઃ ક્રીતઃ પ્રાપ્તસ્તથા વને

દત્તઃ કેનાપિ ચાશક્તૌ ધનગ્રાહિસુતાઃ સ્મૃતાઃ ।
ઉત્તરોત્તરતઃ પુત્રા નિકૃષ્ટા ઇતિ નિશ્ચયઃ

ઇત્યાકર્ણ્ય તદા પ્રાહ કુન્તીં કમલલોચનામ્ ।
સુતમુત્પાદયાશુ ત્વં મુનિં ગત્વા તપોઽન્વિતમ્

મમાજ્ઞયા ન દોષસ્તે પુરા રાજ્ઞા મહાત્મના ।
વસિષ્ઠાજ્જનિતઃ પુત્રઃ સૌદાસેનેતિ મે શ્રુતમ્

તં કુન્તી વચનં પ્રાહ મમ મન્ત્રોઽસ્તિ કામદઃ ।
દત્તો દુર્વાસસા પૂર્વં સિદ્ધિદઃ સર્વથા પ્રભો

નિમન્ત્રયેઽહં યં દેવં મન્ત્રેણાનેન પાર્થિવ ।
આગચ્છેત્સર્વથાસૌ વૈ મમ પાર્શ્વં નિમન્ત્રિતઃ

ભર્તુર્વાક્યેન સા તત્ર સ્મૃત્વા ધર્મં સુરોત્તમમ્ ।
સઙ્ગમ્ય સુષુવે પુત્રં પ્રથમં ચ યુધિષ્ઠિરમ્

વાયોર્વૃકોદરં પુત્રં જિષ્ણું ચૈવ શતક્રતોઃ ।
વર્ષે વર્ષે ત્રયઃ પુત્રાઃ કુન્ત્યા જાતા મહાબલાઃ

માદ્રી પ્રાહ પતિં પાણ્ડું પુત્રં મે કુરુ સત્તમ ।
કિં કરોમિ મહારાજ દુઃખં નાશય મે પ્રભો

પ્રાર્થિતા પતિના કુન્તી દદૌ મન્ત્રં દયાન્વિતા ।
એકપુત્રપ્રબન્ધેન માદ્રી પતિમતે સ્થિતા

સ્મૃત્વા તદાશ્વિનૌ દેવૌ મદ્રરાજસુતા સુતૌ ।
નકુલઃ સહદેવશ્ચ સુષુવે વરવર્ણિની

એવં તે પાણ્ડવાઃ પઞ્ચ ક્ષેત્રોત્પન્તાઃ સુરાત્મજાઃ ।
વર્ષવર્ષાન્તરે જાતા વને તસ્મિન્દ્વિજોત્તમાઃ

એકસ્મિન્સમયે પાણ્ડુર્માદ્રીં દૃષ્ટ્વાથ નિર્જને ।
આશ્રમે ચાતિકામાર્તો જગ્રાહાગતવૈશસઃ

મા મા મા મેતિ બહુધા નિષિદ્ધોઽપિતયા ભૃશમ્ ।
આલિલિઙ્ગ પ્રિયાં દૈવાત્પપાત ધરણીતલે

યથા વૃક્ષગતા વલ્લી છિન્ને પતતિ વૈ દ્રુમે ।
તથા સા પતિતા બાલા કુર્વન્તી રોદનં બહુ

પ્રત્યાગતા તદા કુન્તી રુદતી બાલકાસ્તથા ।
મુનયશ્ચ મહાભાગાઃ શ્રુત્વા કોલાહલં તદા

મૃતઃ પાણ્ડુસ્તદા સર્વે મુનયઃ સંશિતવ્રતાઃ ।
સહાગ્નિભિર્વિધિં કૃત્વા ગઙ્ગાતીરે તદાદહન્

ચક્રે સહૈવ ગમનં માદ્રી દત્ત્વા સુતૌ શિશૂ ।
કુન્ત્યૈ ધર્મં પુરસ્કૃત્ય સતીનાં સત્યકામતઃ

જલદાનાદિકં કૃત્વા મુનયસ્તત્ર વાસિનઃ ।
પઞ્ચપુત્રયુતાં કુન્તીમનયન્હસ્તિનાપુરમ્

તાં પ્રાપ્તાં ચ સમાજ્ઞાય ગાઙ્ગેયો વિદુરસ્તથા ।
નગરીં ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય સર્વે તત્ર સમાયયુઃ

પપ્રચ્છુશ્ચ જનાઃ સર્વે કસ્ય પુત્રા વરાનને ।
પાણ્ડોઃ શાપં સમાજ્ઞાય કુન્તી દુઃખાન્વિતા તદા

તાનુવાચ સુરાણાં વૈ પુત્રાઃ કુરુકુલોદ્‌ભવાઃ ।
વિશ્વાસાર્થં સમાહૂતાઃ કુન્ત્યા સર્વે સુરાસ્તદા

આગત્ય ખે તદા તૈસ્તુ કથિતં નઃ સુતાઃ કિલ ।
ભીષ્મેણ સત્કૃતં વાક્યં દેવાનાં સત્કૃતાઃ સુતાઃ

ગતા નાગપુરં સર્વે તાનાદાય સુતાન્વધૂમ્ ।
ભીષ્માદયઃ પ્રીતચિત્તાઃ પાલયામાસુરર્થતઃ

એવં પાર્થાઃ સમુત્પન્ના ગાઙ્ગેયેનાથ પાલિતાઃ

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં
દ્વિતીયસ્કન્ધે યુધિષ્ઠિરાદીનામુત્પત્તિવર્ણનં નામ ષષ્ઠોઽધ્યાયઃ