દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 12.12
મણિદ્વીપવર્ણનમ્
વ્યાસ ઉવાચ
તદેવ દેવીસદનં મધ્યભાગે વિરાજતે ।
સહસ્રસ્તમ્ભસંયુક્તાશ્ચત્વારસ્તેષુ મણ્ડપાઃ
શૃઙ્ગારમણ્ડપશ્ચૈકો મુક્તિમણ્ડપ એવ ચ ।
જ્ઞાનમણ્ડપસંજ્ઞસ્તુ તૃતીયઃ પરિકીર્તિતઃ
એકાન્તમણ્ડપશ્ચૈવ ચતુર્થઃ પરિકીર્તિતઃ ।
નાનાવિતાનસંયુક્તા નાનાધૂપૈસ્તુ ધૂપિતાઃ
કોટિસૂર્યસમાઃ કાન્ત્યા ભ્રાજન્તે મણ્ડપાઃ શુભાઃ ।
તન્મણ્ડપાનાં પરિતઃ કાશ્મીરવનિકા સ્મૃતા
મલ્લિકાકુન્દવનિકા યત્ર પુષ્કલકાઃ સ્થિતાઃ ।
અસંખ્યાતા મૃગમદૈઃ પૂરિતાસ્તત્સ્રવા નૃપ
મહાપદ્માટવી તદ્વદ્રત્નસોપાનનિર્મિતા ।
સુધારસેન સમ્પૂર્ણા ગુઞ્જન્મત્તમધુવ્રતા
હંસકારણ્ડવાકીર્ણા ગન્ધપૂરિતદિક્તટા ।
વનિકાનાં સુગન્ધૈસ્તુ મણિદ્વીપં સુવાસિતમ્
શૃઙ્ગારમણ્ડપે દેવ્યો ગાયન્તિ વિવિધૈઃ સ્વરૈઃ ।
સભાસદો દેવવરા મધ્યે શ્રીજગદમ્બિકા
મુક્તિમણ્ડપમધ્યે તુ મોચયત્યનિશં શિવા ।
જ્ઞાનોપદેશં કુરુતે તૃતીયે નૃપ મણ્ડપે
ચતુર્થમણ્ડપે ચૈવ જગદ્રક્ષાવિચિન્તનમ્ ।
મન્ત્રિણીસહિતા નિત્યં કરોતિ જગદમ્બિકા
ચિન્તામણિગૃહે રાજઞ્છક્તિતત્ત્વાત્મકૈઃ પરૈઃ ।
સોપાનૈર્દશભિર્યુક્તો મઞ્ચકોઽપ્યધિરાજતે
બ્રહ્મા વિષ્ણુશ્ચ રુદ્રશ્ચ ઈશ્વરશ્ચ સદાશિવઃ ।
એતે મઞ્ચખુરાઃ પ્રોક્તાઃ ફલકસ્તુ સદાશિવઃ
તસ્યોપરિ મહાદેવો ભુવનેશો વિરાજતે ।
યા દેવી નિજલીલાર્થં દ્વિધાભૂતા બભૂવ હ
સૃષ્ટ્યાદૌ તુ સ એવાયં તદર્ધાઙ્ગો મહેશ્વરઃ ।
કન્દર્પદર્પનાશોદ્યત્કોટિકન્દર્પસુન્દરઃ
પઞ્ચવક્ત્રસ્ત્રિનેત્રશ્ચ મણિભૂષણભૂષિતઃ ।
હરિણાભીતિપરશૂન્ વરં ચ નિજબાહુભિઃ
દધાનઃ ષોડશાબ્દોઽસૌ દેવઃ સર્વેશ્વરો મહાન્ ।
કોટિસૂર્યપ્રતીકાશશ્ચન્દ્રકોટિસુશીતલઃ
શુદ્ધસ્ફટિકસંકાશસ્ત્રિનેત્રઃ શીતલદ્યુતિઃ ।
વામાઙ્ગે સન્નિષણ્ણાસ્ય દેવી શ્રીભુવનેશ્વરી
નવરત્નગણાકીર્ણકાઞ્ચીદામવિરાજિતા ।
તપ્તકાઞ્ચનસન્નદ્ધવૈદૂર્યાઙ્ગદભૂષણા
કનચ્છ્રીચક્રતાટઙ્કવિટઙ્કવદનામ્બુજા ।
લલાટકાન્તિવિભવવિજિતાર્થસુધાકરા
બિમ્બકાન્તિતિરસ્કારિરદચ્છદવિરાજિતા ।
લસત્કુઙ્કુમકસ્તુરીતિલકોદ્ભાસિતાનના
દિવ્યચૂડામણિસ્ફારચઞ્ચચ્ચન્દ્રકસૂર્યકા ।
ઉદ્યત્કવિસમસ્વચ્છનાસાભરણભાસુરા
ચિન્તાકલમ્બિતસ્વચ્છમુક્તાગુચ્છવિરાજિતા ।
પાટીરપઙ્કકર્પૂરકુઙ્કુમાલઙ્કૃતસ્તની
વિચિત્રવિવિધાકલ્પા કમ્બુસંકાશકન્ધરા ।
દાડિમીફલબીજાભદન્તપઙ્ક્તિવિરાજિતા
અનર્ઘ્યરત્નઘટિતમુકુટાઞ્ચિતમસ્તકા ।
મત્તાલિમાલાવિલસદલકાઢ્યમુખામ્બુજા
કલઙ્કકાર્શ્યનિર્મુક્તશરચ્ચન્દ્રનિભાનના ।
જાહ્નવીસલિલાવર્તશોભિનાભિવિભૂષિતા
માણિક્યશકલાબદ્ધમુદ્રિકાઙ્ગુલિભૂષિતા ।
પુણ્ડરીકદલાકારનયનત્રયસુન્દરી
કલ્પિતાચ્છમહારાગપદ્મરાગોજ્જ્વલપ્રભા ।
રત્નકિઙ્કિણિકાયુક્તરત્નકઙ્કણશોભિતા
મણિમુક્તાસરાપારલસત્પદકસન્તતિઃ ।
રત્નાઙ્ગુલિપ્રવિતતપ્રભાજાલલસત્કરા
કઞ્ચુકીગુમ્ફિતાપારનાનારત્નતતિદ્યુતિઃ ।
મલ્લિકામોદિધમ્મિલ્લમલ્લિકાલિસરાવૃતા
સુવૃત્તનિબિડોત્તુઙ્ગકુચભારાલસા શિવા ।
વરપાશાઙ્કુશાભીતિલસદ્બાહુચતુષ્ટયા
સર્વશૃઙ્ગારવેષાઢ્યા સુકુમારાઙ્ગવલ્લરી ।
સૌન્દર્યધારાસર્વસ્વા નિર્વ્યાજકરુણામયી
નિજસંલાપમાધુર્યવિનિર્ભર્ત્સિતકચ્છપી ।
કોટિકોટિરવીન્દૂનાં કાન્તિં યા બિભ્રતી પરા
નાનાસખીભિર્દાસીભિસ્તથા દેવાઙ્ગનાદિભિઃ ।
સર્વાભિર્દેવતાભિસ્તુ સમન્તાત્પરિવેષ્ટિતા
ઇચ્છાશક્ત્યા જ્ઞાનશક્ત્યા ક્રિયાશક્ત્યા સમન્વિતા ।
લજ્જા તુષ્ટિસ્તથા પુષ્ટિઃ કીર્તિઃ કાન્તિઃ ક્ષમા દયા
બુદ્ધિર્મેધા સ્મૃતિર્લક્ષ્મીર્મૂર્તિમત્યોઽઙ્ગનાઃ સ્મૃતાઃ ।
જયા ચ વિજયા ચૈવાપ્યજિતા ચાપરાજિતા
નિત્યા વિલાસિની દોગ્ધ્રી ત્વઘોરા મઙ્ગલા નવ ।
પીઠશક્તય એતાસ્તુ સેવન્તે યાં પરામ્બિકામ્
યસ્યાસ્તુ પાર્શ્વભાગે સ્તો નિધી તૌ શઙ્ખપદ્મકૌ ।
નવરત્નવહા નદ્યસ્તથા વૈ કાઞ્ચનસ્રવાઃ
સપ્તધાતુવહા નદ્યો નિધિભ્યાં તુ વિનિર્ગતાઃ ।
સુધાસિન્ધ્વન્તગામિન્યસ્તાઃ સર્વા નૃપસત્તમ
સા દેવી ભુવનેશાની તદ્વામાઙ્કે વિરાજતે ।
સર્વેશત્વં મહેશસ્ય યત્સઙ્ગાદેવ નાન્યથા
ચિન્તામણિગૃહસ્યાસ્ય પ્રમાણં શૃણુ ભૂમિપ ।
સહસ્રયોજનાયામં મહાન્તસ્તત્પ્રચક્ષતે
તદુત્તરે મહાશાલાઃ પૂર્વસ્માદ્દ્વિગુણાઃ સ્મૃતાઃ ।
અન્તરિક્ષગતં ત્વેતન્નિરાધારં વિરાજતે
સઙ્કોચશ્ચ વિકાસશ્ચ જાયતેઽસ્ય નિરન્તરમ્ ।
પટવત્કાર્યવશતઃ પ્રલયે સર્જને તથા
શાલાનાં ચૈવ સર્વેષાં સર્વકાન્તિપરાવધિ ।
ચિન્તામણિગૃહં પ્રોક્તં યત્ર દેવી મહોમયી
યે યે ઉપાસકાઃ સન્તિ પ્રતિબ્રહ્માણ્ડવર્તિનઃ ।
દેવેષુ નાગલોકેષુ મનુષ્યેષ્વિતરેષુ ચ
શ્રીદેવ્યાસ્તે ચ સર્વેઽપિ વ્રજન્ત્યત્રૈવ ભૂમિપ ।
દેવીક્ષેત્રે યે ત્યજન્તિ પ્રાણાન્દેવ્યર્ચને રતાઃ
તે સર્વે યાન્તિ તત્રૈવ યત્ર દેવી મહોત્સવા ।
ઘૃતકુલ્યા દુગ્ધકુલ્યા દધિકુલ્યા મધુસ્રવાઃ
સ્યન્દન્તિ સરિતઃ સર્વાસ્તથામૃતવહાઃ પરાઃ ।
દ્રાક્ષારસવહાઃ કાશ્ચિજ્જમ્બૂરસવહાઃ પરાઃ
આમ્રેક્ષુરસવાહિન્યો નદ્યસ્તાસ્તુ સહસ્રશઃ ।
મનોરથફલા વૃક્ષા વાપ્યઃ કૂપાસ્તથૈવ ચ
યથેષ્ટપાનફલદા ન ન્યૂનં કિઞ્ચિદસ્તિ હિ ।
ન રોગપલિતં વાપિ જરા વાપિ કદાચન
ન ચિન્તા ન ચ માત્સર્યં કામક્રોધાદિકં તથા ।
સર્વે યુવાનઃ સસ્ત્રીકા સહસ્રાદિત્યવર્ચસઃ
ભજન્તિ સતતં દેવીં તત્ર શ્રીભુવનેશ્વરીમ્ ।
કેચિત્સલોકતાપન્નાઃ કેચિત્સામીપ્યતાં ગતાઃ
સરૂપતાં ગતાઃ કેચિત્સાર્ષ્ટિતાં ચ પરે ગતાઃ ।
યા યાસ્તુ દેવતાસ્તત્ર પ્રતિબ્રહ્માણ્ડવર્તિનામ્
સમષ્ટયઃ સ્થિતાસ્તાસ્તુ સેવન્તે જગદીશ્વરીમ્ ।
સપ્તકોટિમહામન્ત્રા મૂર્તિમન્ત ઉપાસતે
મહાવિદ્યાશ્ચ સકલાઃ સામ્યાવસ્થાત્મિકાં શિવામ્ ।
કારણબ્રહ્મરૂપાં તાં માયાશબલવિગ્રહામ્
ઇત્થં રાજન્ મયા પ્રોક્તં મણિદ્વીપં મહત્તરમ્ ।
ન સૂર્યચન્દ્રૌ નો વિદ્યુત્કોટયોઽગ્નિસ્તથૈવ ચ
એતસ્ય ભાસા કોટ્યંશકોટ્યંશેનાપિ તે સમાઃ ।
ક્યચિદ્વિદ્રુમસકાશં ક્વચિન્મરકતચ્છવિ
વિદ્યુદ્ભાનુસમચ્છાયં મધ્યસૂર્યસમં ક્વચિત્ ।
વિદ્યુત્કોટિમહાધારા સારકાન્તિતતં ક્વચિત્
ક્વચિત્સિન્દૂરનીલેન્દ્રમાણિક્યસદૃશચ્છવિ ।
હીરસારમહાગર્ભધગદ્ધગિતદિક્તટમ્
કાન્ત્યા દાવાનલસમં તપ્તકાઞ્ચનસન્નિભમ્ ।
ક્વચિચ્ચન્દ્રોપલોદ્ગારં સૂર્યોદ્ગારં ચ કુત્રચિત્
રત્નશૃઙ્ગિસમાયુક્તં રત્નપ્રાકારગોપુરમ્ ।
રત્નપત્રૈ રત્નફલૈર્વક્ષૈશ્ચ પરિમણ્ડિતમ્
નૃત્યન્મયૂરસઙ્ઘૈશ્ચ કપોતરણિતોજ્જ્વલમ્ ।
કોકિલાકાકલીલાપૈઃ શુકલાપૈશ્ચ શોભિતમ્
સુરમ્યરમણીયામ્બુલક્ષાવધિસરોવૃતમ્ ।
તન્મધ્યભાગવિલસદ્વિકચદ્રત્નપઙ્કજૈઃ
સુગન્ધિભિઃ સમન્તાત્તુ વાસિતં શતયોજનમ્ ।
મન્દમારુતસમ્ભિન્નચલદ્દ્રુમસમાકુલમ્
ચિન્તામણિસમૂહાનાં જ્યોતિષા વિતતામ્બરમ્ ।
રત્નપ્રભાભિરભિતો ધગદ્ધગિતદિક્તટમ્
વૃક્ષવાતમહાગન્ધવાતવાતસુપૂરિતમ્ ।
ધૂપધૂપાયિતં રાજન્ મણિદીપાયુતોજ્જ્વલમ્
મણિજાલકસચ્છિદ્રતરલોદરકાન્તિભિઃ ।
દિઙ્મોહજનકં ચૈતદ્દર્પણોદરસંયુતમ્
ઐશ્વર્યસ્ય સમગ્રસ્ય શૃઙ્ગારસ્યાખિલસ્ય ચ ।
સર્વજ્ઞતાયાઃ સર્વાયાસ્તેજસશ્ચાખિલસ્ય વૈ
પરાક્રમસ્ય સર્વસ્ય સર્વોત્તમગુણસ્ય ચ ।
સકલાયા દયાયાશ્ચ સમાપ્તિરિહ ભૂપતે
રાજ્ઞ આનન્દમારભ્ય બ્રહ્મલોકાન્તભૂમિષુ ।
આનન્દા યે સ્થિતાઃ સર્વે તેઽત્રૈવાન્તર્ભવન્તિ હિ
ઇતિ તે વર્ણિતં રાજન્ મણિદ્વીપં મહત્તરમ્ ।
મહાદેવ્યાઃ પરં સ્થાનં સર્વલોકોત્તમોત્તમમ્
એતસ્ય સ્મરણાત્સદ્યઃ સર્વં પાપં વિનશ્યતિ ।
પ્રાણોત્ક્રમણસન્ધૌ તુ સ્મૃત્વા તત્રૈવ ગચ્છતિ
અધ્યાયપઞ્ચકં ત્વેતત્પઠેન્નિત્યં સમાહિતઃ ।
ભૂતપ્રેતપિશાચાદિબાધા તત્ર ભવેન્ન હિ
નવીનગૃહનિર્માણે વાસ્તુયાગે તથૈવ ચ ।
પઠિતવ્યં પ્રયત્નેન કલ્યાણં તેન જાયતે
ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સહિતાયાં દ્વાદશસ્કન્ધે મણિદ્વીપવર્ણનં નામ દ્વાદશોઽધ્યાયઃ
મૂળ પાઠ: devībhāgavatapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0