દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 11.17

સન્ધ્યાદિકૃત્યવર્ણનમ્
શ્રીનારાયણ ઉવાચ
ભિન્નપાદા તુ ગાયત્રી બ્રહ્મહત્યાપ્રણાશિની ।
અભિન્નપાદા ગાયત્રી બ્રહ્મહત્યાં પ્રયચ્છતિ

અચ્છિન્નપાદાગાયત્રીજપં કુર્વન્તિ યે દ્વિજાઃ ।
અથોમુખાશ્ચ તિષ્ઠન્તિ કલ્પકોટિશતાનિ ચ

સમ્પુટૈકા ષડોઙ્‌કારા ગાયત્રી વિવિધા મતા ।
ધર્મશાસ્ત્રપુરાણેષુ ઇતિહાસેષુ સુવ્રત

પઞ્ચપ્રણવસંયુક્તાં જપેદિત્યનુશાસનમ્ ।
જપસંખ્યાષ્ટભાગાન્તે પાદો જપ્યસ્તુરીયકઃ

સ દ્વિજઃ પરમો જ્ઞેયઃ પરં સાયુજ્યમાપ્નુયાત્ ।
અન્યથા પ્રજપેદ્યસ્તુ સ જપો વિફલો ભવેત્

સમ્પુટૈકા ષડોઙ્‌કારા ભવેત્સા ઊર્ધ્વરેતસામ્ ।
ગૃહસ્થો બ્રહ્મચારી વા મોક્ષાર્થી તુરીયાં જપેત્

તુરીયપાદો ગાયત્ર્યાઃ પરોરજસે સાવદોમ્ ।
ધ્યાનમસ્ય પ્રવક્ષ્યામિ જપસાઙ્‌ગફલપ્રદમ્

હૃદિ વિકસિતપદ્મં સાર્કસોમાગ્નિબિમ્બં
પ્રણવમયમચિન્ત્યં યસ્ય પીતં પ્રકલ્પ્યમ્ ।
અચલપરમસૂક્ષ્મં જ્યોતિરાકાશસારં
ભવતુ મમ મુદેઽસૌ સચ્ચિદાનન્દરૂપઃ

ત્રિશૂલયોની સુરભિમક્ષમાલાં ચ લિઙ્‌ગકમ્ ।
અમ્બુજં ચ મહામુદ્રામિતિ સપ્ત પ્રદર્શયેત્

યા સન્ધ્યા સૈવ ગાયત્રી સચ્ચિદાનન્દરૂપિણી ।
ભક્ત્યા તાં બ્રાહ્મણો નિત્યં પૂજયેચ્ચ નમેત્તતઃ

ધ્યાતસ્ય પૂજાં કુર્વીત પઞ્ચભિશ્ચોપચારકૈઃ ।
લં પૃથિવ્યાત્મને ગન્ધમર્પયામિ નમો નમઃ

હમાકાશાત્મને પુષ્પં ચાર્પયામિ નમો નમઃ ।
યં ચ વાય્વાત્મને ધૂપં ચાર્પયામિ તતો વદેત્

રં ચ વહ્ન્યાત્મને દીપમર્પયામિ તતો વદેત્ ।
વમમૃતાત્મને તસ્મૈ નૈવેદ્યમપિ ચાર્પયેત્

યં રં લં વં હમિતિ ચ પુષ્પાઞ્જલિમથાર્પયેત્ ।
એવં પૂજાં વિધાયાથ ચાન્તે મુદ્રાઃ પ્રદર્શયેત્

ધ્યાયેત્તુ મનસા દેવીં મન્ત્રમુચ્ચારયેચ્છનૈઃ ।
ન કમ્પયેચ્છિરો ગ્રીવા દન્તાન્નૈવ પ્રકાશયેત્

વિધિનાષ્ટોત્તરશતમષ્ટાવિંશતિરેવ વા ।
દશવારમશક્તો વા નાતો ન્યૂનં કદાચન

તત ઉદ્વાસયેદ્દેવીમુત્તમેત્યનુવાકતઃ ।
ન ગાયત્રીં જપેદ્વિદ્વાઞ્જલમધ્યે કથઞ્ચન

યતઃ સાગ્નિમુખી પ્રોક્તેત્યાહુઃ કેચિન્મહર્ષયઃ ।
સુરભિર્જ્ઞાનશૂર્પં ચ કૂર્મો યોનિશ્ચ પઙ્‌કજમ્

લિઙ્‌ગં નિર્વાણકં ચૈવ જપાન્તેઽષ્ટૌ પ્રદર્શયેત્ ।
યદક્ષરપદભ્રષ્ટં સ્વરવ્યઞ્જનવર્જિતમ્

તત્સર્વં ક્ષમ્યતાં દેવિ કશ્યપપ્રિયવાદિનિ ।
ગાયત્રીતર્પણં ચાતઃ કરણીયં મહામુને

ગાયત્રી છન્દ આખ્યાતં વિશ્વામિત્રઋષિઃ સ્મૃતઃ ।
સવિતા દેવતા પ્રોક્તા વિનિયોગશ્ચ તર્પણે

ભૂરિત્યુક્ત્વા ચ ઋગ્વેદપુરુષં તર્પયામિ ચ ।
ભુવ ઇત્યેતદુક્ત્વા ચ યજુર્વેદમથો વદેત્

સ્વર્વ્યાહૃતિં સમુક્ત્વા ચ સામવેદં સમુચ્ચરેત્ ।
મહ ઇત્યેતદુક્ત્વાન્તેઽથર્વવેદં ચ તર્પયેત્

જનઃ પદાન્ત ઇતિહાસપુરાણમિતીરયેત્ ।
તપઃ સર્વાગમં ચૈવ પુરુષં તર્પયામિ ચ

સત્યં ચ સત્યલોકાખ્યપુરુષં તર્પયામિ ચ ।
ૐ ભૂર્ભૂર્લોકપુરુષં તર્પયામિ તતો વદેત્

ભુવશ્ચેતિ ભુવર્લોકપુરુષં તર્પયામિ ચ ।
સ્વઃ સ્વર્ગલોકપુરુષં તર્પયામિ તતઃ પરમ્

ૐભૂરેકપદા નામ ગાયત્રીં તર્પયામિ ચ ।
ભુવો દ્વિપદાં ગાયત્રીં તર્પયામીતિ કીર્તયેત્

સ્વશ્ચ ત્રિપદાં ગાયત્રીં તર્પયામિ તતો વદેત્ ।
ૐભૂર્ભુવઃ સ્વશ્ચેતિ તથા ગાયત્રીં ચ ચતુષ્પદામ્

ઉષસીં ચૈવ ગાયત્રીં સાવિત્રીં ચ સરસ્વતીમ્ ।
વેદાનાં માતરં પૃથ્વીમજાં ચૈવ તુ કૌશિકીમ્

સાઙ્‌કૃતિં વૈ સાર્વજિતિં ગાયત્રીં તર્પણે વદેત્ ।
તર્પણાન્તે ચ શાન્ત્યર્થં જાતવેદસમીરયેત્

માનસ્તોકેતિ મન્ત્રં ચ શાન્ત્યર્થં પ્રજપેત્સુધીઃ ।
તતોઽપિ ત્ર્યમ્બકો મન્ત્રઃ શાન્ત્યર્થઃ પરિકીર્તિતઃ

તચ્છંયોરિતિ મન્ત્રં ચ જપેચ્છાન્ત્યર્થમેવ તુ ।
અતો દેવા ઇતિ દ્વાભ્યાં સર્વાઙ્‌ગસ્પર્શનં ચરેત્

સ્યોનાપૃથિવિમન્ત્રેણ ભૂમ્યૈ કુર્યાત્પ્રણામકમ્ ।
યથાવિધિ ચ ગોત્રાદીનુચ્ચરેદ્‌દ્વિજસત્તમઃ

એવં વિધાનં સન્ધ્યાયાઃ પ્રાતઃકાલે પ્રકીર્તિતમ્ ।
સન્ધ્યાકર્મ સમાપ્યાન્તેઽપ્યગ્નિહોત્રં સ્વયં હુનેત્

પઞ્ચાયતનપૂજાં ચ તતઃ કુર્યાત્સમાહિતઃ ।
શિવાં શિવં ગણપતિં સૂર્યં વિષ્ણું તથાર્ચયેત્

પૌરુષેણ તુ સૂક્તેન વ્યાહૃત્યા વા સમાહિતઃ ।
મૂલમન્ત્રેણ વા કુર્યાદ્‌હ્રીશ્ચ તે ઇતિ મન્ત્રતઃ

ભવાનીં તુ યજેન્મધ્યે તથૈશાન્યાં તુ માધવમ્ ।
આગ્નેય્યાં ગિરિજાનાથં ગણેશં રક્ષસાં દિશિ

વાયવ્યામર્ચયેત્સૂર્યમિતિ દેવસ્થિતિક્રમઃ ।
ષોડશાનુપચારાંશ્ચ ષોડશર્ગ્ભિર્હરેન્નરઃ

દેવીમભ્યર્ચ્ય પુરતો યજેદન્યાનનુક્રમાત્ ।
ન દેવીપૂજનાત્પુણ્યમધિકં ક્વચિદીક્ષ્યતે

અત એવ તુ સન્ધ્યાસુ સન્ધ્યોપાસ્તિઃ શ્રુતીરિતા ।
નાક્ષતૈરર્ચયેર્દ્વિષ્ણું ન તુલસ્યા ગણેશ્વરમ્

દૂર્વાભિર્નાર્ચયેદ્દુર્ગાં કેતકૈર્ન મહેશ્વરમ્ ।
મલ્લિકાજાતિકુસુમં કુટજં પનસં તથા

કિંશુકં બકુલં કુન્દં લોધ્રં તુ કરવીરકમ્ ।
શિંશપાઽપરાજિતાપુષ્પં બબ્ધૂકાગસ્ત્યપુષ્પકે

મદન્તં સિન્દુવારં ચ પાલાશકુસુમં તથા ।
દૂર્વાઙ્કુરં બિલ્વદલં કુશમઞ્જરિકાં તથા

શલ્લકીમાધવીપુષ્પમર્કમન્દારપુષ્પકમ્ ।
કેતકીં કર્ણિકારં ચ કદમ્બકુસુમં તથા

પુન્નાગશ્ચમ્પકસ્તદ્વદ્યૂથિકાતગરૌ તથા ।
એવમાદીનિ પુષ્પાણિ દેવીપ્રિયકરાણિ ચ

ગુગ્ગુલસ્ય ભવેદ્ધૂપો દીપઃ સ્યાત્તિલતૈલતઃ ।
કૃત્વેત્થં દેવતાપૂજાં તતો મૂલમનું જપેત્

એવં પૂજાં સમાપ્યૈવ વેદાભ્યાસં ચરેદ્‌બુધઃ ।
તતઃ સ્વવૃત્ત્યા કુર્વીત પોષ્યવર્ગાર્થસાધનમ્ ।
તૃતીયદિનભાગે તુ નિયમેન વિચક્ષણઃ

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં
એકાદશસ્કન્ધે સન્ધ્યાદિકૃત્યવર્ણનં નામ સપ્તદશોઽધ્યાયઃ