દશભૂમિકસૂત્ર · અધ્યાય 11

10 ધર્મમેઘા નામ દશમી ભૂમિઃ ।
ઉપક્રમગાથાઃ ।
એવ શ્રુત્વ ચરણમનુત્તમં શુદ્ધવાસનયુતાઃ પ્રહર્ષિતાઃ ।
અન્તરીક્ષસ્થિત પ્રીણિતેન્દ્રિયાઃ પૂજયન્તિ સુગતં તથાગતમ્

બોધિસત્ત્વનયુતા અચિન્તિયા અન્તરીક્ષગતિપ્રાપ્તિહર્ષિતાઃ ।
ગન્ધમેઘ અતુલાન્ મનોમયાન્ ધૂપયન્તિ સત્ત્વક્લેશઘાતિનઃ

દેવરાજ વશવર્તિ પ્રીણિતો અન્તરીક્ષ ત્રિસહસ્રકોટિભિઃ ।
વસ્ત્રકૈઃ સમકરી સગૌરવા ભ્રામયન્તિ રુચિરાન્ વરાન્ શતમ્

અપ્સરા બહવ પ્રીણિતેન્દ્રિયાઃ પૂજયન્તિ સુગતં સગૌરવાઃ ।
તૂર્યકોટિનયુતાઃ પ્રવાદિતા એવરૂપ રવુયુક્ત રાવતઃ

એકક્ષેત્ર સુગતો નિષણ્ણકઃ સર્વક્ષેત્રિ પ્રતિભાસ દર્શયી ।
કાયકોટિ વિવિધા મનોરમા ધર્મધાતુવિપુલાન્ સ્ફરિત્વન

એકરોમુ સુગતસ્ય રશ્મયો નિશ્ચરન્તિ જગક્લેશ શામ્યતિ ।
શક્યુ (ક્ષેત્રરજધાતુ ઽપિ) ક્ષયી તસ્ય રશ્મિગણના ત્વજાનિતુમ્

કેચિ બુદ્ધવરલક્ષણં વિદુઃ પશ્યયન્તિ વરચક્રવર્તિનઃ ।
અન્યક્ષેત્રવરચર્ય ઉત્તમાં શોધયન્તિ દ્વિપદેન્દ્ર દૃશ્યતે

(તુષિતાયતનપ્રાપ્ત નાયકો) ચ્યવમાનુ ચંક્રમાણ દૃશ્યતે ।
ગર્ભપ્રાપ્ત બહુક્ષેત્રકોટિષુ જાયમાન ક્વચિ ક્ષેત્ર દૃશ્યતે

નિષ્ક્રમન્ત જગહેતુ નાયકો બુધ્યમાન પુન બોધિમુત્તમામ્ ।
(ધર્મચક્રવર્તનિર્વૃતાગતો) દૃશ્યમાન બુદ્ધક્ષેત્રકોટિષુ

માયકાર યથ વિદ્યશિક્ષિતો જીવિકાર્થ બહુકાય દર્શયી ।
તદ્વ શાસ્તુ વરપ્રજ્ઞશિક્ષિતો સર્વકાયભિનિહર્તુ (સત્ત્વન)

શૂન્ય શાન્ત ગતધર્મલક્ષણા અન્તરીક્ષસમપ્રાપ્તધર્મતામ્ ।
બુદ્ધશાસ્તુ પરમાર્થતત્ત્વતં દર્શયી પ્રવરબુદ્ધગોચરમ્

યથ સ્વભાવુ સુગતાનગોચરા સર્વસત્ત્વ તથ પ્રાપ્ત ધર્મતામ્ ।
લક્ષલક્ષ સમલક્ષ તાદૃશા સર્વધર્મ પરમાર્થલક્ષણાઃ

યે તુ જ્ઞાન સુગતાન અર્થિંકે કલ્પકલ્પપરિકલ્પવર્જિતમ્ ।
ભાવભાવસમભાવબુદ્ધયઃ ક્ષિપ્ર ભેષ્યતિ નરેશ ઉત્તમાઃ

ઈદૃશાન્ રુતસહસ્રાન્ ભણિત્વ મધુરસ્વરાઃ ।
મરુકન્યા જિનં લોક્ય તૂષ્ણીભૂતાઃ શમે રતાઃ

પ્રસન્નં પર્ષદં જ્ઞાત્વા મોક્ષચન્દ્રો વિશારદઃ ।
વજ્રગર્ભં ત્રિધાપૃચ્છજ્જિનપુત્રં વિશારદમ્

દશમી સંક્રમન્તાનાં કીદૃશં ગુણગોચરમ્ ।
નિમિત્તપ્રાતિહાર્યાંશ્ચ સર્વમાખ્યા(હિ) પરિક્રમ

અથ ખલુ વજ્રગર્ભો બોધિસત્ત્વો દશદિશં વ્યવલોક્ય સર્વાવતીં પર્ષદં વ્યવલોક્ય ધર્મધાતું ચ વ્યવલોકયન્ સર્વજ્ઞતાચિત્તોત્પાદં ચ સંવર્ણયન્ બોધિસત્ત્વવિષયમાદર્શયન્ ચર્યાબલં પરિશોધયન્ સર્વાકારજ્ઞતાસંગ્રહમનુવ્યાહરન્ સર્વલોકમલમપકર્ષયન્ સર્વજ્ઞજ્ઞાનમુપસંહરન્ અચિન્ત્યજ્ઞાનનિર્યૂહમાદર્શયન્ બોધિસત્ત્વગુણાન્ પ્રભાવયન્ એવમેવ ભૂમ્યર્થં પ્રરૂપયમાણો બુદ્ધાનુભાવેન તસ્યાં વેલાયામિમા ગાથા અભાષત -
ઉપસંહારગાથાઃ ।
શમદમનિરતાનાં શાન્તદાન્તાશયાનાં ખગપથસદૃશાનામન્તરીક્ષસમાનામ્ ।
ખિલમનવિધુતાનાં માર્ગજ્ઞાને સ્થિતાનાં શૃણુત ચરિવિશેષાન્ બોધિસત્ત્વાન શ્રેષ્ઠાન્

કુશલશતસહસ્રં સંચિયા કલ્પકોટ્યા બુદ્ધશતસહસ્રાન્ પૂજયિત્વા મહર્ષીન્ ।
પ્રત્યયજિનવશીંશ્ચાપૂજયિત્વા અનન્તાન્ સર્વજગતહિતાયા જાયતે બોધિચિત્તમ્

વ્રતતપતપિતાનાં ક્ષાન્તિપારંગતાનાં હિરિશિરિચરિતાનાં પુણ્યજ્ઞાનોદ્ગતાનામ્ ।
વિપુલગતિમતીનાં બુદ્ધજ્ઞાનાશયાનાં દશબલસમતુલ્યં જાયતે બોધિચિત્તમ્

યાવ જિન ત્રિયધ્વા પૂજનાર્થાય પૂજં ખગપથપરિણામં શોધનં સર્વક્ષેત્રમ્ ।
સમ્યગનુગતાર્થે યાવતા સર્વધર્માન્ મોક્ષ જગત અર્થે જાયતે બોધિચિત્તમ્

પ્રમુદિતસમુતીનાં દાનધર્મારતાનાં સકલજગહિતાર્થે નિત્યમેવોદ્યતાનામ્ ।
જિનગુણનિરતાનાં સત્ત્વરક્ષાવ્રતાનાં ત્રિભુવનહિતકાર્યે જાયતે બોધિચિત્તમ્

અકુશલવિરતાનાં શુદ્ધશીલાવ્રતાનાં વ્રતનિયમરતાનાં શાન્તસૌમ્યેન્દ્રિયાણામ્ ।
જિનશરણગતાનાં બોધિચર્યાશયાનાં ત્રિભુવનહિતસાધ્યં જાયતે બોધિચિત્તમ્

અનુગતકુશલાનાં ક્ષાન્તિસૌરત્યભાજાં વિદિતગુણરસાનાં ત્યક્તમાનોત્સવાનામ્ ।
નિહિતશુભમતીનાં દાન્તુસૌમ્યાશયાનાં સકલહિતવિધાને જાયતે બોધિચિત્તમ્

પ્રચલિતશુભકાર્યા ધીરવીર્યોત્સહા યે નિખિલજનહિતાર્થે પ્રોદ્યયામાન સિંહાઃ ।
અવિરતગુણસાધ્યા નિર્જિતક્લેશસંઘા ઝટિતિ મનસિ તેષાં જાયતે બોધિચિત્તમ્

સુસમવહિતચિત્તા ધ્વસ્તમોહાન્ધકારા વિગલિતમદમાના ત્યક્તસંક્લિષ્ટમાર્ગાઃ ।
શમસુખનિરતા યે ત્યક્તસંસારસઙ્ગા ઝટિતિ મનસિ તેષાં જાયતે બોધિચિત્તમ્

વિમલખસમચિત્તા જ્ઞાનવિજ્ઞાનવિજ્ઞા નિહતનમુચિમારા વાન્તક્લેશાભિમાનાઃ ।
જિનપદશરણસ્થા લબ્ધતત્ત્વાર્થકા યે સપદિ મનસિ તેષાં જાયતે બોધિચિત્તમ્

ત્રિભુવનશિવસાધ્યોપાયવિજ્ઞાનધીરાઃ કલિબલપરિહારોપાયવિદ્યર્દ્ધિમન્તઃ ।
સુગતગુણસમીહા યે ચ પુણ્યાનુરાગાઃ સપદિ મનસિ તેષાં જાયતે બોધિચિત્તમ્

ત્રિભુવનહિતકામા બોધિસંભારપૂર્યે પ્રણિહિતમનસા યે દુષ્કરે ઽપિ ચરન્તિ ।
અવિરતશુભકર્મપ્રોદ્યતા બોધિસત્ત્વાઃ સપદિ મનસિ તેષાં જાયતે બોધિચિત્તમ્

દશબલગુણકામા બોધિચર્યાનુરક્તા વિજિતકલિબલૌઘાસ્ત્યક્તમાનાનુષઙ્ગાઃ ।
અનુગતશુભમાર્ગા લબ્ધધર્માર્થકામા ઝટિતિ મનસિ તેષાં જાયતે બોધિચિત્તમ્

ઇતિ ગણિતગુણાંશા બોધિચર્યાશ્ચરન્તુ જિનપદપ્રણિધાનાઃ સત્સમૃદ્ધિં લભન્તુ ।
ત્રિગુણપરિવિશુદ્ધા બોધિચિત્તં લભન્તુ ત્રિશરણપરિશુદ્ધા બોધિસત્ત્વા ભવન્તુ

દશ પારમિતાઃ પૂર્ય દશભૂમીશ્વરો ભવેત્ ।
ભૂયો ઽપિ કથ્યતે હ્યેતચ્છ્રુણુતૈવં સમાસતઃ

બોધિચિત્તં યદાસાદ્ય સંપ્રદાનં કરોતિ યઃ ।
તદા પ્રમુદિતાં પ્રાપ્તો જમ્બૂદ્વીપેશ્વરો ભવેત્

તત્રસ્થઃ પાલયન્ સત્ત્વાન્ યથેચ્છાપ્રતિપાદનૈઃ ।
સ્વયં દાને પ્રતિષ્ઠિત્વા પરાંશ્ચાપિ નિયોજયેત્

સર્વાન્ બોધૌ પ્રતિષ્ઠાપ્ય સંપૂર્ણા દાનપારગઃ ।
એતદ્ધર્માનુભાવેન સંવરં સમુપાચરેત્

સમ્યક્શીલં સમાધાય સંવરકુશલી ભવેત્ ।
તતઃ સ વિમલાં પ્રાપ્તશ્ચાતુર્દ્વીપેશ્વરો ભવેત્

તત્રસ્થઃ પાલયન્ સત્ત્વાન્ અકુશલનિવારણૈઃ ।
સ્વયં શીલે પ્રતિષ્ઠિત્વા પરાંશ્ચાપિ નિયોજયેત્

સર્વાન્ બોધૌ પ્રતિષ્ઠાપ્ય સંપૂર્ણશીલપારગઃ ।
એતદ્ધર્મવિપાકેન ક્ષાન્તિવ્રતમુપાશ્રયેત્

સમ્યક્ક્ષાન્તિવ્રતં ધૃત્વા ક્ષાન્તિભૃત્કુશલી ભવેત્ ।
તતઃ પ્રભાકરીપ્રાપ્તસ્ત્રયસ્ત્રિંશાધિપો ભવેત્

તત્રસ્થઃ પાલયન્ સત્ત્વાન્ ક્લેશમાર્ગનિવારણૈઃ ।
સ્વયં ક્ષાન્તિવ્રતે સ્થિત્વા પરાંશ્ચાપિ નિયોજયેત્

સત્ત્વાન્ બોધૌ પ્રતિષ્ઠાપ્ય ક્ષાન્તિપારંગતો ભવેત્ ।
એતત્પુણ્યવિપાકૈઃ સ વીર્યવ્રતમુપાશ્રયેત્

સમ્યગ્વીર્યં સમાધાય વીર્યભૃત્ કુશલી ભવેત્ ।
તતશ્ચાર્ચિષ્મતીપ્રાપ્તઃ સુયામાધિપતિર્ભવેત્

તત્રસ્થઃ પાલયન્ સત્ત્વાન્ કુદૃષ્ટિસંનિવારણૈઃ ।
સમ્યગ્દૃષ્ટૌ પ્રતિષ્ઠાપ્ય બોધયિત્વા પ્રયત્નતઃ

સ્વયં વીર્યવ્રતે સ્થિત્વા પરાંશ્ચાપિ નિયોજયેત્ ।
સર્વાન્ બોધૌ પ્રતિષ્ઠાપ્ય વીર્યપારંગતો ભવેત્

એતત્પુણ્યવિપાકૈશ્ચ ધ્યાનવ્રતં સમાશ્રયેત્ ।
સર્વક્લેશાન્ વિનિર્જિત્ય સમાધિસુષ્ઠિતો ભવેત્

સમ્યગ્ ધ્યાનં સમાધાય સમાધિકુશલી ભવેત્ ।
તતઃ સુદુર્જયાપ્રાપ્તઃ સંતુષિતાધિપો ભવેત્

તત્રસ્થઃ પાલયન્ સત્ત્વાન્ તીર્થ્યમાર્ગનિવારણૈઃ ।
સત્યધર્મં પ્રતિષ્ઠાપ્ય બોધયિત્વા પ્રયત્નતઃ

સ્વયં ધ્યાનવ્રતે સ્થિત્વા પરાંશ્ચાપિ નિયોજયેત્ ।
સર્વાન્ બોધૌ પ્રતિષ્ઠાપ્ય ધ્યાનપારંગતો ભવેત્

એતત્પુણ્યવિપાકૈશ્ચ પ્રજ્ઞાવ્રતમુપાશ્રયેત્ ।
સર્વમારાન્ વિનિર્જિત્ય પ્રજ્ઞાભિજ્ઞસમૃદ્ધિમાન્

સમ્યક્પ્રજ્ઞાં સમાધાય સ્વભિજ્ઞાકુશલી ભવેત્ ।
તતશ્ચાભિમુખીપ્રાપ્તઃ સુનિર્મિતાધિપો ભવેત્

તત્રસ્થઃ પાલયન્ સત્ત્વાન્ અભિમાનનિવારણૈઃ ।
શૂન્યતાસુ પ્રતિષ્ઠાપ્ય બોધયિત્વા પ્રયત્નતઃ

સ્વયં પ્રજ્ઞાવ્રતે સ્થિત્વા પરાંશ્ચાપિ નિયોજયેત્ ।
સર્વાન્ બોધૌ પ્રતિષ્ઠાપ્ય પ્રજ્ઞાપારંગતો ભવેત્

એતત્પુણ્યવિપાકૈશ્ચ સ સુપાયવ્રતં ચરેત્ ।
સર્વદુષ્ટાન્ વિનિર્જિત્ય સદ્ધર્મકુશલી ભવેત્

સ સુપાયવિધાનેન સત્ત્વાન્ બોધૌ નિયોજયેત્ ।
તતો દૂરંગમાપ્રાપ્તો વશવર્તીશ્વરો ભવેત્

તત્રસ્થઃ પાલયન્ સત્ત્વાનભિસમયબોધનૈઃ ।
બોધિસત્ત્વનિયામેષુ પ્રતિષ્ઠાપ્ય પ્રબોધયન્

તત્રોપાયે સ્વયં સ્થિત્વા પરાંશ્ચાપિ નિયોજયેત્ ।
સર્વાન્ બોધૌ પ્રતિષ્ઠાપ્ય હ્યુપાયપારગો ભવેત્

એતત્પુણ્યાનુભાવૈશ્ચ સુપ્રણિધિમુપાશ્રયેત્ ।
મિથ્યાદૃષ્ટિં વિનિર્જિત્ય સમ્યગ્દૃષ્ટિકૃતી બુધઃ

સુપ્રણિહિતચિત્તેન સમ્યગ્બોધૌ પ્રતિષ્ઠિતઃ ।
તતશ્ચાપ્યચલાપ્રાપ્તો બ્રહ્મા સાહસ્રિકાધિપઃ

તત્રસ્થઃ પાલયન્ સત્ત્વાન્ ત્રિયાનસંપ્રવેશનૈઃ ।
લોકધાતુપરિજ્ઞાને પ્રતિષ્ઠાપ્ય પ્રબોધયન્

સુપ્રણિધૌ સ્વયં સ્થિત્વા પરાંશ્ચાપિ નિયોજયેત્ ।
સર્વાન્ બોધૌ પ્રતિષ્ઠાપ્ય પ્રણિધિપારગો ભવેત્

એતત્પુણ્યાનુસારૈશ્ચ બલવ્રતમુપાશ્રયેત્ ।
સર્વદુષ્ટાન્ વિનિર્જિત્ય સંબોધૌ કૃતનિશ્ચયઃ

સમ્યગ્બલસમુત્સાહૈઃ સર્વતીર્થ્યાન્ વિનિર્જયેત્ ।
તતઃ સાધુમતીપ્રાપ્તો મહાબ્રહ્મા ભવેત્ કૃતી

તત્રસ્થઃ પાલયન્ સત્ત્વાન્ બુદ્ધયાનોપદર્શનૈઃ ।
સત્ત્વાશયપરિજ્ઞાને પ્રતિષ્ઠાપ્ય પ્રબોધયન્

સ્વયં બલે પ્રતિષ્ઠિત્વા પરંશ્ચાપિ નિયોજયેત્ ।
સર્વાન્ બોધૌ પ્રતિષ્ઠાપ્ય બલપારંગતો ભવેત્

એતત્પુણ્યવિપાકૈશ્ચ જ્ઞાનવ્રતમુપાશ્રયેત્ ।
ચતુર્મારાન્ વિનિર્જિત્ય બોધિસત્ત્વો ગુણાકરઃ

સમ્યગ્ જ્ઞાનં સમાસાદ્ય સદ્ધર્મકુશલી ભવેત્ ।
ધર્મમેઘાં તતઃ પ્રાપ્તો મહેશ્વરો ભવેત્ કૃતી

તત્રસ્થઃ પાલયન્ સત્ત્વાન્ સર્વાકારાનુબોધનૈઃ ।
સર્વાકારવરે જ્ઞાને પ્રતિષ્ઠાપ્ય પ્રબોધયન્

સ્વયં જ્ઞાને પ્રતિષ્ઠિત્વા પરાંશ્ચાપિ નિયોજયેત્ ।
સર્વાન્ બોધૌ પ્રતિષ્ઠાપ્ય જ્ઞાનપારંગતો ભવેત્

એતત્પુણ્યાનુભાવૈશ્ચ દશભૂમીશ્વરો જિનઃ ।
સર્વાકારગુણાધારઃ સર્વજ્ઞો ધર્મરાડ્ ભવેત્

ઇતિ મત્વા ભવદ્ભિશ્ચ સંબોધિપદલબ્ધયે ।
દશપારમિતાપૂર્યૈ ચરિતવ્યં સમાહિતૈઃ

તથા બોધિં શિવાં પ્રાપ્ય ચતુર્મારાન્ વિજિત્ય ચ ।
સર્વાન્ બોધૌ પ્રતિષ્ઠાપ્ય નિર્વૃતિં સમવાપ્સ્યથ

એતત્ચ્છ્રુત્વા પરિજ્ઞાય ચરધ્વં બોધિસાધને ।
નિર્વિઘ્નં બોધિમાસાદ્ય લભધ્વં સૌગતાં ગતિમ્