છાંદોગ્યોપનિષદ (ટીકા સહિત) · અધ્યાય 8.5

છુપ્ભ્_8,4.3 તત્તત્રૈવં સત્યેતં યથોક્તં બ્રહ્મલોકં બ્રહ્મચર્યેણ સ્રીવિષયતૃષ્ણાત્યાગેન શાસ્રાચાર્યોપદેશમનુવિન્દન્તિ સ્વાત્મસંવેદ્યતામાપાદયન્તિ યે તેષામેવ બ્રહ્મચર્યસાધનવતાં બ્રહ્મવિદામેષ બ્રહ્મલોકઃ નાન્યેષાં સ્રીવિષયસંપર્કજાતતૃષ્ણાનાં બ્રહ્મવિદામપીત્યર્થઃ ।
તેષાં સર્વેષુ લોકેષુ કામચારો ભવતીત્યુક્તાર્થમ્ ।
તસ્માત્પરમમેતત્સાધનં બ્રહ્મચર્યં બ્રહ્મવિદામિત્યભિપ્રાયઃ ॥3॥
ઇતિ ચ્છાન્દોગ્યોપનિષદિ અષ્ટમાધ્યાયસ્ય ચતુર્થઃ ખણ્ડઃ
=======================================================================
સ્તર્ત્ છુપ્ 8,5.1
અથ યદ્ યજ્ઞ ઇત્ય્ આચક્ષતે બ્રહ્મચર્યમ્ એવ તત્ ।
બ્રહ્મચર્યેણ હ્ય્ એવ યો જ્ઞાતા તં વિન્દતે ।
અથ યદ્ ઇષ્ટમ્ ઇત્ય્ આચક્ષતે બ્રહ્મચર્યમ્ એવ તત્ ।
બ્રહ્મચર્યેણ હ્ય્ એવેષ્ટ્વાત્માનમ્ અનુવિન્દતે

છુપ્ભ્_8,5.1 ય આત્મા સેતુત્વાદિગુણૈઃ સ્તુતસ્તત્પ્રાપ્તયે જ્ઞાનસહકારિસાધનાન્તરં બ્રહ્મચર્યાખ્યં વિદાતવ્યમિત્યાહ ।
યજ્ઞાદિભિશ્ચ તત્સ્તૌતિ કર્તવ્યાર્થમ્- અથ યદ્યજ્ઞ ઇત્યાચક્ષતે લોકે પરમપુરુષાર્થસાધનં કથયન્તિ શિષ્ટાસ્તદ્બ્રહ્મચર્યમેવ ।
યજ્ઞસ્યાપિ યત્ફલં તદ્બ્રહ્મચર્યવાલ્લંભતે ઽતો યજ્ઞો ઽપિ બ્રહ્મચર્યં ભવતિ પ્રતિપત્તવ્યમ્ ।
કથં બ્રહ્મચર્યં યજ્ઞ ઇત્યાહ-બ્રહ્મચર્યેણૈવ હિ યસ્માદ્યો જ્ઞાતાસ તં બ્રહ્મલોકં યજ્ઞસ્યાપિ પારમ્પર્યેણ ફલભૂતં વિન્દતે લભતે તતો યજ્ઞો ઽપિ બ્રહ્મચર્યમેવેતિ ।
યો જ્ઞાતેત્યક્ષરાનુવૃત્તેર્યજ્ઞો બ્રહ્મચર્યમેવ ।
અથ યદિષ્ટમિત્યાચક્ષતે બ્રહ્મચર્યમેવ તત્ ।
કથમ્ ।
બ્રહ્મચર્યેણૈવ સાધનેન તમીશ્વરમિષ્ટ્વા પૂજયિત્વાથવૈષણામાત્મવિષયાં કૃત્વા તમાત્માનમનુવિન્દતે ।
એષણાદિષ્ટમપિ બ્રહ્મચર્યમેવ ॥1 ॥
સ્તર્ત્ છુપ્ 8,5.2
અથ યત્ સત્ત્રાયણમ્ ઇત્ય્ આચક્ષતે બ્રહ્મચર્યમ્ એવ તત્ ।
બ્રહ્મચર્યેણ હ્ય્ એવ સત આત્મનસ્ ત્રાણં વિન્દતે ।
અથ યન્ મૌનમ્ ઇત્ય્ આચક્ષતે બ્રહ્મચર્યમ્ એવ તત્ ।
બ્રહ્મચર્યેણ હ્ય્ એવાત્માનમ્ અનુવિદ્ય મનુતે

છુપ્ભ્_8,5.2 અથ યત્સત્ત્રાયણમિત્યાચક્ષતે બ્રહ્મચર્યમેવ તત્તથા સતઃ પરસ્માદાત્મન આત્મનસ્રાણં રક્ષણં બ્રહ્મચર્યસાધનેન વિન્દતે ।
અતઃ સત્ત્રાયણશબ્દમપિ બ્રહ્મચર્યમેવ સત્ ।
અથ યન્મૌનમિત્યાચક્ષતે બ્રહ્મચર્યમેવ તદ્બ્રહ્મચર્યેણૈવ સાધનેન યુક્તઃ સન્નાત્માનં શાસ્રાચાર્યાભ્યામનુવિદ્ય પશ્ચાન્મનુતે ધ્યાયતિ ।
અતો મૌનશબ્દમપિ બ્રહ્મચર્યમેવ ॥2 ॥
સ્તર્ત્ છુપ્ 8,5.3
અથ યદ્ અનાશકાયનમ્ ઇત્ય્ આચક્ષતે બ્રહ્મચર્યમ્ એવ તત્ ।
એષ હ્ય્ આત્મા ન નશ્યતિ યં બ્રહ્મચર્યેણાનુવિન્દતે ।
અથ યદ્ અરણ્યાયનમ્ ઇત્ય્ આચક્ષતે બ્રહ્મચર્યમ્ એવ તત્ ।
તત્ અરશ્ ચ હ વૈ ણ્યશ્ ચાર્ણવૌ બ્રહ્મલોકે તૃતીયસ્યામ્ ઇતો દિવિ ।
તદ્ ઐરંમદીયં સરઃ ।
તદ્ અશ્વત્થઃ સોમસવનઃ ।
તદ્ અપરાજિતા પૂર્ બ્રહ્મણઃ પ્રભુવિમિતં હિરણ્મયમ્

છુપ્ભ્_8,5.3 અથ યદનાશકાયનમિત્યાચક્ષતે બ્રહ્મચર્યમેવ તત્ ।
યમાત્માનં બ્રહ્મચર્યેણાનુવિન્દતે સ એષ હ્યાત્મા બ્રહ્મચર્યસાધનવતો ન નશ્યતિ તસ્માદનાશકાયનમપિ બ્રહ્મચર્યમેવ ।
અથ યદરણ્યાયનમિત્યાચક્ષતે બ્રહ્મચર્યમેવ તત્ ।
અરણ્યશબ્દયોરર્ણવયોર્બ્રહ્મચર્યવતો ઽયનાદરણ્યાયનં બ્રહ્મચર્યમ્ ।
યો જ્ઞાનાદ્યજ્ઞ એષણાદિષ્ટં સતસ્રાણાત્સત્ત્રાયણં મનનાન્મૌનમનશનાદનાશકાયનમરણ્યયોર્ગમનાદરણ્યાયનમિત્યાદિભિર્મહદ્ભિઃ પુરુષાર્થસાધનૈઃ સ્તુતત્વાદ્બ્રહ્મચર્યં પરમં જ્ઞાનસ્ય સહકારિકારણં સાધનમિત્યતો બ્રહ્મવિદા યત્નતો રક્ષણીયમિત્યર્થઃ ।
તત્તત્ર હિ બ્રહ્મલોકે ઽરશ્ચ હ વૈ પ્રસિદ્ધો ણ્યશ્ચાર્ણવૌ સમુદ્રોપમે વા સરસી તૃતીયસ્યાં ભુવમન્તરિક્ષં ચાપેક્ષ્ય તૃતીયા દ્યૌસ્તસ્યાં તૃતીયસ્યામિતો ઽસ્માલ્લોકાદારભ્ય ગણ્યમાનાયાં દિવિ ।
તત્તત્રૈવ ચૈરમિરાન્નં તન્મય ઐરો મણ્ડસ્તેન પૂર્ણમૈરં મદીયં તદુપયોગિનાં મદકરં હર્ષોત્પાદકં સરઃ ।
તત્રૈવ ચાશ્વત્થો વૃક્ષઃ સોમસવનો નામતઃ સોમો ઽમૃતં તન્નિઃસ્રવો ઽમૃતસ્રવ ઇતિ વા ।
તત્રૈવ ચ બ્રહ્મલોકે બ્રહ્મચર્યસાધનરહિતૈર્બ્રહ્મચર્યસાધનવદ્ભ્યો ઽન્યૈર્ન જીયત ઇત્યપરાજિતા નામ પૂઃ પુરી બ્રહ્મણો હિરણ્યગર્ભસ્ય ।
બ્રહ્મણા ચ પ્રભુણા વિશેષેણ મિતં નિર્મિતં તચ્ચ હિરણ્મયં સૌવર્ણં પ્રભુવિમિતં મણ્ડપમિતિ વાક્યશેષઃ ॥3 ॥
સ્તર્ત્ છુપ્ 8,5.4
તદ્ ય એવૈતાવ્ અરં ચ ણ્યં ચાર્ણવૌ બ્રહ્મલોકે બ્રહ્મચર્યેણાનુવિન્દન્તિ તેષામ્ એવૈષ બ્રહ્મલોકઃ ।
તેષાં સર્વેષુ લોકેષુ કામચારો ભવતિ