છાંદોગ્યોપનિષદ (ટીકા સહિત) · અધ્યાય 8.2

છુપ્ભ્_8,1.6 અથાન્યો દૃષ્ટાન્તસ્તત્ક્ષયં પ્રતિ તદ્યથેહેત્યાદિઃ ।
તત્તત્ર યથેહ લોકે તાસામેવ સ્વામ્યનુશાસનાનુવર્તિનીનાં પ્રજાનાં સેવાદિજિતો લોકઃ પરાધીનોપભોગઃ ક્ષીયતે ઽન્તવાન્ભવતિ ।
અથેદાનીં દાર્ષ્ટાન્તિકમુપસંહરતિ-એવમેવામુત્રાગ્નિહોત્રાદિપુણ્યજ્ ઇતો લોકઃ પરાધીનોપભોગઃ ક્ષીયત એવેત્યુક્તો દોષ એષામિતિ વિષયં દર્શયતિ-તદ્ય ઇત્યાદિના ।
તત્તત્રેહાસ્મિંલ્લોકે જ્ઞાનકર્મણોરધિકૃતા યોગ્યાઃ સન્ત આત્માનં યથોક્તલક્ષણં શાસ્ત્રાચાર્યોપદિષ્ટમનનુવિદ્ય યથોપદેશમનુ સ્વસંવેદ્યતામકૃત્વા વ્રજન્તિ દેહાદસ્માત્ પ્રયન્તિ ય એતાંશ્ચ યથોક્તાન્ સત્યાન્ સત્યસંકલ્પકાર્યાંશ્ચ સ્વાત્મસ્થાન્ કામાનનનુવિદ્ય વ્રજન્તિ તેષાં સર્વેષુ લોકેષ્વકામચારો ઽસ્વતન્ત્રતા ભવતિ ।
યથા રાજાનુશાસનાનુવર્તિનીનાં પ્રજાનામિત્યર્થઃ ।
અથ યે ઽન્ય ઇહ લોક આત્માનં શાસ્રાચાર્યોરદેશમનુવિદ્ય સ્વાત્મસંવેદ્યતામાપાદ્ય વ્રજન્તિ યથોક્તાંશ્ચ સત્યાન્કામાંસ્તેષાં સર્વેષુ લોકેષુ કામચારો ભવતિ રાજ્ઞ ઇવ સાર્વભૌમસ્યેહ લોકે ॥6॥
ઇતિ ચ્છાન્દોગ્યોપનિષદિ અષ્ટમાધ્યાયસ્ય પ્રથમઃ ખણ્ડઃ
=======================================================================
સ્તર્ત્ છુપ્ 8,2.1
સ યદિ પિતૃલોકકામો ભવતિ ।
સંકલ્પાદ્ એવાસ્ય પિતરઃ સમુત્તિષ્ઠન્તિ ।
તેન પિતૃલોકેન સંપન્નો મહીયતે

છુપ્ભ્_8,2.1 કથં સર્વેષુ લોકેષુ કામચારો ભવતીતિ, ઉચ્યતે-ય આત્માનં યતોક્તલક્ષણં હૃદિ સાક્ષાત્કૃતવાન્વક્ષ્યમાણબ્રહ્મચર્યાદિસાધનસંપન્નઃ સંસ્તત્સ્થાંશ્ચ સત્યાન્કામાન્સ ત્યક્તદેહો યદિ પિતૃલોકકામઃ પિતરો જનયિતારસ્ત એવ સુખહેતુત્વેન ભોગ્યત્વાલ્લોકા ઉચ્યન્તે તેષુ કામો યસ્ય તૈઃ પિતૃભિઃ સંબન્ધેચ્છા યસ્ય ભવતિ તસ્ય સંકલ્પમાત્રાદેવ પિતરઃ સમુત્તિષ્ઠિન્ત્યાત્મસંબન્ધિતામાપદ્યન્તે ।
વિશુદ્ધસત્ત્વતયા સત્યસંકલ્પત્વાદીશ્વરસ્યેવ તેન પિતૃલોકેન ભોગેન સંપન્નઃ સંપત્તિરિષ્ટપ્રાપ્તિસ્તયા સમૃદ્ધો મહીયતે પૂજ્યતે વર્ધતે વા મહિમાનમનુભવતિ ॥1 ॥
સ્તર્ત્ છુપ્ 8,2.2-9
અથ યદિ માતૃલોકકામો ભવતિ ।
સંકલ્પાદ્ એવાસ્ય માતરઃ સમુત્તિષ્ઠન્તિ ।
તેન માતૃલોકેન સંપન્નો મહીયતે

અથ યદિ ભ્રાતૃલોકકામો ભવતિ ।
સંકલ્પાદ્ એવાસ્ય ભ્રાતરઃ સમુત્તિષ્ઠન્તિ ।
તેન ભ્રાતૃલોકેન સંપન્નો મહીયતે

અથ યદિ સ્વસૃલોકકામો ભવતિ ।
સંકલ્પાદ્ એવાસ્ય સ્વસારઃ સમુત્તિષ્ઠન્તિ ।
તેન સ્વસૃલોકેન સંપન્નો મહીયતે

અથ યદિ સખિલોકકામો ભવતિ ।
સંકલ્પાદ્ એવાસ્ય સખાયઃ સમુત્તિષ્ઠન્તિ ।
તેન સખિલોકેન સંપન્નો મહીયતે

અથ યદિ ગન્ધમાલ્યલોકકામો ભવતિ ।
સંકલ્પાદ્ એવાસ્ય ગન્ધમાલ્યે સમુત્તિષ્ઠતઃ ।
તેન ગન્ધમાલ્યલોકેન સંપન્નો મહીયતે

અથ યદ્ય્ અન્નપાનલોકકામો ભવતિ ।
સંકલ્પાદ્ એવાસ્યાન્નપાને સમુત્તિષ્ઠતઃ ।
તેનાન્નપાનલોકેન સંપન્નો મહીયતે

અથ યદિ ગીતવાદિતલોકકામો ભવતિ ।
સંકલ્પાદ્ એવાસ્ય ગીતવાદિતે સમુત્તિષ્ઠતઃ ।
તેન ગીતવાદિતલોકેન સંપન્નો મહીયતે

અથ યદિ સ્ત્રીલોકકામો ભવતિ ।
સંકલ્પાદ્ એવાસ્ય સ્ત્રિયઃ સમુત્તિષ્ઠન્તિ ।
તેન સ્ત્રીલોકેન સંપન્નો મહીયતે

છુપ્ભ્_8,2.2,3,4,5,6,7,8,9 સમાનમન્યત્ ।
માતરો જનયિત્ર્યો ઽતીતાઃ સુખહેતુભૂતાઃ સામર્ધ્યાત્ ।
ન હિ દુઃખહેતુભૂતાસુ ગ્રામસૂકરાદિજન્મનિમિત્તાસુ માતૃષુ વિશુદ્ધસત્ત્વસ્ય યોગિન ઇચ્છા તત્સંબન્ધો વા યુક્તઃ ॥2-9 ॥
સ્તર્ત્ છુપ્ 8,2.10
યં યમ્ અન્તમ્ અભિકામો ભવતિ ।
યં કામં કામયતે ।
સો ઽસ્ય સંકલ્પાદ્ એવ સમુત્તિષ્ઠતિ ।
તેન સંપન્નો મહીયતે