છાંદોગ્યોપનિષદ (ટીકા સહિત) · અધ્યાય 8.10

છુપ્ભ્_8,9.3 એવમેવૈષ મઘવન્સમ્યક્ત્વયાવગતં ન ચ્છાયાત્મેત્યુવાચ પ્રજાપતિર્યો મયોક્ત આત્મા પ્રકૃત એતમેવાઽત્માનં તુ તે ભૂયઃ પૂર્વં વ્યાખ્યાતમપ્યનુવ્યાખ્યાસ્યામિ ।
યસ્માત્સકૃદ્વ્યાખ્યાતં દોષરહિતાનામવધારણવિષયં પ્રાપ્તમપિ નાગ્રહીરતઃ કેનચિદ્દોષેણ પ્રતિબદ્ધગ્રહણસામર્થસ્ત્વમતસ્તત્ક્ષપણાય વસાપરાણિ દ્વાત્રિંશતં વર્ષાણીત્યુક્ત્વા તથોષિતવતે ક્ષપિતદોષાય તસ્મૈ હોવાચ ॥3॥
ઇતિ ચ્છાન્દોગ્યોપનિષદિ અષ્ટમાધ્યાયસ્ય નવમઃ ખણ્ડઃ
=======================================================================
સ્તર્ત્ છુપ્ 8,10.1
ય એષ સ્વપ્ને મહીયમાનશ્ ચરત્ય્ એષ આત્મેતિ હોવાચ ।
એતદ્ અમૃતમ્ અભયમ્ એતદ્ બ્રહ્મેતિ ।
સ હ શાન્તહૃદયઃ પ્રવવ્રાજ ।
સ હાપ્રાપ્યૈવ દેવાન્ એતદ્ ભયં દદર્શ ।
તદ્ યદ્ય્ અપીદં શરીરમ્ અન્ધં ભવત્ય્ અનન્ધઃ સ ભવતિ યદિ સ્રામમ્ અસ્રામઃ ।
નૈવૈષો ઽસ્ય દોષેણ દુષ્યતિ

છુપ્ભ્_8,10.1 ય આત્માપહતપાપ્માદિલક્ષણો ય એષો ઽક્ષિણીત્યાદિના વ્યાખ્યાત એષ સઃ ।
કો ઽસૌ ।
યઃ સ્વપ્ને મહીયમાનઃ સ્ત્ર્યાદિભિઃ પૂજ્યમાનશ્ચરત્યનેકવિધાન્સ્વપ્નભોગાનનુભવતીત્યર્થઃ ।
એષ આત્મેતિ હોવાચેત્યાદિ સમાનમ્ ।
સ હૈવમુક્ત ઇન્દ્રઃ શાન્તહૃદયઃ પ્રવવ્રાજ ।
સ હાપ્રાપ્યૈવ દેવાન્પૂર્વવદસ્મિન્નપ્યાત્મનિ ભયં દદર્શ ।
કથમ્ ।
તદિદં શરીરં યદ્યપ્યન્ધં ધવતિ સ્વપ્નાત્મા યો ઽનન્ધઃ સ ભવતિ ।
યદિ સ્રામમિદં શરીરમસ્રામશ્ચ સ ભવતિ નૈવૈષ સ્વપ્નાત્માસ્ય દેહસ્ય દોષેણ દુષ્યતિ ॥1 ॥
સ્તર્ત્ છુપ્ 8,10.2-4
ન વધેનાસ્ય હન્યતે ।
નાસ્ય સ્રામ્યેણ સ્રામઃ ।
ઘ્નન્તિ ત્વ્ એવૈનમ્ ।
વિચ્છાદયન્તીવ ।
અપ્રિયવેત્તેવ ભવતિ ।
અપિ રોદિતીવ નાહમ્ અત્ર ભોગ્યં પશ્યામીતિ

સ સમિત્પાણિઃ પુનર્ એયાય ।
તં હ પ્રજાપતિર્ ઉવાચ ।
મઘવન્ યચ્ છાન્તહૃદયઃ પ્રાવ્રાજીઃ કિમ્ ઇચ્છન્ પુનર્ આગમ ઇતિ ।
સ હોવાચ ।
તદ્ યદ્ય્ અપીદં ભગવઃ શરીરમ્ અન્ધં ભવત્ય્ અનન્ધઃ સ ભવતિ યદિ સ્રામમ્ અસ્રામઃ ।
નૈવૈષો ઽસ્ય દોષેણ દુષ્યતિ

ન વધેનાસ્ય હન્યતે ।
નાસ્ય સ્રામ્યેણ સ્રામઃ ।
ઘ્નન્તિ ત્વ્ ઇવૈનમ્ ।
વિચ્છાદયન્તીવ ।
અપ્રિયવેત્તેવ ભવતિ ।
અપિ રોદિતીવ ।
નાહમ્ અત્ર ભોગ્યં પશ્યામીતિ ।
એવમ્ એવૈષ મઘવન્ન્ ઇતિ હોવાચ ।
એતં ત્વ્ એવ તે ભૂયો ઽનુવ્યાખ્યાસ્યામિ ।
વસાપરાણિ દ્વાત્રિંશતં વર્ષાણીતિ ।
સ હાપરાણિ દ્વાત્રિંશતં વર્ષાણ્યુવાસ ।
તસ્મૈ હોવાચ