છાંદોગ્યોપનિષદ (ટીકા સહિત) · અધ્યાય 7.9

છુપ્ભ્_7,8.1-2 બલં વાવ વિજ્ઞાનાદ્ભૂયઃ ।
બલમિત્યન્નોપયોગજનિતં મનસો વિજ્ઞેયે પ્રતિભાનસામર્થ્યમ્ ।
અનશનાદૃગાદીનિ ન વૈ મા પ્રતિભાન્તિ ભો ઇતિ શ્રુતેઃ ।
શરીરે ઽપિ તદેવોત્થાનાદિસામર્થ્યં યસ્માદ્વિજ્ઞાનવતાં શતમપ્યેકઃ પ્રાણી બલવાના કમ્પયતે યથા હસ્તી મત્તો મનુષ્યાણાં શતં સમુદિતમપિ ।
યસ્માદેવમન્નાદ્યુપયોગનિમિત્તં બલં તસ્માત્સ પુરુષો યદા બલી બલેન તદ્વાન્ભવત્યથોત્થાતોત્થાનસ્ય કર્તોત્તિષ્ઠંશ્ચ ગુરૂણામાચાર્યસ્ય ચ પરિચરિતા પરિચરણસ્ય શુશ્રૂષાયાઃ કર્તા ભવતિ પરિચરન્નુપસત્તા તેષાં સમીપગો ઽન્તરઙ્ગઃ પ્રયો ભવતીત્યર્થઃ ।
ઉપસીદંશ્ચ સમીપ્યં ગચ્છન્નેકાગ્રતયાઽચાર્યસ્યાન્યસ્ય ચોપદેષ્ટુર્ગુરોર્દ્રષ્ટા ભવતિ ।
તતસ્તદુક્તસ્ય શ્રોતા ભવતિ ।
તત ઇદમેભિરુક્તમેવમુપપદ્યત ઇત્યુપપત્તિતો મન્તા ભવતિ મન્વાનશ્ચ બોદ્ધા ભવત્યેવમેવેદમિતિ ।
તત એવં નિશ્ચિત્ય તદુક્તાર્થસ્ય કર્તાનુષ્ઠાતા ભવતિ વિજ્ઞાતાનુષ્ઠાનફલસ્યાનુભવિતા ભવતીત્યર્થઃ ।
કિઞ્ચ બલસ્ય માહાત્મ્યં બલેન વૈ પૃથિવી તિષ્ઠતીત્યાદ્યુજ્વર્થમ્ ॥1-2 ॥
ઇતિ ચ્છાન્દોગ્યોપનિષદિ સપ્તમાધ્યાયસ્યાષ્ટમઃ ખણ્ડઃ
=======================================================================
સ્તર્ત્ છુપ્ 7,9.1
અન્નં વાવ બલાદ્ ભૂયઃ ।
તસ્માદ્ યદ્ય્ અપિ દશ રાત્રીર્ નાશ્નીયાત્ ।
યદ્ય્ ઉ હ જીવેત્ ।
અથવાદ્રષ્ટાશ્રોતામન્તાબોદ્ધાકર્તાવિજ્ઞાતા ભવતિ ।
અથાન્નસ્યાયે દ્રષ્ટા ભવતિ શ્રોતા ભવતિ મન્તા ભવતિ બોદ્ધા ભવતિ કર્તા ભવતિ વિજ્ઞાતા ભવતિ ।
અન્નમ્ ઉપાસ્સ્વેતિ

છુપ્ભ્_7,9.1 અન્નં વાવ બલાદ્ભૂયઃ ।
બલહેતુત્વાત્ ।
કથમન્નસ્ય બલહેતુત્વમિત્યુચ્યતે ।
યસ્માદ્બલકારણમન્નં તસ્માદ્યદ્યપિ કશ્ચિદ્દશ રાત્રીર્નાશ્નીયાત્સો ઽન્નોપયોગાનિમિત્તસ્ય બલસ્ય હાન્યા મ્રિયતે ન ચેન્મ્રિયતે યદ્યુ હ જીવેત્ ।
દૃશ્યન્તે હિ માસમપ્યનશ્નન્તો જીવન્તઃ ।
અથવા સ જીવન્નપ્યદ્રષ્ટા ભવતિ ગુરોરપિ તત એવાશ્રોતેત્યાદિ પૂર્વવિપરીતં સર્વં ભવતિ ।
અથ યદા બહૂન્યહાન્યનશિતો દર્શનાદિક્રિયાસ્વસમર્થઃ સન્નન્નસ્યાઽયી ।
આગમનમાયો ઽન્નસ્ય પ્રાપ્તિરિત્યર્થઃ ।
સા યસ્ય વિદ્યતે સો ઽન્નસ્યાઽયી ।
આય ઇત્યેતદ્વર્ણવ્યત્યયેન ।
અથાન્નસ્યાઽયા ઇત્યપિ પાઠ એવમેવાર્થઃ ।
દ્રષ્ટેત્યાદિકાર્યશ્રવણાત્ ।
દૃશ્યતે હ્યન્નોપયોગે દર્શનાદિસામર્થ્યં ન તદપ્રાપ્તાવતો ઽન્નમુપાઃસ્વેતિ ॥1 ॥
સ્તર્ત્ છુપ્ 7,9.2
સ યો ઽન્નં બ્રહ્મેત્ય્ ઉપાસ્તે ।
અન્નવતો વૈ સ લોકાન્ પાનવતો ઽભિસિધ્યતિ ।
યાવદ્ અન્નસ્ય ગતં તત્રાસ્ય યથાકામચારો ભવતિ યો ઽન્નં બ્રહ્મેત્ય્ ઉપાસ્તે ।
અસ્તિ ભગવો ઽન્નાદ્ ભૂય ઇતિ ।
અન્નાદ્ વાવ ભૂયો ઽસ્તીતિ ।
તન્ મે ભગવાન્ બ્રવીત્વ્ ઇતિ