છાંદોગ્યોપનિષદ (ટીકા સહિત) · અધ્યાય 6.16

છુપ્ભ્_6,15.3 સ ય ઇત્યાદિ સમાનમ્ ।
યદિ મરિષ્યતો મુમુક્ષતશ્ચ તુલ્યા સત્સમ્પત્તિસ્તત્ર વિદ્વાન્સત્સમ્પન્નો નાઽવર્તત આવર્તતે ત્વવિદ્વાનિત્યત્ર કારણં દૃષ્ટાન્તેન ભૂય એવ મા ભગવાન્વિજ્ઞાપયત્વિતિ તથા સોમ્યેતિ હોવાચ ॥3॥
ઇતિ ચ્છાન્દોગ્યોપનિષદિ ષષ્ઠાધ્યાયસ્ય પઞ્ચદશઃ ખણ્ડઃ
=======================================================================
સ્તર્ત્ છુપ્ 6,16.1
પુરુષં સોમ્યોત હસ્તગૃહીતમ્ આનયન્તિ ।
અપહાર્ષીત્ સ્તેયમ્ અકાર્ષીત્ પરશુમ્ અસ્મૈ તપતેતિ ।
સ યદિ તસ્ય કર્તા ભવતિ તત એવાનૃતમ્ આત્માનં કુરુતે ।
સો ઽનૃતાભિસંધો ઽનૃતેનાત્માનમ્ અન્તર્ધાય પરશું તપ્તં પ્રતિગૃહ્ણાતિ ।
સ દહ્યતે ।
અથ હન્યતે

છુપ્ભ્_6,16.1 શૃણુ યથા સોમ્ય પુરુષં ચૌર્યકર્મણિ સન્દિહ્યમાનં નિગ્રહાય પરીક્ષણાય વોતાપિ હસ્તગૃહીતં બદ્ધહસ્તમાનયન્તિ રાજપુરુષાઃ ।
કિં કૃતવાનયમિતિ પૃષ્ટાશ્ચાઽહુરપહાર્શીદ્ધનમસ્યાયમ્ ।
તે ચાઽહુઃ કિમપહરણમાત્રેમ બન્ધનમર્હતિ ।
અન્યથા દત્તે ઽપિ ધને બન્ધનપ્રસઙ્ગાદિત્યુક્તાઃ પુનરાહુઃ સ્તેયમકાર્ષીત્તૌર્યેણ ધનમપહાર્ષીદિતિ ।
તેષ્વેવં વદત્સ્વિતરો ઽપહ્નતે નાહં તત્કર્તેતિ ।
(તે ચાઽહુઃ સન્દિહ્યમાનં સ્તેયમકાર્ષીસ્ત્વમસ્ય ધનસ્યેતિ) ।
તસ્મિંશ્ચાપહ્નવાને આહુઃ પરશુમસ્મૈ તપતેતિ શોધયત્વાત્માનમિતિ ।
સ યદિ તસ્ય સ્તૈન્યસ્ય કર્તા બવતિ બહિશ્ચાપહ્નતે સ એવંભૂતસ્તત એવાનૃતમન્યથાભૂતં સન્તમન્યથાઽમાનં કુરુતે સ તથાનૃતાભિસન્ધો ઽનૃતેનાઽત્માનમન્તર્ધાય વ્યવહિતં કૃત્વા પરશું તપ્તં મોહાત્પ્રતિગૃહ્રાતિ સ દહ્યતે ઽથ હન્યતે રાજપુરુષૈઃ સ્વકૃતેનાનૃતાભિસન્ધિદોષેણ ॥1 ॥
સ્તર્ત્ છુપ્ 6,16.2
અથ યદિ તસ્યાકર્તા ભવતિ ।
તત એવ સત્યમ્ આત્માનં કુરુતે ।
સ સત્યાભિસન્ધઃ સત્યેનાત્માનમ્ અન્તર્ધાય પરશું તપ્તં પ્રતિગૃહ્ણાતિ ।
સ ન દહ્યતે ।
અથ મુચ્યતે

છુપ્ભ્_6,16.2 અથ યદિ તસ્ય કર્મણો ઽકર્તા ભવતિ તત એવ સત્યમાત્માનં કુરુતે સ સત્યેન તયા સ્તૈન્યાકર્તૃતયાઽત્માનમન્તર્ધાય પરશું તપ્તં પ્રતિગૃહ્ણાતિ સ સત્યાભિસન્ધઃ સન્ન દહ્યતે સત્યવ્યવધાનાદથ મુચ્યતે ચ મૃષાભિયોક્તૃભ્યઃ ।
તપ્તપરશુહસ્તતલસંયોગસ્ય તુલ્યત્વે ઽપિ સ્તેયકર્ત્રકર્ત્રોરનૃતાભિસન્ધો દહ્યતે ન તુ સત્યાભિસન્ધઃ ॥2 ॥
સ્તર્ત્ છુપ્ 6,16.3
સ યથા તત્ર નાદાહ્યેત ।
એતદ્ આત્મ્યમ્ ઇદં સર્વમ્ ।
તત્ સત્યમ્ ।
સ આત્મા ।
તત્ ત્વમ્ અસિ શ્વેતકેતો ઇતિ ।
તદ્ ધાસ્ય વિજજ્ઞાવ્ ઇતિ વિજજ્ઞાવ્ ઇતિ