છાંદોગ્યોપનિષદ (ટીકા સહિત) · અધ્યાય 5.9

છુપ્ભ્_5,8.2 તસ્મિન્નેતસ્મિન્નગ્નૌ દેવા રેતો જુહ્વતિ ।
તસ્યા આહુતેર્ગર્ભઃ સમ્ભવતીતિ ।
એવં શ્રદ્ધાસોમવર્ષાન્નરેતોહવનપર્યાયક્રમેણાઽપ એવ ગર્ભીભૂતાસ્તાઃ ।
તત્રાપામાહુતિસમવાયિત્વાત્પ્રાધાન્યવિવક્ષાઽપઃ પઞ્ચમ્યામાહુતૌ પુરુષવચસો ભવન્તીતિ ।
ન ત્વાપ એવ કેવલાઃ સોમાદિકાર્યમારભન્તે ।
ન ચાઽપો ઽત્રિવૃત્કૃતાઃ સન્તીતિ ।
ત્રિવૃત્કૃતત્વે ઽપિ વિશેષસંજ્ઞાલાભો દૃષ્ટઃ પૃથિવીયમિમા આપો ઽયમગ્નિરિત્યન્યતમબાહુલ્યનિમિત્તઃ ।
તસ્માત્સમુદિતાન્યેવ ભૂતાન્યબ્બાહુલ્યાત્કર્મસમવાયીનિ સોમાદિકાર્યારમ્ભકાણ્યાપ ઇત્યુચ્યન્તે ।
દૃશ્યતે ચ દ્રવબાહુલ્યં સોમવૃષ્ટ્યન્નરેતોદેહેષુ ।
બહુદ્રવં ચ શરીરં યદ્યપિ પાર્થિવમ્ ।
તત્ર પઞ્ચમ્યામાહુતૌ હુતાયાં રેતોરૂપા આપો ગર્ભીભૂતાઃ ॥2॥
ઇતિ ચ્છાન્દોગ્યોપનિષદિ પઞ્ચમાધ્યાયસ્યાષ્ટમઃ ખણ્ડઃ
=======================================================================
સ્તર્ત્ છુપ્ 5,9.1
ઇતિ તુ પઞ્ચમ્યામ્ આહુતાવ્ આપઃ પુરુષવચસો ભવન્તીતિ ।
સ ઉલ્બાવૃતો ગર્ભો દશ વા નવ વા માસાન્ અન્તઃ શયિત્વા યાવદ્ વાથ જાયતે

છુપ્ભ્_5,9.1 ઇતિ ત્વેવં તુ પઞ્ચમ્યામાહુતાવાપઃ પુરુષવચસો ભવન્તીતિ વ્યાખ્યાત એકઃ પ્રશ્નઃ ।
યત્તુ દ્યુલોકાદિમાં પ્રત્યાવૃત્તયોરાહુત્યો પૃથિવીં પુરુષં સ્રિયં ક્રમેણાઽવિશ્ય લોકં પ્રત્યુત્થાયી ભવતીતિ વાજસનેયક ઉક્તં તત્પ્રાસઙ્ગિકમિહોચ્યતે ।
ઇહ ચ પ્રથમે પ્રશ્ન ઉક્તં વેત્થ યદિતો ઽધિ પ્રજાઃ પ્રયન્તીતિ ।
તસ્ય ચાયમુપક્રમઃ ।
સ ગર્ભો ઽપાં પઞ્ચમઃ પરિણામવિશેષ આહુતિકર્મસમવાયિનીનાં શ્રદ્ધાશબ્દવાચ્યાનામુલ્બાવૃત ઉલ્બેન જરાયુણાઽવૃતો વેષ્ટિતો દશ વા નવ વા માસાનન્તર્માતુઃ કુક્ષૌ શયિત્વા યાવદ્વા યાવતા કાલેન ન્યૂનેનાતિરિક્તેન વાથાનન્તરં જાયતે ।
ઉલ્બાવૃત ઇત્યાદિ વૈરાગ્યહેતોરિદમુચ્યતે ।
કષ્ટં હિ માતુઃ કુક્ષૌ મૂત્રપુરીષવાતપિત્તશ્લેષ્માદિપૂર્ણે તદનુલિપ્તસ્ય ગર્ભસ્યોલ્બાશુચિપટાવૃતસ્ય લોહિતરેતો ઽશુચિબીજસ્ય માતુરશિતપીતરસાનુપ્રવેશેન વિવર્ધમાનસ્ય નિરુદ્ધશક્તિબલવીર્યતેજઃપ્રજ્ઞાચેષ્ટસ્ય શયનમ્ ।
તતો યોનિદ્વારેણ પીડ્યમાનસ્ય કષ્ટતરા નિઃસૃતિર્જન્મેતિ વૈરાગ્યં ગ્રાહયતિ ।
મુહૂર્તમપ્યસહ્યં દશ વા નવ વા માસાનતિદીર્ઘકાલમન્તઃ શયિત્વેતિ ચ ॥1 ॥
સ્તર્ત્ છુપ્ 5,9.2
સ જાતો યાવદાયુષં જીવતિ ।
તં પ્રેતં દિષ્ટમ્ ઇતો ઽગ્નય એવ હરન્તિ યત એવેતો યતઃ સંભૂતો ભવતિ