Buddhacarita (અન્ય આવૃત્તિ) · અધ્યાય 14

ઇતિ બુદ્ધચરિતે મહાકાવ્યે ઽશ્વઘોષકૃતે મારવિજયો નામ ત્રયોદશઃ સર્ગઃ ॥ 13 ॥
ચન્તો xઇવ્
તતો મારબલં જિત્વા ધૈર્યેણ ચ શમેન ચ ।
પરમાર્થ વિજિજ્ઞાસુઃ સ દધ્યૌ ધ્યાનકોવિદઃ

સર્વેષુ ધ્યાનવિધિષુ પ્રાપ્ય ચૈશ્વર્યમુત્તમમ્ ।
સસ્માર પ્રથમે યામે પૂર્વજન્મપરંપરામ્

અમુત્રાહમયં નામ ચ્યુતસ્તસ્માદિહાગતઃ ।
ઉઇતિ જન્મસહસ્ત્રાણિ સસ્મારાનુભવન્નિવ

સ્મૃત્વા જન્મ ચ મૃત્યું ચ તાસુ તાસૂપપત્તિષુ ।
તતઃ સત્ત્વેષુ કારુંણ્યં ચકાર કરુણાત્મકઃ

કૃત્વેહ સ્વજનોત્સર્ગ પુનરન્યત્ર ચ ક્રિયાઃ ।
અત્રાણઃ ખલુ લોકો ઽયં પરિભ્રમતિ ચક્રવત્

ઇત્યેવં સ્મરતસ્તસ્ય બભૂવ નિયતાત્મનઃ ।
કદલીગર્ભનિઃસારઃ સંસાર ઇતિ નિશ્ચયઃ

દ્વિતીયે ત્વાગતે યામે સો ઽદ્વિતીયપરાક્રમઃ ।
દિવ્યં લેભે પરં ચક્ષુઃ સર્વચક્ષુષ્મતાં વરઃ

તતસ્તેન સ દિવ્યેન પરિશુદ્ધેન ચક્ષુષા ।
દદર્શ નિખિલં લોકમાદર્શ ઇવ નિર્મલે

સત્ત્વાનાં પશ્યતસ્તસ્ય નિકૃષ્ટોત્કૃષ્ટકર્મણામ્ ।
પ્રચ્યુતિં ચોપપત્તિં ચ વવૃધે કરુણાત્મતા

ઇમે દુષ્કૃતકર્માણઃ પ્રાણિનો યાનિ દુર્ગતિમ્ ।
ઇમે ઽન્યે શુભકર્માણઃ પ્રતિષ્ઠન્તે ત્રિપિષ્ટપે

ઉપપન્નાઃ પ્રતિભયે નરકે ભૃશદારુણે ।
અમી દુઃખૈર્બહુવિધૈઃ પીડ્યન્તે કૃપણં બત

પાય્યન્તે ક્વથિતં કેચિદગ્નિવર્ણમયોરસમ્ ।
આરોપ્યન્તે રુવાન્તો ઽન્યે નિષ્ટપ્તસ્તમ્ભમાયસમ્

પચ્યન્તે પિષ્ટવત્કેચિદયસ્કુમ્ભીષ્વવાઙ્મુખાઃ ।
દહ્યન્તે કરુણં કેચિદ્દીપ્તેષ્વઙ્ગારરાશિષુ

કેચિત્તીક્ષ્ણૈરયોદંષ્ટ્રૈર્ભક્ષ્યન્તે દારુણૈઃ શ્વભિઃ ।
કેચિદ્ધૃષ્ટૈરયસ્તુણ્ડૈર્વાયસૈરાયસૈરિવ

કેચિદ્દાહપરિશ્રાન્તાઃ શીતચ્છાયાભિકાઙિક્ષણઃ ।
અસિપત્ત્રવનં નીલં બદ્ધા ઇવ વિશન્ત્યમી

પાટ્યન્તે દારુવત્કેચિત્કુઠારૈર્બદ્ધબાહવઃ ।
દુઃખે ઽપિ ન વિપચ્યન્તે કર્મભિર્ધારિતાસવઃ

સુખં સ્યાદિતિ યત્કર્મ કૃતં દુઃખનિવૃત્તયે ।
ફલં તસ્યેદમવશૈર્દુઃખમેવોપભુજ્યતે

સુખાર્થમશુભં કૃત્વા ય એતે ભૃશદુઃખિતાઃ ।
આસ્વાદઃ સ કિમેતેષાં કરોતિ સુખમણ્વપિ

હસદ્ભિર્યત્કૃતં કર્મ કલુષં કલુષાત્મભિઃ ।
એતત્પરિણતે કાલે ક્રોશદ્ભિરનુભૂયતે

યદ્યેવં પાપકર્માણઃ પશ્યેયુઃ કર્મણાં ફલમ્ ।
વમેયુરુષ્ણં રુધિરં મર્મસ્વભિહતા ઇવ

ઇમે ઽન્યે કર્મભિશ્ચિત્રૈશ્ચિત્તવિસ્પન્દસંભવૈઃ ।
તિર્યગ્યોનૌ વિચિત્રાયાઃમુપપન્નાસ્તપસ્વિનઃ

માંસત્વગ્બાલદન્તાર્થ વૈરાદપિ મદાદપિ ।
હન્યન્તે કૃપણં યત્ર બન્ધૂનાં પશ્યતામપિ

અશક્નુવન્તો ઽપ્યવશાઃ ક્ષુત્તર્ષશ્રમપીડિતાઃ ।
ગો ઽશ્વભૂતાશ્ચ વાહ્યન્તે પ્રતોદક્ષતમૂર્તયઃ

વાહ્યન્તે ગજભૂતાશ્ચ વલીયાંસો ઽપિ દુર્બલૈઃ ।
અઙ્કશક્લિષ્ટમૂર્ધાનસ્તાડિતાઃ પાદપાષ્ણિભિઃ

સત્સ્વપ્યન્યેષુ દુઃખેષુ દુઃખં યત્ર વિશેષતઃ ।
પરસ્પરવિરોધાચ્ચ પરાધીનતયૈવ ચ

ખસ્થાઃ ખસ્થૈર્હિ બાધ્યન્તે જલસ્થા જલચારિભિઃ ।
સ્થલસ્થાઃ સ્થલસંસ્થૈશ્ચ પ્રાપ્ય ચૈવેતરેતરૈઃ

ઉપપન્નાસ્તથા ચેમે માત્સર્યાક્રાન્તચેતસઃ ।
પિતૃલોકે નિરાલોકે કૃપણં ભુઞ્જતે ફલમ્

સૂચીછિદ્રોપમમુખાઃ પર્વતોપમકુક્ષયઃ ।
ક્ષુત્તર્ષજનિતૈર્દુઃખૈ પીડ્યન્તે દુઃખભાગિનઃ

આશયા સમતિક્રાન્તા ધાર્યમાણાઃ સ્વકર્મભિઃ ।
લભન્તે ન હ્યમી ભોક્તું પ્રવિદ્ધાન્યશુચીન્યપિ

પુરુષો યદિ જાનીત માત્સર્યસ્યેદૃશં ફલમ્ ।
સર્વથા શિબિવદ્દદ્યાચ્છરીરાવયવાનપિ

ઇમે ઽન્યે નરકપ્રખ્યે ગર્ભસંજ્ઞે ઽશુચિહ્રદે ।
ઉપપન્ના મનુષ્યેષુ દુઃખમર્છન્તિ જન્તવઃ