બૃહત્સંહિતા · અધ્યાય 60

પરાશરઃ પ્રાહ બૃહદ્રથાય
ગો^લક્ષણં યત્ ક્રિયતે તતો +અયમ્।
મયા સમાસઃ શુભ^લક્ષણાસ્ તાઃ
સર્વાસ્ તથા +અપ્ય્ આગમતો +અભિધાસ્યે॥

સાસ્ર^આવિલ^રૂક્ષ^અક્ષ્યો મૂષક^નયનાશ્ ન શુભદા ગાવઃ।
પ્રચલચ્^ચિપિટ^વિષાણાઃ કરટાઃ ખર^સદૃશ^વર્ણાશ્[ક્.વર્નાઃ] ચ॥

દશ^સપ્ત^ચતુર્^દન્ત્યઃ પ્રલમ્બ^મુણ્ડ^આનના વિનત^પૃષ્ઠ્યઃ[ક્.પૃષ્ઠાઃ ઊ.પૃષ્ઠઃ]।
હ્રસ્વ^સ્થૂલ^ગ્રીવા યવ^મધ્યા દારિત^ખુરાશ્ ચ॥

શ્યાવ^અતિદીર્ઘ^જિહ્વા ગુલ્ફૈર્ અતિતનુભિર્ અતિબૃહદ્ભિર્ વા।
અતિકકુદાઃ કૃશ^દેહા ન^ઇષ્ટા હીન^અધિક^અઙ્ગ્યશ્ ચ॥

વૃષભો +અપ્ય્ એવં સ્થૂલ^અતિલમ્બ^વૃષણઃ શિરા^તત^ક્રોડઃ।
સ્થૂલ^શિરા^ચિત^ગણ્ડસ્ ત્રિસ્થાનં મેહતે યશ્ ચ॥

માર્જાર^અક્ષઃ કપિલઃ કરટો વા ન શુભદો દ્વિજસ્ય^એવ[ક્.દ્વિજસ્યેષ્ટઃ]।
કૃષ્ણ^ઓષ્ઠ^તાલુ^જિહ્વઃ શ્વસનો યૂથસ્ય ઘાતકરઃ॥

સ્થૂલ^શકૃન્^મણિ^શૃઙ્ગઃ સિત^ઉદરઃ કૃષ્ણ^સાર^વર્ણશ્ ચ।
ગૃહજાતો +અપિ ત્યાજ્યો યૂથ^વિનાશ^આવહો વૃષભઃ॥

શ્યામક^પુષ્પ^ચિત^અઙ્ગો ભસ્મ^અરુણ^સન્નિભો બિડાલ^અક્ષઃ।
વિપ્રાણામ્ અપિ ન શુભં કરોતિ વૃષભઃ પરિગૃહીતઃ॥

યે ચ^ઉદ્ધરન્તિ પાદાન્ પઙ્કાદ્ ઇવ યોજિતાઃ કૃશ^ગ્રીવાઃ।
કાતર^નયના હીનાશ્ ચ પૃષ્ઠતસ્ તે ન ભારસહાઃ॥

મૃદુ^સંહત^તામ્ર^ઓષ્ઠાસ્ તનુ^સ્ફિજસ્ તામ્ર^તાલુ^જિહ્વાશ્ ચ।
હ્રસ્વ^તનુ[ક્.તનુહ્રસ્વો]^ઉચ્ચ^શ્રવણાઃ સુકુક્ષયઃ સ્પૃષ્ટ[ક્.સ્પષ્ટ]^જઙ્ઘાશ્ ચ॥

આતામ્ર^સંહત^ખુરા વ્યૂઢ^ઉરસ્કા બૃહત્^કકુદ^યુક્તાઃ।
સ્નિગ્ધ^શ્લક્ષ્ણ^તનુ^ત્વગ્^રોમાણસ્ તામ્ર^તનુ^શૃઙ્ગાઃ॥

તનુ^ભૂ^સ્પૃગ્^વાલધયો રક્ત^અન્ત^વિલોચના મહોચ્છ્વાસાઃ।
સિંહ^સ્કન્ધાસ્ તન્વ્^અલ્પ^કમ્બલાઃ પૂજિતાઃ સુગમાઃ[ક્.ઊ.સુગતાઃ]॥

વામ^આવર્તૈર્ વામે દક્ષિણ^પાર્શ્વે ચ દક્ષિણ^આવર્તૈઃ।
શુભદા ભવન્ત્ય્ અનડુહો જઙ્ઘાભિશ્ ચ^એણક^નિભાભિઃ॥

વૈદૂર્ય[ક્.વૈડૂર્ય]^મલ્લિકા^બુદ્બુદ^ઈક્ષણાઃ સ્થૂલ^નેત્ર^પક્ષ્માણઃ[ક્.વર્માણઃ]।
પાર્ષ્ણિભિર્ અસ્ફુટિત^આભિઃ શસ્તાઃ સર્વે ચ[ક્.અપિ] ભારસહાઃ॥

ઘ્રાણોદ્દેશે સવલિર્ માર્જાર^મુખઃ સિતશ્ ચ દક્ષિણતઃ।
કમલ^ઉત્પલ^લાક્ષા^આભઃ સુવાલધિર્ વાજિ^તુલ્ય^જવઃ॥

લમ્બૈર્ વૃષણૈર્ મેષ^ઉદરશ્ ચ સંક્ષિપ્ત^વંક્ષણ[ક્.ક્ષણા]^ક્રોડઃ।
જ્ઞેયો ભાર^અધ્વ^સહો જવે +અશ્વ^તુલ્યશ્ ચ શસ્તફલઃ॥

સિતવર્ણઃ પિઙ્ગ^અક્ષસ્ તામ્ર^વિષાણ^ઈક્ષણો મહાવક્ત્રઃ।
હંસો નામ શુભફલો યૂથસ્ય વિવર્ધનઃ પ્રોક્તઃ॥

ભૂસ્પૃગ્વાલધિર્ આતામ્ર^વિષાણો[ક્.વઙ્ક્ષણો] રક્તદૃક્ કકુદ્માંશ્[ક્.કકુદ્મી] ચ।
કલ્માષશ્ ચ સ્વામિનમ્ અચિરાત્ કુરુતે પતિં લક્ષ્મ્યાઃ॥

યો વા સિતૈકચરણૈર્[ક્.સિતૈકચરણો] યથેષ્ટવર્ણશ્ ચ સો +અપિ શુભફલકૃત્[ક્.શસ્તફલઃ]।
મિશ્રફલો +અપિ ગ્રાહ્યો યદિ ન^એકાન્તપ્રશસ્તો +અસ્તિ॥
61 શ્વલક્ષણાધ્યાયઃ