બૃહત્પારાશરહોરાશાસ્ત્રમ્ · અધ્યાય 81

અથ અંગલક્ષણફલાધ્યાયઃ

બહુધા ભવ્તા પ્રોક્તં જન્મકાલાત્ શુભાશુભમ્ ।
શ્રોતુમિચ્છામિ નારોણામઙ્ગચિહ્નૈઃ ફલ મુને

શૃણુ વિપ્ર પ્રવક્ષ્યામિ નારીણામઙ્ગલક્ષણમ્ ।
ફલં યથાઽહ પાર્વત્યૈ ભગવાન્ શઙ્કરસ્તથા

સ્નિગ્ધં પાદતલં સ્ત્રીણાં મૃદુલં માંસલં સમમ્ ।
રક્તમસ્વેદમુષ્ણં ચ બહુભોગપ્રદાયકમ્

વિવર્ણં પુરુષં રૂક્ષં ખણ્ડિતં વિષમં તથા ।
સૂર્પાકારઞ્ચ શુષ્કં ચ દુઃખદૌર્ભાગ્યદાયકમ્

શઙ્ખસ્વસ્તિકચક્રાઽબ્જધ્વજમીનાઽતપત્રવત્ ।
યસ્યાઃ પાદતલે ચિહ્નં સા જ્ઞેયા ક્ષિતિપાઙ્ગના

ભવેત્ સમસ્તભોગાય તથા દીર્ઘોર્ધ્વરેખિકા ।
રેખાઃ સર્પાઽખુકાકાભા દુઃખદારિદ્ર્યસૂચિકાઃ

રક્તાઃ સમુન્નતાઃ સ્નિગ્ધા વૃત્તાઃ પાદનખાઃ શુભાઃ ।
સ્ફુટિતાઅઃ કૃષ્ણવર્ણાશ્ચ જ્ઞેયા અશુભસૂચકાઃ

ઉન્નતો માંસલોઽઙ્ગુષ્ઠો વર્તુલોઽતુલભોગદઃ ।
વક્રો હ્રસ્વશ્ચ ચિપિટો દુઃખદારિદ્ર્યસૂચકઃ

મૃદવોઽઙ્ગુલયઃ શસ્તા ઘના વૃત્તાશ્ચ માંસલાઃ ।
દીર્ઘાઙ્ગુલીભિઃ કુલટા કૃશાભિર્ધનવર્જિતા

ભવેદ્ધ્રસ્વાભિરલ્પાયુર્વિષમાભિશ્ચ કુટ્ટની ।
ચિપટાભિર્ભવેદ્દાસી વિરલાભશ્ચ નિર્ધના

યસ્ય મિથઃ સમારૂઢાઃ પાદાઙ્ગુલ્યો ભવન્તિ હિ ।
બહુનપિ પતીન્ હિત્વા પરપ્રેષ્યા ચ સા ભવેત્

યસ્યા પથિ ચલન્ત્યાશ્ચ રજો ભૂમેઃ સમુચ્છલેત્ ।
સા પાંસુલી બહ્વેન્નારી કુલત્રયવિઘાતિની

યસ્યાઃ કનિષ્ઠિકા ભૂમિં ગચ્છન્ત્યા ન પરિસ્પૃશેત્ ।
સા હિ પૂર્વપતિં હત્વા દ્વિતીયં કુરુતે પતિમ્

મધ્યમાઽનામિકા ચાપિ યસ્યા ભૂમિં ન સંસ્પૃશેત્ ।
પતિહીના ચ સા નારી વિજ્ઞેયા દ્વિજસત્તમ

પ્રદેશિની ભવેદ્યસ્યા અંગુષ્ઠાદ્વ્યતિરેકિણી ।
કન્યૈવ દૂષિતા સા સ્યાત્ કુલટા ચ તદગ્રતઃ

ઉન્નતં પાદપૃષ્ઠં ચેત્ તદા રાજ્ઞી ભવેદ્ધ્રુવમ્ ।
અસ્વેદમશિરાઢ્યઞ્ચ માંસલં મસૃણં મૃદુ

અન્યથા ધનહીના ચ શિરાલં ચેત્તદાઽધ્વગા ।
રોમાઢ્યં ચેદ્ ભવેદ્દાસી નિર્માસં યદિ દુર્ભગા

સુભગા સમપાર્ષ્ણિઃ સ્ત્રી પૃથુપાર્ષ્ણિશ્ચ દુર્ભગા ।
કુલટોન્નતપાર્ષ્ણિશ્ચ દીર્ઘપાર્ષ્ણિશ્ચ દુઃખિતા

અરોમે ચ સમે સ્નિગ્ધે યસ્યા જંઘ સુવર્તુલે ।
વિસિરે ચ સુરમ્યે સા રાજપત્ની ભવેદ્ધ્રુવમ્

વર્તુલં માંસલં સ્નિગ્ધં જાનુયુગ્મં શુભપ્રદમ્ ।
નિર્માસં સ્વૈરચારિણ્યા નિર્ધનાયાશ્ચ વિશ્લથમ્

ઘનૌ કરિકરાકારૌ વર્તુલૌ મૃદુલૌ શુભૌ ।
યસ્યા ઊરૂ શિરાહીનૌ સા રાજ્ઞી ભવતિ ધ્રુવમ્

ચિપિટૌ રોમશૌ યસ્યા વિધવા દુર્ભગા ચ સા ।
ચતુર્ભિર્વિશતિયુતૈરંગુલૈશ્ચ સમા કટિઃ ।
સમુન્નતનિતમ્બાઢ્યા પ્રશસ્તા સ્યાત્ મૃગીદૃશામ્

વિનતા ચિપટા દીર્ઘા નિર્માંસા સંકટા કટિઃ ।
હ્રસ્વા રોમૈઃ સમાયુક્તા દુઃખવૈધવ્યસૂચિકા

નતિમ્બઃ શુભદઃ સ્ત્રીણામુન્નતો માંસલઃ પૃથુઃ ।
સુખસૌભાગ્યદઃ પ્રોક્તો જ્ઞેયો દુઃખપ્રદોઽન્યથા

સ્ત્રીણાં ગૂઢમણિસ્તુઙ્ગો રક્તાભો મૃદુરોમકઃ ।
ભગઃ કમઠપૃષ્ઠાભઃ શુભોઽશ્વત્થગલાકૃતિઃ

કુરઙ્ગખુરરૂપો યશ્ચુલ્લિકોદરસંનિભિઃ ।
રોમશો દૃશ્યનાસશ્ચ વિવૃત્તાસ્યોઽશુભપ્રદઃ

વામોન્નતસ્તુ કન્યાજઃ પુત્રોજો દક્ષિણોન્નતઃ ।
શઙ્ખાવર્તો ભગો યસ્યાઃ સા વિગર્ભાઽઙ્ગના મતા

મૃદ્વી વસ્તિઃ પ્રશસ્તા સ્યાદ્ વિપુલાલ્પસમુન્નતા ।
રોમાઢ્યા ચ શિરાલા ચ રેખાઙ્કા ન શુભપ્રદા

ગમ્ભીરા દક્ષિણાવર્તા નાભિઃ સર્વસુખપ્રદા ।
વ્યક્તગ્રન્થિઃ સમુત્તાના વામાવર્તા ન શોભના

પૃથુકુક્ષિઃ શુભા નારી સૂતે સા ચ બહૂન્ સુતાન્ ।
ભૂપતિં જનયેત્ પુત્રં મણ્ડૂકાભેન કુક્ષિણા

ઉન્નતેન વલીભાજા સાવર્તેન ચ કુક્ષિણા ।
વન્ધ્યા સંન્યાસિની દાસી જાયતે ક્રમદોઽબલા

સમે સમાંશે મૃદુલે પાર્શ્વે સ્ત્રીણાં શુભપ્રદે ।
ઉન્નતે રોમસંયુક્તે શિરાલે ચાઽશુભપ્રદે

નિર્લોભં હૃદયં સ્ત્રીણાં સમે સર્વસુખપ્રદમ્ ।
વિસ્તીર્ણં ચ સલોમં ચ વિજ્ઞેયમશુભપ્રદમ્

સમૌ પીનૌ ઘનૌ વૃત્તૌ દૃઢૌ શસ્તૌ પયોધ્રૌ ।
સ્થૂલાગ્રૌ વિરલૌ શુષ્કૌ સ્ત્રીણાં નૈવ શુભપ્રદૌ

દક્ષિણોન્નતવક્ષોજા નારી પુત્રવતી મતા ।
વામોન્નતસ્તની કન્યાપ્રજા પ્રોક્તા પુરાતનૈઃ

નારીણાં ચૂચુકે શસ્તે શ્યામવર્ણે સુવર્તુલે ।
અન્તર્ભગ્ને ચ દીર્ઘે ચ કૃશે ચાપિ ન શોભને

સ્ત્રીણાં સ્કન્ધૌ સમૌ પુષ્ટૌ ગૂઢસન્ધી શુભપ્રદૌ ।
રોમાઢ્યાવુન્નતૌ વક્રૌ નિર્માસાવશુભૌ સ્મૃતૌ

સુસૂક્ષ્મરોમે નારીણાં પુષ્ટે સ્નિગ્ધે શુભપ્રદે ।
કક્ષે શિરાલે ગમ્ભીરે ન શુભે સ્વેદમેદુરે

ગૂઢાસ્થી કોમલગ્રન્થી વિશિરૌ ચ બિરોમકૌ ।
સરલૌ સુવર્તુલૌ ચૈવ ભુજૌ શસ્તૌ મૃગીદૃશામ્

નિર્માંસૌ સ્થૂલરોમાણૌ હ્રસ્વૌ ચૈવ શિરાતતૌ ।
વક્રૌ ભુજૌ ચ નારીણાં ક્લેશાય પરિકીર્તિતૌ

સરોજમુકુલાકારો કરાંગુષ્ઠૌ મૃગીદૃશામ્ ।
સર્વસૌખ્યપ્રદૌ પ્રોક્તૌ કૃશૌ વક્રૌ ચ દુઃખદૌ

સ્ત્રીણાં કરતલં રક્તં મધ્યોન્નતમરન્ધ્રકમ્ ।
મૃદુલં ચાલ્પરેખાઢ્યં જ્ઞેયં સર્વસુખપ્રદમ્

વિધવા બહુરેખેણ રેખાહીનેન નિર્ધને ।
ભિક્ષુકા ચ શિરોઢ્યેન નારી કરતલેન હિ

પાણિપૃષ્ઠં શુભં સ્ત્રીણાં પુષ્ટં મૃદુવિરોમકમ્ ।
શિરાલં રોમશં નિમ્નાં દુખદારિદ્ર્યસૂચકમ્

યસ્યાઃ કરતલે રેખા વ્યક્તા રક્તા ચ વર્તુલા ।
સ્નિગ્ધા પૂર્ણા ચ ગમ્ભીરા સા સર્વસુખભાગિની

મત્સ્યેન સુભગા જ્ઞેયા સ્વસ્તિકેન ધનાન્વિતા ।
રાજપત્ની સરોજેન જનની પૃથિવીપતેઃ

સાર્વભૌમપ્રિયા પાણૌ નદ્યાવર્તે પ્રદક્ષિણે ।
શઙ્ખાતપત્રકમઠૈર્ભૂપસ્ય જનની ભવેત્

રેખા તુલાકૃતિઃ પાણૌ યસ્યાઃ સા હિ બણિગ્વધૂઃ ।
ગજવાજિવૃષાભા વા કરે વામે મૃગીદૃશઃ

રેખા પ્રસાદવજ્રાભા સૂતે તીર્થકરં સુતમ્ ।
કૃષીવલસ્ય પત્ની સ્યાચ્છકટેન યુગેન વા

ચામરાઙ્કુશચાપૈશ્ચ રાજપત્ની પતિવ્રતા ।
ત્રિશૂલાઽસિગદાશક્તિદુન્દુભ્યાકૃતિરેખયા

અઙ્ગુષ્ઠમૂલાન્નિર્ગત્યા રેખા યાતિ કનિષ્ઠિકામ્ ।
સા નારિ પતિહન્ત્રી સ્યાદ્ દૂરતસ્તાં પરિત્યજેત્

કાકમણ્ડૂકજમ્બૂકવૃકવૃશ્ચિકભોગિનઃ ।
રાસભોષ્ટ્રવિડાલાભા રેખા દુઃખપ્રદાઃ સ્ત્રિયાઃ

મૃદુલાશ્ચ સુપર્વાણો દીર્ઘા વૃત્તાઃ ક્રમાત્ કૃશાઃ ।
અરોમકાઃ શુભાઃ સ્ત્રીણામઙ્ગુલ્યઃ પરિકીર્તિતાઃ

અતિહ્રસ્વાઃ કૃશા વક્રા વિરલા રોમસંયુતાઃ ।
બહુપર્વયુતા વાઽપિ પર્વહીનાશ્ચ દુઃખદાઃ

રક્તવર્ણા નખાસ્તુઙ્ગા સશિખાશ્ચ શુભપ્રદાઃ ।
નિમ્ના વિવર્ણા પીતા વા પુષ્પિતા દુઃખદાયકાઃ

અન્તર્નિમગ્નવંશાસ્થિ પૃષ્ઠં સ્યાન્માંસલં શુભમ્ ।
સશિરં રોમયુક્તં વા વક્રં ચાઽશુભદાયકમ્

સ્ત્રીણાં કણ્થસ્ત્રિરેખાઙ્કસ્ત્વવ્યક્તાસ્થિશ્ચ વર્તુલઃ ।
માંસલો મૃદુલૈશ્ચૈવ પ્રશસ્તફલદાયકાઃ

સ્થૂલગ્રીવઃ ચ વિધવા વક્રગ્રીવ ચ કિઙ્કરી ।
બન્ધ્યા ચ ચિપિટગ્રીવા લઘુગ્રીવા ચ નિઃસુતા

શ્રેષ્ઠા કૃકાટિકા ઋજ્વી સમાંસા ચ સમુન્નતા ।
શુષ્કા શિરાલા રોમાઢ્યા વિશાલા કુટિલાઽસુભા

અરુણં મૃદુલં પુષ્ટં પ્રશસ્તં ચિબુકં સ્ત્રિયાઃ ।
આયતં રોમશં સ્થૂલં દ્વિધાભક્તમશોભનમ્

કપોલાવુન્નતૌ સ્ત્રીણાં પીનૌ વૃત્તૌ શુભપ્રદૌ ।
રોમશૌ પુરુષૌ નિમ્નૌ નિર્માંસૌ ચાઽશુભપ્રદૌ

સ્ત્રીણાં મુખં સમં પૃષ્ઠં વર્તુલં ચ સુગન્ધિમત્ ।
સુસ્નિગ્ધં ચ મનોહારિ સુખસૌભાગ્યસૂચકમ્

વર્તુલઃ પાટલઃ સ્નિગ્ધારેખાભૂષિતમધ્યભૂઃ ।
મનોહરોઽધરો યસ્યાઃ સા ભવેદ્ રાજવલ્લભા

નિર્માંસઃ સ્ફુટિતો લમ્બો રૂક્ષો વા શ્યામવર્ણકઃ ।
સ્થૂલોઽધરશ્ચ નારીણાં વૈધવ્યક્લેશસૂચકઃ

રક્તોત્પલનિભઃ સ્નિગ્ધ ઉત્તરોષ્ઠો મૃગીદૃશામ્ ।
કિઞ્ચિન્મધ્યૌન્નતોઽરોમા સુખસૌભાગ્યગો ભવેત્

સ્નિગ્ધાગુગ્ધનિભાઃ સ્ત્રીણાં દ્વાત્રિંશદ્દશનાઃ શુભાઃ ।
અધસ્તાદુપરિષ્ઠાચ્ચ સમાઃ સ્તોકસમુન્નતાઃ

અધસ્તાદધિકાઃ પીતાઃ શ્યામા દીર્ઘા દ્વિપઙ્ક્તયઃ ।
વિકટા વિરલાશ્ચાપિ દશના ન શુભાઃ સ્મૃતાઃ

શોણા મૃદ્વી શુભા જિહ્વા સ્ત્રીણામતુલભોગદા ।
દુઃખદા મધ્યસઙ્કીર્ણા પુરોભાગેઽતિવિસ્તરા

સિતયા મરણં તોયે શ્યામયા કલહપ્રિયા ।
માંસલયા ધનૈર્હીના લમ્બયાઽભક્ષ્યભક્ષિણી

પ્રમાદસહિતા નારી જિહ્વયા ચ વિશાલયા ।
સુસ્નિગ્ધં પાટલં સ્ત્રીણાં કોમલં તાલુશોભનમ્

શ્વેતે તાલુનિ વૈધવ્યં પીતે પ્રવ્રજિતા ભવેત્ ।
કૃષ્ણે સન્તતિહીના સ્યાદ્રૂક્ષે ભૂરિકુટુમ્બિની

અલક્ષિતરદં સ્ત્રીણાં કિઞ્ચિત્ફુલ્લકપોલકમ્ ।
સ્મિતં શુભપ્રદં જ્ઞેયમન્યથા ત્વશુભપ્રદમ્

સમવૃત્તપુટા નાસા લઘુચ્છિદ્રા શુભપ્રદા ।
સ્થૂલાગ્રા મધ્યનિમ્ના વા ન પ્રશસ્તા મૃગીદૃશામ્

રક્તાગ્રાઽકુઞ્ચિતાગ્રા વા નાસા વૈધવ્યકારિણી ।
દાસી સા ચિપિટા યસ્યા હ્રસ્વા દીર્ઘા કલિપ્રિયા

શુભે વિલોચને સ્ત્રીણાં રક્તાન્તે કૃષ્ણતારકે ।
ગોક્ષીરવર્ણે વિશદે સુસ્નિગ્ધે કૃષ્ણપક્ષ્મિણી

ઉન્નતાક્ષી ન દીર્ઘાયુર્વૃત્તાક્ષી કુલટા ભવેત્ ।
રમણી મધુપિઙ્ગાક્ષી સુખસૌભાગ્યભાગિની

પુંશ્ચલી વામકાણાક્ષી વન્ધ્યા દક્ષિણકાણિકા ।
પારાવતાક્ષી દુઃશીલા ગજાક્ષી નૈવ શોભના

મૃદુભિઃ પક્ષ્મભિઃ કૃષ્ણૈર્ઘનૈઃ સૂક્ષ્મૈઃ સુભાગ્યયુક્ ।
વિરલૈઃ કપિલૈઃ સ્થૂલૈર્ભામિની દુખભાગિની

વર્તુલૌ કાર્મુકાકારૌ સ્નિગ્ધે કૃષ્ણે અસંહતે ।
સુભ્રુવૌ મૃદુરોમાણૌ સુભ્રુવાં સુખકીર્તિદૌ

કર્ણૌ દીર્ઘૌ શુભાવર્તૌ સુતસૌભાગ્યદાયકૌ ।
શષ્કુલીરહિતૌ નિન્દ્યૌ શિરાલૌ કુટિલૌ કૃશૌ

શિરાવિરહિતો ભાલઃ નિર્લોમાઽર્ધશશિપ્રભઃ ।
અનિમ્નસ્ત્ર્યઙ્ગુલસ્ત્રોણાં સુતસૌભાગ્યસૌખ્યદઃ

સ્પષ્ટસ્વસ્તિકચિહ્નશ્ચ ભાલો રાજ્યપ્રદઃ સ્ત્રિયાઃ ।
પ્રલમ્બો રોમશશ્ચૈવ પ્રાંશુશ્ચ દુઃખદઃ સ્મૃતઃ

ઉન્નતો ગજકુમ્ભાભો વૃત્તો મૂર્ધા શુભઃ સ્ત્રિયાઃ ।
સ્થૂલો ગીર્ઘોઽથવા વક્રો દુઃખદૌર્ભાગ્યસૂચકઃ

કુન્તલાઃ કોમલાઃ કૃષ્ણાઃ સૂક્ષ્મા દીર્ઘશ્ચ શોભના ।
પિઙ્ગલાઃ પુરુષા રૂક્ષા વિરલા લઘવોઽશુભાઃ

પિઙ્ગલા ગૌરવર્ણાયા શ્યામાયાઃ શ્યામલાઃ શુભાઃ ।
નારીલક્ષણતશ્ચૈવં નરાણામપિ ચિન્તયેત્