બૃહત્પારાશરહોરાશાસ્ત્રમ્ · અધ્યાય 75

અથ પંચમહાપુરુષલક્ષણાધ્યાયઃ

અથ વક્ષ્યામ્યહં પઞ્ચમહાપુરુષલક્ષણમ્ ।
સ્વભોચ્ચગતકેન્દ્રસ્થૈર્બલિભિશ્ચ કુજાદિભિઃ

ક્રમશો રુચકો ભદ્રો હંસો માલવ્ય એવ ચ ।
શશશ્ચૈતે બુધૈઃ સર્વૈર્મહાન્તઃ પુરુષાઃ સ્મૃતાઃ

દીર્ઘાનનો મહોત્સાહો સ્વચ્છકાન્તિર્મહાબલઃ ।
ચારુભ્રૂર્નીલકેશશ્ચ સુરુચિશ્ચ રણપ્રિયઃ

રક્તશ્યામોઽરિહન્તા ચ મન્ત્રવિચ્ચોરનાયકઃ ।
ક્રૂરોભર્તા મનુષ્યાણાં ક્ષામાઽઙ્ઘ્રિર્દ્વિજપૂજકઃ

વીણાવજ્રધનુઃપાશવૃષચક્રાઙ્કિતઃ કરે ।
મન્ત્રાભિચારકુશલી દૈર્ધ્યે ચૈવ શતાંગુલઃ

મુખદૈર્ઘ્યસમં મધ્યં તસ્ય વિજ્ઞૈઃ પ્રકીર્તિતમ્ ।
તુલ્યસ્તુલાસહસ્રેણ રુચકો દ્વિજપુઙ્ગવ

ભુનક્તિ વિન્ધ્યસહ્યાદ્રિપ્રદેશં સપ્તતિં સમાઃ ।
શત્રેણ વહ્નિના વાપિ સ પ્રયાતિ સુરાલયમ્

શાર્દૂલપ્રતિભહ્ પીનવક્ષા ગજગતિઃ પુમાન્ ।
પીનાજાનુભુજઃ પ્રાજ્ઞશ્ચતુરસ્રશ્ચ યોગવિત્

સાત્ત્વિકઃ શોભનાંઘ્રશ્ચ શોભનશ્મશ્રુસંયુતઃ ।
કામી શઙ્ખગદાચક્રશરકુઞ્જરચિહ્નકૈઃ

ધ્વજલાઙ્ગલચિહ્નૈશ્ચ ચિહ્નિતાંઘ્રિકરામ્બુજઃ ।
સુનાસશ્શાસ્ત્રવિદ્ ધીરઃ કૃષ્ણાકુઞ્ચિતકેશભૃત્

સ્વતન્ત્રઃ સર્વકાર્યેષુ સ્વજનપ્રીણનક્ષમઃ ।
ઐશ્વર્યં ભુજ્યતે ચાસ્ય નિત્યં મિત્રજનૈઃ પરૈઃ

તુલયા તુલિતો ભારપ્રમિતઃ સ્ત્રીસુતાન્વિતઃ ।
સક્ષેમો ભૂપતિઃ પાતિ મધ્યદેશં શતં સમાઃ

હંસો હંસસ્વરો ગૌરઃ સુમુખોન્નતનાસિકઃ ।
શ્લેષ્મલો મધુપિઙ્ગાક્ષો રક્તવર્ણનખઃ સુધીઃ

પીનગણ્ડસ્થલો વૃત્તશિરાઃ સુચરણો નૃપઃ ।
મત્સ્યાઽઙ્કુશધનુઃશંખકઞ્જખટ્વાઙ્ગચિહ્નકૈઃ

ચિહ્નતાંઘ્રિકરઃ સ્ત્રીષુ કામાર્તો નૈતિ તુષ્ટતામ્ ।
ષણ્ણ્વત્યંગુલો દૈર્ઘ્યે જલક્રીડારતઃ સુખી

ગઙ્ગાયમુનયોર્મધ્યદેશં પાતિ શતં સમાઃ ।
વનાન્તે નિધનં યાતિ ભુક્ત્વા સર્વસુખં ભુવિ

સમૌષ્ઠઃ કૃશમધ્યશ્ચ ચન્દ્રકાન્તિરુચિઃ પુમાન્ ।
સુગન્ધો નાતિરક્તાઙ્ગો ન હ્રસ્વો નાતિદીર્ઘકઃ

સમસ્વચ્છરદો હસ્તિનાદ આજાનુબાહુધૃક્ ।
મુખં વિશ્વાંગુલં દૈર્ઘ્યે વિસ્તારે ચ દશાઙ્ગુલમ્

માલવ્યો માલવાખ્યં ચ દેશં પાતિ સસિન્ધુકમ્ ।
સુખં સપ્તતિવર્ષાન્તં ભુક્ત્વા યાતિ સુલાલયમ્

તનુદ્વિજમુખઃ શૂરો નાતિહ્રસ્વઃ કૃશોદરઃ ।
મધ્યે ક્ષામઃ સુજંઘશ્ચ મતિમાન્ પરરન્ધ્રવિત્

શક્તો વનાદ્રિદુર્ગેષુ સેનાનીર્દન્તુરઃ શશઃ ।
ચંચલો ધાતુવાદી ચ સ્ત્રીશક્તોઽન્યધાનાન્વિતઃ

માલાવીણામૃદઙ્ગાઽસ્ત્રરેખાઙ્કિતકરાંઘ્રિકઃ ।
ભૂપોઽયં વસુધા પાતિ જીવન્ ખાદ્રિસમાઃ સુખી