બૃહત્પારાશરહોરાશાસ્ત્રમ્ · અધ્યાય 6

અથ ષોડશવર્ગાધ્યાયઃ

શ્રુતા ગ્રહગુણાસ્ત્વત્તસ્તથા રાશિગુણ મુને।
શ્રોતમિચ્છામિ ભાવાનાં ભેદાંસ્તાન્‌ કૃપયા વદ

વર્ગાન્‌ ષોડશ યાનાહ બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ।
તાનહં સમ્પ્રવક્ષ્યામિ મૈત્રેય સ્રૂયતામિતિ

ક્ષેત્રં હોરા ચ દ્રેષ્કાણસ્તુર્યાંશઃ સપ્તમાંશકઃ।
નવાંશો દશમાંશશ્ચ સૂર્યામ્શઃ ષોડશાંશકઃ

વિંશાંશો વેદવાહ્વંશો ભાંશસ્ત્રિંશાંશકસ્તતઃ।
ખવેદાંશોઽક્ષવેદાંશઃ ષષ્ઠ્યંશશ્ચ તતઃ પરમ્‌

તત્ક્ષેત્રં તસ્ય ખેટસ્ય રાશેર્યો યસ્ય નાયકઃ।
સૂર્યેન્દ્વોર્વિષમે રાશૌ સમે તદ્વિપરીતકમ્‌

પિતરશ્ચન્દ્રહોરેશા દેવાઃ સૂર્યસ્ય કીર્તિતાઃ।
રાશેરર્દ્ધં ભવેદ્ધોરા તાશ્ચતુર્વિંશતિઃ સ્મૃતા।
મેષાદિ તાસાં હોરાણાં પરિવૃત્તિદ્વયં ભવેત્‌

રાશિત્રિભાગાદ્રેષ્કાણાસ્તે ચ ષટ્‌ત્રિંશદીરિતાઃ।
પરિવૃત્તિત્રયં તેષાં મેષાદેઃ ક્રમશો ભવેત્‌

સ્વપંચનવમાનાં ચ રાશીનાં ક્રમશશ્ચ તે।
નારદાઽગસ્તિદુર્વાસા દ્રેષ્કાણેશાશ્ચરાદિષુ

સ્વર્ક્ષાદિકેન્દ્રપતયસ્તુર્યાંશેશાઃ ક્રિયાદિષુ।
સનકશ્ચ સનન્દશ્ચ કુમારશ્ચ સનાતનઃ

સપ્તાંશપાસ્ત્વોજગૃહે ગણનીયા નિજેશતઃ।
યુગ્મરાશૌ તુ વિજ્ઞેયાઃ સપ્તમર્ક્ષાદિનાયકાત્‌

ક્ષારક્ષીરૌ ચ દધ્યાજ્યૌ તથેક્ષુરસસમ્ભવઃ।
મધ્યશુદ્ધજલાવોજે સમે શુદ્ધજલાદિકાઃ

નવાંશેશાશ્ચરે તસ્માત્સ્થિરે તન્નવમાદિતઃ।
ઉભયે તત્પંચમાદેરિતિ ચિન્ત્યં વિચક્ષણૌઃ।
દેવા નૃરાક્ષસાશ્ચૈવ ચરાદિષુ ગૃહેષુ ચ

દશમાંશાઃ સ્વતશ્ચૈજે યુગ્મ તન્નવમાત્‌ સ્મૃતાઃ।
દશ પૂર્વાદિદિક્પાલા ઇન્દ્રાઽગ્નિયમરાક્ષસાઃ

વરુણો મારુતશ્ચૈવ કુબેરેશાનપદ્‌મજાઃ।
અનન્તશ્ચ ક્રમાદીયે સમે વા વ્યુત્ક્રમેણ તુ

દ્વાદશાંશસ્ય ગણના તત્તત્ક્ષેત્રાદ્વિનિર્દિશેત્‌।
તેષામઘીશાઃ ક્રમશો ગણેશાઽશ્વિયમાહયાઃ

અજસિંહાઽશ્વિતો જ્ઞેયા ષોડશાંશાશ્ચરાદિષુ।
અજવિષ્ણૂ હરઃ સૂર્યે હ્યોજે યુગ્મે પ્રતીપકમ્‌

અથ વિંશતિભાગાનામધિપા બ્રહ્મણોદિતાઃ।
ક્રિયાચ્ચરે સ્થિરે ચાપાન્‌ મૃગુન્દ્રાદ્‌ દ્વિસ્વભાવકે

કાલી ગૌરી લક્ષ્મીવિજયા વિમલા સતી।
તારા જ્વાલામુખી શ્વેતા લલિતા બગલામુખી

પ્રત્યઙ્ગિરા શચી રૌદ્રી ભવાની વરદા જયા।
ત્રિપુરા સુમુખી ચેતિ વિષમે પરિચિન્તયેત્‌

સમરાશૌ દયા મેધા છિન્નશીર્ષા પિશાચિની।
ધૂમાવતી ચ માતઙ્ગી બાલા ભદ્રઽરુણાનલા

પિઙ્ગલા છુચ્છુકા ઘોરા વારાહી વૈષ્ણવી સિતા।
ભુવનેશી ભૈરવી ચ મઙ્ગલા હ્યપરાજિતા

સિદ્ધાંશકાનામધિપાઃ સિંહાદોજભગે ગ્રહે।
કર્કદ્યુગ્મભગે ખેટે સ્કન્દઃ પર્શુધરોઽનલઃ

વિશ્વકર્મા ભગો મિત્રો મયોઽન્તકવૃષધ્વજાઃ।
ગોવિન્દો મદનો ભીમઃ સિંહાદૌ વિષમે ક્રમાત્‌।
કર્કાદૌ સમભે ભીમાદ્વિલોમેન વિચિન્તયેત્‌

ભાંશાધિપાઃ ક્રમાદ્દસ્રયમવહ્નિપિતામહાઃ।
ચન્દ્રેશાદિતિજીવાહિપિતરો ભગસંજ્ઞિતાઃ

અર્યમાર્કત્વષ્ટ્‌ટમરુચ્છક્રાગ્નિમિત્રવાસવાઃ।
નિરૃત્યુદકવિશ્વેઽજગોવિન્દો વસવોઽમ્બુપઃ

તતોઽજપાદહિર્બુધ્ન્યઃ પૂષા ચૈવ પ્રકીર્તિતાઃ।
નક્ષત્રેશાસ્તુ ભાંશેશા મેષાદિચરભક્રમાત્‌

ત્રિંશાંશેશાશ્ચ વિષમે કુજર્કીજ્યજ્ઞભાર્ગવાઃ।
પંચપંચાષ્ટસપ્તાક્ષભાગાનાં વ્યત્યયાત્‌ સમે

વહ્નિઃ સમીરશક્રૌ ચ ધનદો જલદસ્તથા।
વિષમેષુ ક્રમાજ્જ્ઞેયાઃ સમરાશૌ વિપર્યયાત્‌

ચત્વારિંશદ્વિભાગાનામધિપા વિષમે ક્રિયાત્‌।
સમભે તુલતો જ્ઞેયાઃ સ્વસ્વાધિપસમન્વિતાઃ

વિષ્ણુશ્ચન્દ્રો મરીચિશ્ચ ત્વષ્ટા ધાતા શિવો રવિઃ।
યમો યક્ષશ્ચ ગન્ધર્વઃ કાલો વરુણ એવ ચ

તથાક્ષવેદભાગાનામધિપાશ્ચરભે ક્રિયાત્‌।
સ્થિરે સિંહાદ્‌ દ્વિભેચાપાત્‌ વિધીશવિષ્ણવશ્ચરે

ઈશાચ્યુતસુરજ્યેષ્ઠા વિષ્ણુકેશાઃ સ્થિરે દ્વિભે।
દેવાઃ પંચદશાવૃત્ત્યા વિજ્ઞેયા દ્વિજસત્તમ

રાશીન્‌ વિહાય ખેટસ્ય દ્વિઘ્નમંશાદ્યમર્કહૃત્‌।
શેષં સૈકં તદ્રાશેર્ભપાઃ ષષ્ટ્યંશાપાઃ સ્મૃતાઃ

ઘોરશ્ચ રાક્ષશો દેવઃ કુબેરો યક્ષકિન્નરૌ।
ભ્રષ્ટઃ કુલઘ્નો ગરલો વહ્નિર્માયા પુરીષકઃ

અપામ્પતિર્મરુત્વાંશ્ચ કાલઃ સર્પામૃતેન્દુકાઃ।
મૃદુઃ કોમલહેરમ્બબ્રહ્મવિષ્ણુમહેશ્વરાઃ

દેવાર્દ્રૌ કલિનાશશ્ચ ક્ષિતીશકમલાકરૌ।
ગુલિકો મૃત્યુકાલશ્ચ દાવાગ્નિર્ઘોરસંજ્ઞકઃ

યમશ્ચ કણ્ટકસુધાઽમૃતૌ પૂર્ણનિશાકરઃ।
વિષદગ્ધકુલાન્તશ્ચ મુખ્યો વંશક્ષયસ્તથા

ઉત્પાતકાલસૌમ્યાખ્યાઃ કોમલઃ શીતલાભિધઃ।
કરાલદંષ્ટ્રચન્દ્રાસ્યૌ પ્રવીણઃ કાલપાવકઃ

દણ્ડભૃન્નિર્મલઃ સૌમ્યઃ ક્રૂરોઽતિશીતલોઽમૃતઃ।
પયોધિભ્રમણાખ્યૌ ચ ચન્દ્રરેખા ત્વયુગ્મપાઃ

સમે ભે વ્યત્યયાજ્જ્ઞેયાઃ ષષ્ટ્યંશેશાઃ પ્રકીર્તિતાઃ।
ષષ્ટ્યાંશસ્વામિનસ્ત્વોજે તદીશાદવ્યત્પયઃ સમે

શુભષષ્ટયંશસંયુક્તા ગ્રહાઃ શુભફલપ્રદાઃ।
ક્રૂરષષ્ટ્યંશાસંયુક્તા નાશયન્તિ ખચારિણઃ

વર્ગભેદાનહં વક્ષ્યે મૈત્રેય ત્વં વિધારય।
ષડ્‌વર્ગાઃ સપ્તવર્ગાશ્ચ દિગ્વર્ગા નૃપવર્ગકાઃ

ભવન્તિ વર્ગસંયોગે ષડવર્ગે કિંશુકાદયઃ।
દ્વાભ્યાં કિંશુકનામા ચ ત્રિભિર્વ્યઞ્જનમુચ્યતે

ચતુર્ભિશ્ચામરાખ્યં ચ છત્રં પઞ્ચભિરેવ ચ।
ષડ્‌ભિઃ કુણ્ડલયોગઃ સ્યાન્મુકુટાખ્યં ચ સપ્તભિઃ

સપ્તવર્ગેઽથ દિગ્વર્ગે પારિજાતાદિસંજ્ઞકાઃ।
પારિજાતં ભવેદ્‌દ્વાભ્યામુત્તમં ત્રિભિરુચ્યતે

ચતુર્ભિર્ગોપુરાખ્યં સ્યાચ્છરૌઃ સિંહાસનં તથા।
પારાવતં ભવેત્‌ ષડ્‌ભિર્દેવલોકં ચ સપ્તભિઃ

વસુભિર્બ્રહ્મલોકાખ્યં નવભિઃ શક્રવાહનમ્‌।
દિગ્ભિઃ શ્રીધામયોગઃ સ્યાદથ ષોડશવર્ગકે

ભેદકં ચ ભવેદ્‌દ્વાભ્યાં ત્રિભિઃ સ્યાત્‌ કુમુમાખ્યકમ્‌।
ચતુર્ભિર્નાગપુષ્પં સ્યાત્‌ પંચભિઃ કન્દુકાહ્વયમ્‌

કેરલાખ્યં ભવેત્‌ ષડ્‌ભિઃ સપ્તભિઃ કલ્પવૃક્ષકમ્‌।
અષ્ટભિશ્ચન્દનવં નવભિઃ પૂર્ણચન્દ્રકમ્‌

દિગ્ભિરુચ્ચૈઃશ્રવા નામ રુદ્રૈર્ધન્વન્તરિર્ભવેત્‌।
સૂર્યકાન્તં ભવેદ્‌ સૂર્યૈર્વિશ્વૈઃ સ્યાદ્વિદ્રુમાખ્યકમ્‌

શક્રસિંહાસનં શક્રૈર્ગોલોકં તિથિભિર્ભવેત્‌।
ભૂપૈઃ સ્રીવલ્લભાખ્યં સ્યાદ્વર્ગા ભેદૈરુદાહૃતાઃ

સ્વોચ્ચમૂલત્રિકોણસ્વભવનાધિપતેઃ શુભાઃ।
સ્વારુઢાત્‌ કેન્દ્રનાથાનાં વર્ગા ગ્રાહ્યાઃ સુધીમતા

અસ્તંગતા ગ્રહજિતા નીચગા દુર્બલાશ્ચ યે।
શયનાદિગતાસ્તેભ્ય ઉત્પન્ના યોગનાશકાઃ