બૃહત્પારાશરહોરાશાસ્ત્રમ્ · અધ્યાય 45

અથ ગ્રહાવસ્થાધ્યાયઃ

અવસ્થાવશતઃ પ્રોક્તં ગ્રહાણાં યત્ ફલં મુને ।
કા સાઽવસ્થા મુનિશ્રેષ્ઠ કતિધા ચેતિ કથ્યયામ્

અવસ્થા વિવિધાઃ સન્તિ ગ્રહાણાં દિવજસત્તમ ।
સારભૂતાશ્ચ યાસ્તાસુ બાલાદ્યાસ્તા વદામ્યહમ્

ક્રમાદ્ બાલઃ કુમારોઽથ યુવા વૃદ્ધસ્તથા મૃતઃ ।
ષડંશૈરસમે ખેટઃ સમે જ્ઞેયો વિપર્યયાત્

ફલં પાદમિતં બાલે ફલાર્ધં ચ કુમારકે ।
યૂનિ પૂર્ણં ફલં જ્ઞેયં વૃદ્ધે કિઞ્ચિત્ મૃતે ચ ખમ્

સ્વભોચ્ચયોઃ સમસુહૃદ્ભયોઃ શત્રુભનીચયોઃ ।
જાગ્રત્સ્વપ્નસુષુપ્ત્યાખ્યા અવસ્થા નામદૃક્ફલાઃ

જાગરે ચ ફલં પૂર્ણં સ્વપ્ને મધ્યફલં તથા ।
સુષુપ્તૌ તુ ફલં શૂન્યં વિજ્ઞેયં દ્વિજસત્તમ

દીપ્તઃ સ્વસ્થઃ પ્રમુદિતઃ શાન્તો દીનોઽથ દુઃખિતઃ ।
વિકલશ્ચ ખલઃ કોઽપીત્યવસ્થા નવધાઽપરાઃ

સ્વોચ્ચસ્થઃ ખેચરો દીપ્તઃ સ્વર્ક્ષે સ્વસ્થોઽધિમિત્રભે ।
મુદિતો મિત્રભે શાન્તઃ સમભે દીન ઉચ્યતે

શત્રુભે દુઃખિતઃ પ્રોક્તો વિકલઃ પાપસંયુતઃ ।
ખલઃ ખલગૃહે જ્ઞેયઃ કોપી સ્યાદર્કસંયુતઃ

યાદૃશો જન્મકાલે યઃ ખેટો યદ્ભાવગો ભવેત્ ।
તાદૃશં તસ્ય ભાવસ્ય ફલમુહ્યં દ્વિજોત્તમ

લજ્જિતો ગર્વિતશ્ચૈવ ક્ષુધિતસ્તૃષિતસ્તથા ।
મુદિતઃ ક્ષોભિતશ્ચૈવ ગ્રહભાવાઃ પ્રકીર્તિતાઃ

પુત્રગેહગતઃ ખેટો રાહુકેતુયુતોઽથવા ।
રવિમન્દકુજૈર્યુક્તો લજ્જિતો ગ્રહ ઉચ્યતે

તુઙ્ગસ્થાનગતો વાઽપિ ત્રિકોણેઽપિ ભવેત્પુનઃ ।
ગર્વિતઃ સોઽપિ ગદિતો નિર્વિશંકં દ્વિજોત્તમ

શત્રુગેહી શત્રુયુક્તો રિપુદૃષ્ટો ભવેદ્યદિ ।
ક્ષુધિતઃ સ ચ વિજ્ઞેયઃ શનિયુક્તો યથા તથા

જલરાશૌ સ્થિતઃ ખેટઃ શત્રુણા ચાઽવલોકિતઃ ।
શુભગ્રહા ન પશ્યન્તિ તૃષિતઃ સ ઉદાહૃતઃ

મિત્રગેહી મિત્રયુક્તો મિત્રેણ ચ વિલોકિતઃ ।
ગુરુણા સહિતો યશ્ચ મુદિતઃ સ પ્રકીર્તિતઃ

રવિણા સહિતો યશ્ચ પાપા પશ્યન્તિ સર્વથા ।
ક્ષોભિતં તં વિજાનીયાચ્છત્રુણા યદિ વીક્ષિતઃ

યેષુ યેષુ ચ ભાવેષુ ગ્રહાસ્તિષ્ઠન્તિ સર્વથા ।
ક્ષુધિતઃ ક્ષોભિતો વાપિ તદ્ભાવફલનાશનઃ

એવં ક્રમેણ બોદ્ધવ્યં સર્વભાવેષુ પણ્ડિતૈઃ ।
બલાઽબલવિચારેણ વક્તવ્યઃ ફલનિર્ણયઃ

અન્યોન્યં ચ મુદા યુક્તં ફલં મિશ્રં વદેત્પુનઃ ।
બલહીને તદા હાનિઃ સબલે ચ મહાફલમ્

કર્મસ્થાને સ્થિતો યસ્ય લજ્જિતસ્તૃષિતસ્તથા ।
ક્ષુધિતઃ ક્ષોભિતો વાપિ સ નરો દુઃખભાજનમ્

સુતસ્થાને ભવેદ્યસ્ય લજ્જિતો ગ્રહ એવ ચ ।
સુતનાશો ભવેત્તસ્ય એકસ્તિષ્ઠતિ સર્વદા

ક્ષોભિતસ્તૃષિતશ્ચૈવ સપ્તમે યસ્ય વા ભવેત્ ।
મ્રિયતે તસ્ય નારી ચ સત્યમાહુર્દ્વિજોત્તમ

નવાલયારામસુખં નૃપત્વં કલાપટુત્વં વિદધાતિ પુંસામ્ ।
સદાર્થલાભં વ્યવહારવૃદ્ધિં ફલં વિશેષાદિહ ગર્વિતસ્ય

ભવતિ મુદિતયોગે વાસશાલાવિશાલા ।
વિમલવસનભૂષાભૂમિયોષાસુ સૌખ્યમ્ ।
સ્વજનજનવિલાસો ભૂમિપાગારવાસો ।
રિપુનિવહવિનાશો બુદ્ધિવિદ્યાવિકાશઃ

દિશતિ લજ્જિતભાવવશાદ્રતિં વિગતરામમતિં વિમતિક્ષયમ્ ।
સુતગદાગમનં ગમનં વૃથા કલિકથાભિરુચિં ન રુચિં શુભે

સંક્ષોભિતસ્યાપિ ફલં વિશેષાદ્દ્રિદ્રજાતં કુમતિં ચ કષ્ટમ્ ।
કરોતિ વિત્તક્ષયમંધ્રિબાધાં ધનાપ્તિબાધામવનીશકોપાત્

ક્ષુધિતખગવશાદ્વૈ શોકમોહાદિપાતઃ ।
પરિજનપરિતાપાદાધિભીત્યા કૃશત્વમ્ ।
કલિરપિ રિપુલોકૈરર્થબાધા નરાણા ।
મખિલબ્બલનિરોધો બુદ્ધિરોધો વિષાદાત્

તૃષિતખગભવે સ્વાદંગનાસંગમધ્યે ।
ભવતિ ગદવિકારો દૃષ્ટકાર્યાધિકારઃ ।
નિજજનપરિવાદાદર્થહાનિઃ કૃશત્વં ।
ખલકૃતપરિતાપો માનહાનિઃ સદૈવ

શયનં ચોપવેશં ચ નેત્રપાણિપ્રકાશનમ્ ।
ગમનાગમનં ચાઽથ સભાયાં વસતિં તથા

આગમં ભોજનં ચૈવ નૃત્યં લિપ્સાં ચ કૌતુકમ્ ।
નિદ્રાં ગ્રહાણાં ચેષ્ટાં ચ કથયામિ તવાગ્રિતઃ

યસ્મિન્નૃક્ષે ભવેત્ખેટસ્તેન તં પરિપૂરયેત્ ।
પુનરંશેન સમ્પૂર્ય સ્વનક્ષત્રં નિયોજયેત્

યાતદણ્ડં તથા લગ્નમેકીકૃત્ય સદા બુધઃ ।
રવિભિસ્તુ હરેદ્ ભાગં શેષં કાર્યે નિયોજયેત્

નાક્ષત્રિકદશારીત્યા પુનઃ પૂરણમાચરેત્ ।
નામાદ્યસ્વરસંખ્યાઢ્યં હર્તવ્યં રવિભિસ્તતઃ

રવૌ પઞ્ચ તથા દેયાશ્ચન્દ્રે દદ્યાદ્દ્વયં તથા ।
કુજે દ્વયં ચ સંય્ક્તં બુધે ત્રીત્રિ નિયોજયેત્

ગુરૌ બાણાઃ પ્રદેયાશ્ચ ત્રયં દદ્યાચ્ચ ભાર્ગવે ।
શનૌ ત્રયમથો દેયં રાહૌ દદ્યાચ્ચતુષ્ટયમ્

ત્રિભિર્ભક્તં ચ શેષાંકૈઃ સા પુનસ્ત્રિબિધા સ્મૃતા ।
દષ્ટિશ્ચેષ્ટા વિચેષ્ટા ચ તત્ફલં તથયામ્યહમ્

દૃષ્ટૌ મધ્યફલં જ્ઞેયં ચેષ્ટાયાં વિપુલં ફલમ્ ।
વિચેષ્ટાયાં ફલં સ્વલ્પમેવં દૃષ્ટિફલં વિદુઃ

શુભાઽશુભં ગ્રહાણાં ચ સમીક્ષ્યાઽથ બલાઽબલમ્ ।
તુઙ્ગસ્થાને વિશેષેણ બલં જ્ઞેયં તથા બુધૈઃ

મન્દાગ્નિરોગો બહુધા નરાણાં સ્થૂલત્વમન્ઙ્ ઘ્રેરપિપિત્તકોપઃ ।
વ્રણં ગુદે શૂલમુરઃપ્રદેશે યદોષ્ણભાનુઃ શયનં પ્રયાતઃ

દરિદ્રતાભારવિહારાશાલી વિવાદવિદ્યાભિરતો નરઃ સ્યાત્ ।
કથોરચિત્તઃ ખલુ નષ્ટવિત્તઃ સૂર્યો યદા ચેદુપવેશનસ્થઃ

નરઃ સદાનન્દધરો વિવેકી પરોપકારી બલવિત્તયુક્તઃ ।
મહામુખી રાજકૃપાભિમાની દિવાધિનાથો યદિ નેત્રપાનૌ

ઉદારચિત્તઃ પરિપૂર્ણવિત્તઃ સભાસુ વક્તા બહુપુણ્યકર્ત્તા ।
મહાબલી સુન્દરરરૂપશાલી પ્રકાશને જન્મનિ પદિમનીશે

પ્રવાસશાલી કિલ દુઃખમાલી સદાલસી ધીધનવર્જિતશ્ચ ।
ભયાતુરઃ કોપપરો વિશેષાદ્દિવાધિનાથે ગમને મનુષ્યઃ

પરદારરતો જનતારહિતો બહુધાગમને ગમનાભિરુચિઃ ।
ખલતાકુશલો મલિનો દિવસાધિપતૌ મનુજઃ કુમતિઃ કૃપણઃ

સભાગતે હિતે નરઃ પરોપકારતત્પરઃ ।
સદાર્થરત્નપૂરિતો દિવાકરે ગુણાકરઃ ।
વસુન્ધરાનવાંબરાલયાન્વિતો મહાબલી ।
વિચિત્રમિત્રવત્સલઃ કૃપાકલાધરઃ પરઃ

ક્ષોભિતો રિપુગણૈઃ સદા નરશ્ચઞ્ચલઃ ખલમતિઃ કૃશસ્તથા ।
ધર્મકર્મરહિતો મદોદ્ધતશ્ચાગમે દિનપતૌ તદા તદા

સદાઙ્ગસન્ધિવેદનાપરાઙ્ગનાધનક્ષયો ।
બલક્ષયઃ પદે પદે યદા યદા હિ ભોજને ।
અસત્યતા શિરોવ્યથા તથા વૃથાન્નભોજનં ।
રવાવસત્તથારતિઃ કુમાર્ગગામિની મતિ

વિજ્ઞલોકૈઃ સ્દા મણ્ડિતઃ પણ્ડિતઃ કાવ્યવિદ્યાનવદ્યપ્રલાપાન્વિતઃ ।
રાજપૂજ્યો ધરામણ્ડલે સર્વદા નૃત્યલિપ્સાગતે પદ્મિનીનાયકે

સર્વદાનન્દધર્તા જનો જ્ઞાનવાન્ યજ્ઞકર્તા ધરાધીશસદ્મસ્થિતઃ ।
પદ્મબન્ધાવરાતેર્ભયં સ્વાનનઃ કાવ્યવિદ્યાપ્રલાપી મુદા કૌતુકે

નિદ્રાભરારક્તનિભે ભવેતાં નિદ્રાગતે લોચનપદ્મયુગ્મે ।
રવૌ વિદેશે વસતિર્જનસ્ય કલત્રહાનિઃ કાતિધાર્થનાશઃ

જાનુઃકાલે ક્ષપાનાથે શયનં ચેદુપાગતે ।
માની શીતપ્રધાનશ્ચ કામી વિત્તવિનાશકઃ

રોગાર્દિતો મન્દમતિર્વિશેષાદ્વિત્તેન હીનો મનુજઃ કઠોરઃ ।
અકાર્યકારી પરવિત્તહારી ક્ષપાકરે ચેદુપવેશનસ્થે

નેત્રપાણૌ ક્ષપાનાથે મહારોગી નરો ભવેત્ ।
અનલ્પજલ્પકો ધૂર્તઃ કુકર્મનિરતઃ સદા

યદા રાકાનાથે ગતવતિ વિકાશં ચ જનને ।
વિકાશઃ સંસારે વિમલગુણરાશેરવનિપાત્ ।
નવાશામાલા સ્યાત્કરિતુરગલક્ષ્મ્યા પરિવૃતા ।
વિભૂષા યોષાભિઃ સુખમનુદિનં તીર્થગમનમ્

સિતેતરે પાપરતો નિશાકરે વિશેષતઃ ક્રૂરકરો નરો ભવેત્ ।
સદાક્ષિરોગૈઃ પરિપીડ્યમાનો વલક્ષપક્ષે ગમને ભયાતુરઃ

વિધાવાગમગે માની પાદરોગી નરો ભવેત્ ।
ગુપ્તપાપરતો દીનો મતિતોષવિવર્જિતઃ

સકલજનવદાન્યો રાજરાજેન્દ્રમાન્યો ।
રતિપતિસમાકાન્તિઃ શાન્તિકૃત્કામિનીનામ્ ।
સપદિ સદસિ યાતે ચારુબિમ્બે શશંકે ।
ભવતિ પરમરીતિપ્રીતિવિજ્ઞો ગુણજ્ઞઃ

વિધાવાગમકે મત્યોં વાવાલો ધર્મપૂરિતઃ ।
કૃષ્ણપક્ષે દ્વિભાર્યઃ સ્યાદ્રોગી દુષ્ટતરો હઠી

ભોજને જનુષિ પૂર્ણચન્દ્રમા માનયાનજનતાસુખં નૃણામ્ ।
આતનોતિ વનિતાસુતાસુખં સર્વમેવ ન સિતેતરે શુભમ્

નૃત્યલિપ્સાગતે ચન્દ્રે સબલે બલવાન્નરઃ ।
ગીતજ્ઞો હિ રસજ્ઞશ્ચ કૃષ્ણે પાપકરો ભવેત્

કૌતકભવનં ગતવતિ ચન્દ્રે ભવતિ નૃપત્વં વા ધનપત્વમ્ ।
કામકલાસુ સદા કુશલત્વં વારવધૂરતિતમણપટુત્વમ્

નિદ્રાગતે જન્મનિ માનવાનાં કલાધરે જીવયુતે મહત્ત્વમ્ ।
હીનેઽઙ્ગનાસઞ્ચિતવિત્તનાશઃ શિવાલયે રૌતિ વિચિત્રમુચ્ચૈઃ

શયને વસુધાપુત્રે વ્રણયુક્તો જનો ભવેત્ ।
બહુના કણ્ડુના યુક્તો દદ્રુણા ચ વિશેષતઃ

બલી સદા પાપરતો નરઃ સ્યાદસત્યવાદી નિતરાં પ્રગલ્ભઃ ।
ધનેન પૂર્ણો નિજધર્મહીનો ધરાસુતશ્ચેદુપવેશનસ્થઃ

યદા ભૂમિસુતો લગ્ને નેત્રપાણિમુપાગતઃ ।
દરિદ્રતા તદા પુંસામન્યભે નગરેશતા

પ્રકાશો ગુણસ્યાપિ વાસઃ પ્રકાશે ધરાધીશભ્રતુઃ સદા માનવૃદ્ધિઃ ।
સુતે ભૂસુતે પુત્રકાન્તાવિયોગો ભવેદ્રાહુણા દારુણો વા નિપાતઃ

ગમને ગમનં કુરુતેઽનુદિનં વ્રણજાલભયં વનિતાકલહઃ ।
બહુદદ્રુકકણ્ડુભયં બહુધા વસુધાતનયો વસુહાનિકરઃ

આગમને ગુણશાલી મણિમાલીવા કરાલકરવાલી ।
ગજહન્તા રિપુહન્તા પરિજનસન્તાપહારકો ભૌમે

તુઙ્ગે યુદ્ધકલાકલાપકુશલો ધર્મધ્વજો વિત્તપઃ ।
કોણે ભૂમિસુતે સભામુપગતે વિદ્યાવિહીનઃ પુમાન્ ।
અન્તેઽપત્યકલત્રમિત્રરહિતઃ પ્રોક્તેતરસ્થાનગે ।
ઽવશ્યં રાજસભાબુધો બહુધની માની ચ દાની જનઃ

આગમે ભવતિ ભૂમિજે જનો ધર્મકર્મરહિતો ગદાતુરઃ ।
કર્ણમૂલગુરુશૂલરોગવાનેવ કાતરમતિઃ કુસઙ્ગમી

ભોજને મિષ્ટભોજી ચ જનને સબલે કુજે ।
નીચકર્મકરો નિત્યં મનુજો માનવર્જિતઃ

નૃત્યલિપ્સાગતે ભૂસુતે જન્મિનામિન્દિરારાશિરાયાતિ ભૂમીપતેઃ ।
સ્વર્નરત્નપ્રવાલૈઃ સદા મણ્ડિતા વાસશાલા નરાણાં ભવેત્સર્વદા

કૌતુકી ભવ્તિ કૌતુકે કુજે મિત્રપુત્રપરિપૂરિતો જનઃ ।
ઉચ્ચગે નૃપતિગેહમણ્ડિતઃ પૂજિતો ગુણવરૈર્ગુણાકરૈઃ

નિદ્રાવસ્થાં ગતે ભૌમે ક્રોધી ધીધનવર્જિતઃ ।
ધૂર્તો ધર્મપરિભ્રષ્ટો મનુષ્યો ગદપીડિતઃ

ક્ષુધાતુરો ભવેદંગે ખઞ્જો ગુઞ્જાનિભેક્ષણઃ ।
અન્યભે લમ્પટો ધૂર્તો મનુજઃ શયને બુધે

શશાંકપુત્રે જનુરણ્ગગેહે યદોપવેશે ગુણરાશિપૂર્ણઃ ।
પાપેક્ષિતે પાપયુતે દરિદ્રો હિતે શુભે વિત્તસુખી મનુષ્યઃ

વિદ્યાવિવેકરહિતો હિતતોષહીનો મની ।
જનોભવતિ ચન્દ્રસુતેઽક્ષિ પાણૌ ।
પુત્રાલયે સુતકલત્રસુખેન હીનઃ કન્યા ।
પ્રજા નૃપતિગેહબુધો વરાર્થઃ

દાતા દયાલુઃ ખલુ પુણ્યકર્તા વિકાશને ચન્દ્રસુતે મનુષ્યઃ ।
અનેકવિદ્યાર્ણવપારઙ્ગતા વિવેકપૂર્ણઃ ખલવર્ગહન્તા

ગમનાગમને ભવતો ગમને બહુધા વસુધાધિપતેર્ભવને ।
ભવનં ચ વિચિત્રમલં રમયા વિદિ નુશ્ચ જનુઃસમયે નિતરામ્

સપદિ વિદિ જનાનામુચ્ચગે જન્મકાલે ।
સદસિ ધનસમૃદ્ધિઃ સર્વદા પુણ્યવૃદ્ધિઃ ।
ધનપતિસમતા વા ભૂપતા મંત્રિતા વા ।
હરિહરપદભક્તિઃ સાત્ત્વિકી મુક્તિલબ્ધિઃ

આગમે જનુષિ જન્મિનાં યદા ચન્દ્રજે ભવતિ હીનસેવયા ।
અર્થસિદ્ધિરપિ પુત્રયુગ્મતા બાલિકા ભવતિ માનદાયિકા

ભોજને ચન્દ્રજે જન્મકાલે યદા જન્મિનાનર્થહાનિઃ સદા વાદતઃ ।
રાજભીત્યા કૃશત્વંચલત્વં મતેરઙ્ગસઙ્ગો ન જાયા ન જાયાસુખમ્

નૃત્યલિપ્સાગતે ચન્દ્રજે માનવો માનયાનપ્રવાલવ્રજૈઃ સંયુતઃ ।
મિત્રપુત્રપ્રતાપૈઃ સભાપણ્ડિતઃ પાપભે વારવામારતો લમ્પટઃ

કૌતુકે ચન્દ્રજે જન્મકાલે નૃણામંગભે ગીતવિદ્યાઽનવદ્યા ભવેત્ ।
સપ્તમે નૈધને વારવધ્વા રતિઃ પુણ્યભે પુણ્યયુક્તા મતિઃ સદ્ગતિઃ

નિદ્રાશ્રિતે ચન્દ્રસુતે ન નિદ્રાસુખં સદા વ્યાધિસમાધિયોગઃ ।
સહોત્થવૈકલ્યમનલ્પતાપો નિજેન વાદો ધનમાનનાશઃ

વચસામધિપે તુ જનુઃસમયે શયને બલવાનપિ હીનરવઃ ।
અતિગૌરતનુઃ ખલુદીર્ઘહનુઃ સુતરામરિભીતિયુતો મનુજઃ

ઉપવેશં ગતવતિ યદિ જીવે વાચાલો બહુગર્વપરીતઃ ।
ક્ષોણીપતિરિપુજનપતિર્તપ્તઃ પદજંઘાસ્યકરવ્રણયુક્તઃ

નેત્રપાણિં ગતે દેવરાજાર્ચિતે રોગયુક્તો વિયુક્તો વરાર્થશ્રિયા ।
ગીતનૃત્યપ્રિયઃ કામુકઃ સર્વદા ગૌરવર્ણો વિવર્ણોદ્ભવપ્રીતિયુક્

ગુણાનામાનન્દં વિમલસુખકન્દં વિતનુતે ।
સદા તેજઃપુઞ્જં વ્રજપતિનિકુઞ્જં પ્રતિગમમ્ ।
પ્રકાશં ચેદુચ્ચે દ્રુતમુપગતો વાસવગુરુ ।
ર્ગુરુત્વં લોકાનાં ધનપતિસમત્વં તનુભૃતામ્

સાહસી ભવતિ માનવઃ સદા મિત્રવર્ગસુખપૂરિતો મુદા ।
પણ્ડિતો વિવિધવિત્તમણ્ડિતો દેવવિદ્યદિ ગુરૌ ગમં ગતે

આગમને જનતા વરજાયા યસ્ય જનુઃસમયે હરિમાયા ।
મુઞ્ચતિ નાલમિહાલયમદ્ધા દેવગુરૌ પરિતઃ પરિબદ્ધા

સુરગુરુસમવક્તા શુભ્રમુક્તાફલાઢ્યઃ ।
સદસિ સપદિ પૂર્ણો વિત્તમાણિક્યમાનૈઃ ।
ગજતુરગરથાઢ્યો દેવતાધીશપૂજ્યો ।
જનુષિ વિવિધવિદ્યાગર્વિતો માનવઃ સ્યાત્

નાનાવાહનમાનયાનપટલીસૌખ્યં ગુરાવાગમે ।
ભૃત્યાપત્યકલત્રમિત્રજસુખં વિદ્યાઽનવદ્યા ભવેત્ ।
ક્ષોણીપાલસમાનતાનવરતં ચાઽતીવ હૃદ્યા મતિઃ ।
કાવ્યાનન્દરતિઃ સદા હિનગતિઃ સર્વત્ર માનોન્નતિઃ

ભોજને ભવતિ દેવતાગુરૌ યસ્ય તસ્ય સતતં સુભોજનમ્ ।
નૈવ મુઞ્ચતિ રમાલયં તદા વાજિવારણરથૈશ્ચ મણ્ડિતમ્

નૃત્યલિપ્સાગતે રાજમાની ધની દેવતાધીશવન્દ્યઃ સદા ધર્મવિત્ ।
તન્ત્રવિજ્ઞો બુધૈર્મણ્ડિતઃ પંડિતઃ શબ્દવિદ્યાનવિદ્યો હિ સદ્યો જનઃ

કુતૂહલી સકૌતુકે માહાધની જનઃ સદા ।
નિજાન્વયે ચ ભાસ્કરઃ કૃપાકલાધરઃ સુખી ।
નિલિમ્પરાજપૂજિતે સુતેન ભૂનયેન વા ।
યુતો મહાબલી ધરાધિપેન્દ્રસદ્મપણ્ડિતઃ

ગુરૌ નિદ્રાગતે યસ્ય મૂર્ખતા સર્વકર્મણિ ।
દરિદ્રતાપરિક્રન્તં ભવનેં પુણ્યવર્જિતમ્

જનો બલીયાનપિદન્તરોગી ભૃગૌ મહારોષસમન્વિતઃ સ્યાત્ ।
ધનેન હીનઃ શયનં પ્રયાતે વારાંગનાસંગમલમ્પટશ્ચ

યદિ ભવેદુશના ઉપવેશને નવમણિવ્રજકાઞ્ચનભૂષણૈઃ ।
સુખમજસ્રમરિક્ષય આદરાદવનિપાદપિ માનસમુન્નતિઃ

નેત્રપાણિંગતે લગ્નગેહે કવૌ સપ્તમે માનભે યસ્ય તસ્ય ધ્રુવમ્ ।
નેત્રપાતે નિપાતો ધનાનામલં ચાન્યભે વાસશાલા વિશાલા ભવેત્

સ્વાલયે તુંગભે મિત્રભે ભાર્ગવે તુંગમાતંગલીલાકલાપી જનઃ ।
ભૂપતેસ્તુલ્ય એવ પ્રકાશં ગતે કાવ્યવિદ્યાકલાકૈતુકી ગીતવિત્

ગમને જનને શુક્રે તસ્ય માતા ન જીવતિ ।
આધિયોગો વિયોગશ્ચ જનાનામરિભીતિતઃ

આગમનં ભૃગુપુત્રે ગતવતિ વિત્તેશ્વરો મનુજઃ ।
સત્તેર્થભ્રમશાલી નિત્યોત્સાહી કરાંઘ્રિરોગી ચ

અનાયાસેનાલં સપદિ મહસા યાતિ સહસા ।
પ્રગલ્ભત્વંરાજ્ઞઃ સદસિ ગુણવિજ્ઞઃ કિલ કવૌ ।
સભાયામાયાતે રિપુનિવહહન્તા ધનપતેઃ ।
સમત્વં વા દાતા બલતુરગગન્તા નરવરઃ

આગમે ભાર્ગવે માગમો જન્મિનામર્થરાશેરરાતેરતીવ ક્ષતિઃ ।
પુત્રપાતો નિપાતો જનાનામપિવ્યાધિભીતિઃ પ્રિયાભોગહાનિર્ભવેત્

ક્ષુધાતુરો વ્યાધિનિપીડિતઃ સ્યાદનેકધારાતિભયર્દ્દિતશ્ચ ।
કવૌ યદા ભોજનગે યુવત્યા મહાધની પણ્ડિતમણ્ડિતશ્ચ

કાવ્યવિદ્યાનવદ્યા ચ હૃદ્યા મતિઃ સર્વદા નૃત્યલિપ્સાગતે ભાર્ગવે ।
શંખવીણામૃદંગાદિગાનધ્વનિવ્રાતનૈપુણ્યમેતસ્ય વિત્તોન્નતિઃ

કૌતુકભવનં ગતવતિ શુક્રે શક્રેશત્વં સદસિ મહત્ત્વમ્ ।
હૃદ્યા વિદ્યા ભવિતિ ચ પુંસઃ પદમા નિવસતિ સદમારતઃ

પરસેવારતો નિત્યં નિદ્રામુપગતે કવૌ ।
પરનિન્દાપરો વીરો વાચાલો ભ્રમતે મહીમ્

ક્ષુત્પિપાસાપરિક્રાન્તો વિશ્રાન્તઃ શયને શનૌ ।
વયસિ પ્રથમે રોગી તતો ભાગ્યવતાં વરઃ

ભાનઓઃ સુતે ચેદુપવેશનસ્થે કરાલકારાતિજનાનુતપ્તાઃ ।
અપાયુશાલી ખલુ દદ્રુમાલી નરોભિમાની નૃપદણ્ડયુક્તઃ

નયનપાણિગતે રવિનન્દને પરમયા રમયા રમયાયુતઃ ।
નૃપતિતો હિતતો મહિતોષકૃદ્બહુકલાકલિતો વિમલોક્તિકૃત્

નાનાગુણપ્રામધનાધિશાલી સદા નરો બુદ્ધિવિનોદમાલી ।
પ્રકાશને ભાનુસુતે સુભાનુઃ કૃપાનુતક્તો હરપાદભક્તઃ

મહાધની નન્દનનન્દિતઃ સ્યાદપાયકારી રિપુભૂમિહારી ।
ગમે શનૌ પણ્ડિતરાજાભાવં ધરાપતેરાયાતને પ્રયાતિ

આગમને ગર્દભપદયુક્તઃ પુત્રકલત્રસુખેન વિમુક્તઃ ।
ભાનુસુતે ભ્રમતે ભુવિ નિત્યં દીનમના વિજનાશ્રયભાવમ્

રત્નાવલીકાઞ્ચનમૌક્તિકાનાં વ્રાતેન નિત્યં વ્રજતિ પ્રમોદમ્ ।
સભાગતે ભાનુસુતે નિતાન્તં નયેન પૂર્ણો મનુજો મહૌજાઃ

આગમે ગદસમાગમો નૃણામબ્જબન્ધુતનયે યદા તદા ।
મન્દમેવ ગમનં ધરાપતેર્યાચનાવિરહિતા મતિઃ સદા

સંગતે જનુષિ ભાનુનન્દને ભોજનં ભવતિ ભોજનં રસૈઃ ।
સંયુતં નયનમન્દતા તતા મોહતાપપરિતાપિતા મતિઃ

નૃત્યલિપ્સાગતે મન્દે ધર્માત્મા વિત્તપૂરિતઃ ।
રાજપૂજ્યો નરો ધીરો મહાવીરો રણાઙ્ગણે

ભવતિ કૌતકભાવમુપાગતે રવિસુતે વસુધાવસુપૂરિતઃ ।
અતિસુખી સુમુખીસુખપૂરિતઃ કવિતયામલયા કલયાનરઃ

નિદ્રાગતે વાસરનાથપુત્રે ધની સદા ચારુગુણૈરુપેતઃ ।
પરાક્રમી ચણ્ડવિપક્ષહન્તા સુવારકાન્તારતિરીતિવિજ્ઞઃ

યદાગમો જન્મનિ યસ્ય રાહૌ ક્લેશાધિકત્વં શયનં પ્રયાતે ।
વૃષેઽથ યુગ્મેઽપિ ચ કન્યકાયામજે સમાજો ધનધાન્યરાશેઃ

ઉપવેશનમિહ ગતવતિ રાહૌ દદ્રુગદેન જનઃ પરિતપ્તઃ ।
રાજસમાજયુતો બહુમાની વિત્તસુખેન સદા રહિતઃ સ્યાત્

નેત્રપાણાવગૌ નેત્રે ભવતો રોગપીડિતે ।
દુષ્ટવ્યાલારિચૌરાણાં ભયં તસ્ય ધનક્ષયઃ

પ્રકાશને શુભાસને સ્થિતિઃ કૃતિઃ શુભા નૃણાં ।
ધનોન્નતિર્ગુણોન્નતિઃ સદા વિદામગાવિહ ।
ધરાધિપાધિકારિતા યશોલતા તતા ભવે ।
ન્નવીનનીરદાકૃતિર્વિદેશતો મહોન્નતિઃ

ગમને ચ યદા રાહૌ બહુસન્તાનવાન્નરઃ ।
પણ્ડિતો ધનવાન્ દાતા રાજપૂજ્યો નરો ભવેત્

રાહાવાગમને ક્રોધી સદા ધીધનવર્જિતઃ ।
કુટિલઃ કૃપણઃ કામી નરો ભવતિ સર્વથા

સભાગતો યદા રાહુઃ પણ્ડિતઃ કૃપણો નરઃ ।
નાનાગુણપરિક્રાન્તો વિત્ત સૌખ્યસમન્વિતઃ

ચેદગાવાગમં યસ્ય યાતે તદા વ્યાકુલત્વં સદારાતિભીત્યા ભયમ્ ।
મહદ્બન્ધુવાદો જનાનાં નિપાતો ભવેદ્વિત્તહાનિઃ શઠત્વં કૃશત્વં

ભોજને ભોજનેનાલં વિકલો મનુજો ભવેત્ ।
મન્દબુદ્ધિઃ ક્રિયાભીરુઃ સ્ત્રીપુત્રસુખવર્જિતઃ

નૃત્યલિપ્સાગતે રાહૌ મહાવ્યાધિવિવર્દ્ધનમ્ ।
નેત્રરોગી રિપોર્ભીતિર્ધનધર્મક્ષયો નૃણામ્

કૌતુકે ચ યદા રાહૌ સ્થાનહીનો નરો ભવેત્ ।
પરદારરતો નિત્યં પરવિત્તાપહારકઃ

નિદ્રાવસ્થાં ગતે રાહૌ ગુણગ્રામયુતો નરઃ ।
કાન્તાસન્તાનવાન્ ધીરો ગર્વિતો બહુવિત્તવાન્

મેષે વૃષેઽથ વા યુગ્મે કન્યયાં શયનં ગતે ।
કેતૌ ધનસમૃદ્ધિઃ સ્યાદન્યભે રોગવર્ધનમ્

ઉપવેશં ગતૌ કેતૌ દદ્રુરોગવિવર્દ્ધનમ્ ।
અરિવાતનૃપવ્યાલચૈરશંકા સમન્તતઃ

નેત્રપાણિં ગતે કેતૌ નેત્રરોગઃ પ્રજાયતે ।
દુષ્ટસર્પાદિભીતિશ્ચ રિપુરાજકુલાદપિ

કેતૌ પ્રકાશને સંજ્ઞે ધનવાન્ ધાર્મિકઃ સદા ।
નિત્યં પ્રવાસી ચોત્સાહી સાત્ત્વિકો રાજસેવકઃ

ગમેચ્છાયાં ભવેત્કેતુર્બહુપુત્રો મહાધનઃ ।
પણ્ડિતો ગુણવાન્ દાતા જાયતે ચ નરોત્તમઃ

આગમને ચ યદા કેતુર્નાનારોગો ધનક્ષયઃ ।
દન્તઘાતી મહારોગી પિશુનઃ પરનિન્દકઃ

સભાવસ્થાં ગતે કેતૌ વાચાલો બહુગર્વિતઃ ।
કૃપણો લમ્પટશ્ચૈવ ધૂર્તવિદ્દ્યાવિશારદઃ

યદાગમે ભવેત્કેતુઃ કેતુઃ સ્યાત્પાપકર્મણામ્ ।
બન્ધુવાદરતો દુષ્ટો રિપુરોગનિપીડિતઃ

ભોજને તુ જનો નિત્યં ક્ષુધયા પરિપીડિતઃ ।
દરિદ્રો રોગસંતપ્તઃ કેતૌ ભ્રામતિ મેદિનીમ્

નૃત્યલિપ્સાઙ્ગતે કેતૌ વ્યાધિના વિકલો ભવેત્ ।
બુદ્બુદાક્ષો દુરાઘર્ષો ધૂર્તોઽનર્થકરો નરઃ

કૌતુકી કૌતુકે કેતૌ નટવામારતિપ્રિયઃ ।
સ્થાનભ્રષ્ટો દુરાચારી દરિદ્રો ભ્રમતે મહીમ્

નિદ્રાવસ્થાં ગતે કેતૌ ધનધાન્યસુખં મહત્ ।
નાનાગુણવિનોદેન કાલો ગચ્છતિ જન્મિનામ્

શયને દ્વિજ ભાવેષુ યત્ર તિષ્ઠન્તિ સદ્ગ્રહાઃ ।
નિત્યં તસ્ય શુભજ્ઞાનં નિર્વિશંકં વદેત્ બુધઃ

ભોજને યેષુ ભાવેષુ પાપાસ્તિષ્ઠન્તિ સર્વથા ।
તદા સર્વવિનાશેઽપિ નાઽત્ર કાર્યા વિચારણા

નિદ્રાયાં ચ યદા પાપો જાયાસ્થાને શુભં વદેત્ ।
યદિ પાપગ્રહૈર્દૃષ્ટો ન શુભં ચ કદાચન

સુતસ્થાને સ્થિતઃ પાપો નિદ્રાયાં શયનેઽપિ વા ।
તદા શુભં વદેત્તસ્ય નાઽત્ર કાર્યા વિચારણા

મૃત્યુસ્થાનસ્થિતઃ પાપો નિદ્રાયાં શયનેઽપિ વા ।
તદા તસ્યાઽપમૃત્યુઃ સ્યાદ્રાજતઃ પરતસ્તથા

શુભગ્રહૈર્યદા યુક્તઃ શુભૈર્વા યદિ વીક્ષિતઃ ।
તદા તુ મરણં તસ્ય ગઙ્ગાદૌ ચ વિશેષતઃ

કર્મસ્થાને યદા પાપઃ શયને ભોજનેઽપિ વા ।
તદા કર્મવિપાકઃ સ્યાન્નાનાદુઃખપ્રદાયકઃ

દશમસ્થો નિશાનાથઃ કૌતુકે ચ પ્રકાશને ।
તદૈવ રાજયોગઃ સ્યાન્નિર્વિશકં દ્વિજોત્તમ

બલાઽબલવિચારેણ જ્ઞાતવ્યઞ્ચ શુભાઽશુભમ્ ।
એવં ક્રમેણ બોદ્ધવ્યં સર્વાભાવેષુ બુદ્ધિમન્