બૃહત્પારાશરહોરાશાસ્ત્રમ્ · અધ્યાય 33
અથ કારકાંશફલાધ્યાયઃ
અથાઽહં સમ્પ્રવક્ષ્યામિ કારકાંશફલં દ્વિજ।
મેષાદિરાશિગે સ્વાંશે યથાવદ્ બ્રહ્મભાષિતમ્
ગૃહે મૂષકમાર્જારા મેષાંશે હ્વાત્મકારકે।
સદા ભયપ્રદા વિપ્ર પાપયુક્તે વિશેષતઃ
વૃષાંશકગતે સ્વસ્મિન્ સુખદાશ્ચ ચતુષ્પદાઃ।
મિથુનાંશગતે તસ્મિન્ કણ્ડ્વાદિવ્યાધિસમ્ભવઃ
કર્કાંશે ચ જલાદ્ભીતિઃ સિમ્હાંશે શ્વપદાદ્ભયમ્।
કણ્ડૂઃ સ્થૌલ્યઞ્ચ કન્યાંશે તથા વહ્નિકણાદ્ભયમ્
તુલાંશે ચ વણિગ્ જાતો વસ્રાદિનિર્મિતૌ પટુઃ।
અલ્યંશે સર્પતો ભીતિઃ પીડા માતુઃ પયોધરે
ધનુરંશે ક્રમાદુચ્ચાત્ પતનં વાહનાદપિ।
મરકાંશે જલોદ્ભૂતૈર્જન્તુભિઃ ખેચરસ્તથા
શંખમુક્તાપ્રવાલાદ્યૈર્લાભો ભવતિ નિશ્ચિતઃ।
કુમ્ભાંશે ચ તડાગાદિકારકો જાયતે જનઃ
મીનાંશે કારકે જાતો મુક્તિભાગ્ દ્વિજસત્તમ।
નાઽશુભં શુભસંદૃષ્ટે ન શુભં પાપવીક્ષિતે
કારકાંશે શુભે વિપ્ર લગ્નાંશે ચ શુભગ્રહે।
શુભસંવીક્ષિતે જાતો રાજા ભવતિ નિશ્ચિતઃ
સ્વાંશાચ્છુભગ્રહાઃ કેન્દ્રે કોણે વા પાપવર્જિતાઃ।
ધનવિદ્યાયુતો જાતો મિશ્રૈર્મિશ્રફલં વદેદ્
ઉપગ્રહે ચ વિપ્રેન્દ્ર સ્વોચ્ચસ્વર્ક્ષંસુભર્ક્ષગે।
પાપદૃગ્રહિતે ચાઽન્ત્યે કૈવલ્યંતસ્ય નિર્દિશેત્
ચન્દ્રાઽરભૃગુવર્ગસ્થ કારકે પારદારિકઃ।
વિપર્યસ્થેઽન્યથા જ્ઞેયં ફલં સર્વં વિચક્ષણૈઃ
કારકાંશે રવૌ જાતો રાજકાર્યપરો દ્વિજ।
પૂર્ણેન્દ્રૌ ભોગવાન્ વિદ્વાન્ શુક્રદૃષ્ટે વિશેષતઃ
સ્વાંશે બલયુતે ભૌમે જાતઃ કન્તાયુઘી ભવેત્।
વહ્નિજીવી નરો વાઽપિ રસવાદી ચ જાયતે
બુધે બલયુતે સ્વાંશે કલાશિલ્પવિચક્ષનઃ।
વાણિજ્યકુશલશ્ચાપિ બુદ્ધિવિદ્યાસમન્વિતઃ
સુકર્મા જ્ઞાનનિષ્ઠશ્ચ વેદવિત્ સ્વાંશગે ગુરૌ।
શુક્રે શતેન્દ્રિયઃ કામી રાજકીતો ભવેન્નરઃ
શનૌ સ્વાંશગતે જાતઃ સ્વકુલોચિતકર્મકૃત્।
રાહૌ ચૌરશ્ચ ધનુષ્કો જાતો વા લોહયન્ત્રકૃત્
વિષવૈદ્યોઽથવા વિપ્ર જાયતે નાઽત્ર સંશયઃ।
વ્યયહારી ગજાદીનાં કેતૌ ચૌરશ્ચ જાયતે
રવિરાહૂ યદા સ્વાંશે સર્પાદ્ ભીતિઃ પ્રજાયતે।
શુભદૃષ્ટૌ ભયં નૈવ પાપદૃષ્ટૌ મૃતિભવેત્
શુભષડ્વર્ગસંયુક્તૌ વિષવૈદ્યો ભવેન્ તદા।
ભૌમેક્ષિતે કારકાંશે ભાનુસ્વર્ભાનુસંયુતે
અન્યગ્ર્હા ન પશ્યન્તિ સ્વવેશ્મપરદાહકઃ।
તસ્મિન્ બુધેક્ષિ તે ચાપિ વહ્નિદો નૈવ જાયતે
પાપર્ક્ષે ગુરુણા દૃષ્ટે સમીપગૃહદાહકઃ।
શુક્રદૃષ્ટે તુ વિપ્રેન્દ્ર ગૃહદાહો ન જાયતે
ગુલિકેન યુતે સ્વાંશે પૂર્ણચન્દ્રેણ વીક્ષિતે।
ચૌરૈર્હૃતધનો જાતઃ સ્વયં ચૌરોઽથવા ભવેત્
ગૃહાદૃષ્ટે સગુલિકે વિપદો વા વિષૈર્હતઃ।
બુધદૃષ્ટે બૃહદ્વીજો જાયતે નાઽત્ર સંશયઃ
સકેતૌ કારકાંશે ચ પાપદૃષ્ટે દ્વિજોત્તમ।
જાતસ્ય કર્ણરોગો વા કર્ણચ્છેદઃ પ્રજાયતે
ભૃગુપુત્રેક્ષિતે તસ્મિન્ દીક્ષિતો જાયતે જનઃ।
બુધાર્કિદૃષ્ટે નિર્વીર્યો જાયતે માનવો ધ્રુવમ્
બુધશુક્રેક્ષિતે તસ્મિન્ દાસીપુત્રઃ પ્રજાયતે।
પુનર્ભવાસુતો વાઽપિ જાયતે નાઽત્ર સંશયઃ
તપસ્વી સનિના દૃષ્ટે જાતઃ પ્રેષ્યોઽથવા ભવેત્।
શનિમાત્રેક્ષિતે તસ્મિન્ જાતઃ સંન્યાસિવેષવાન્
રવિસુક્રેક્ષિતે તસ્મિન્ રાજપ્રેષ્યો જનો ભવેત્।
ઇતિસંક્ષેપતઃ પ્રોક્તં કારકાંશફલં દ્વિજ
સ્વાંશાદ્ધને ચ શુક્રારવર્ગે સ્યાત્ પારદારિકઃ।
તયોર્દૃગ્યોગતો જ્ઞેયમિદમામરણં ફલમ્
કેતૌ તત્પ્રતિબન્ધઃ સ્યાત્ ગુરૌ તુ સ્રૈણ એવ સઃ।
રાહૌ ચાઽર્થનિવૃત્તિઃ સ્યાત્ કારકાંશાદ્ દ્વિતીયગે
સ્વાંશાત્ તૃતીયગે પાપે જાતઃ શૂરઃ પ્રતાપવાન્।
તસ્મિન્ શુભગ્રહે જાતઃ કાતરો નાત્ર સંશયઃ
સ્વાંશાચ્ચતુર્થભાવે તુ ચન્દ્રશુક્રયુતેક્ષિતે।
તત્ર વા સ્વોચ્ચગે ખેટે જાતઃ પ્રાસાદવાન્ ભવેત્
શનિરાહુયુતે તસ્મૈન્ જાતસ્ય ચ શિલાગૃહમ્।
ઐષ્ટિકં કુજકેતુભ્યાં ગુરુણા દારવં ગૃહમ્
તાર્ણ તુ રવિણા પ્રોક્તં જાતસ્ય ભવનં દ્વિજ।
ચન્દ્રે ત્વનાવૃતે દેશે પત્નીયોગઃ પ્રજાયતે
પઞ્ચમે કુજરાહુભ્યાં ક્ષયરોગસ્ય સંભવઃ।
રાત્રિનાથેન દૃષ્ટાભ્યાં નિશ્ચયેન પ્રજાયતે
કુજદૃષ્ટૌ તુ જાતસ્ય પિટકાદિગદો ભવેત્।
કેતુદૃષ્ટૌ તુ ગ્રહણી જલરોગોઽથવા દ્વિજ
સરાહુગુલિકે તત્ર ભયં ક્ષુદવિષોદ્ભવમ્।
બુધે પરમહંસશ્ચ લગુડી વા પ્રજાયતે
રવૌ ખેડ્ગધરો જાતઃ કુજે કુન્તાયુધી ભવેત્।
શનૌ ધનુર્ધરો જ્ઞેયો રાહૌ ચ લોહયન્ત્રવાન્
કેતૌ ચ ઘટિકાયન્ત્રી માનવો જાયતે દ્વિજ।
ભાર્ગવે તુ કવિર્વાગ્મી કાવ્યજ્ઞો જાયતે જનઃ
સ્વાંશે તત્પઞ્ચમે વાઽપિ ચન્દ્રેજ્યાભ્યાં ચ ગ્રન્થકૃત્।
શુક્રેણ કિઞ્ચિદૂનોઽસૌ તતોઽપ્યલ્પો બુધેન ચ
ગુરુણા કેવલેનૈવ સર્વવિદ્ ગ્રન્થકૃત્ તથા।
વેદવેદાન્તવિચ્ચાપિ ન વાગ્મી શાબ્દકોઽપિ સન્
નૈયાયિકઃ કુજેનાસૌ જ્ઞેન મીમાંસકસ્તથા।
સભાજડસ્તુ શનિના ગીતજ્ઞો રવિણા સ્મૃતઃ
ચન્દ્રેણ સાંખ્યયોગજ્ઞઃ સાહિત્યજ્ઞશ્ચ ગાયકઃ।
કેતુના ગણિતજ્ઞોઽસૌ રાહણાઽપિ તથૈવ ચ
સપ્રદાયસ્ય સિધ્હિઃ સ્યાત્ ગુરુસમ્બન્ધતો દ્વિજ।
સ્વાંશાદ્ દ્વિતીયતઃ કેચિત્ ફલમેવં વદન્તિ હિ
સ્વાંશાત્ ષષ્ઠગતે પાપે કર્ષકો જાયતે જનઃ।
શુભગ્રહેઽલસશ્ચેતિ તૃતીયેઽપિ ફલં સ્મૃતમ્
દ્યૂને ચન્દ્રગુરુ યસ્ય ભાર્યા તસ્યાતિસુન્દરી।
તત્ર કામવતી શુક્રે બુધે ચૈવ કલાવતી
રવૌ ચ સ્વકુલે ગુપ્તા શનૌ ચાપિ વયોઽધિકા।
તપસ્વિની રુજાઢ્ય વા રાહૌ ચ વિધવા સ્મૃતા
શુભસ્વામિયુતે રન્ધ્રે સ્વાંશાદ્ દીર્ઘાયુરુચ્યતે।
પાપેક્ષિતયુતેઽલ્પાયુર્મધ્યાયુર્મિશ્રદૃગ્યુતે
કારકાંશાચ્ચ નવમે શુભગ્રહયુતેક્ષિત।
સત્યવાદી ગુરૌ ભક્તઃ સ્વધર્મનિરતો નરઃ
સ્વાંશાચ્ચ નવમે ભાવે પાપગ્રહયુતેક્ષિતે।
સ્વધર્મનિરતો બાલ્યે મિથ્યાવાદી ચ વાર્ધકે
નવમે કારકાંશાચ્ચ શનિરાહુયુતેક્ષિતે।
ગુરુદ્રોહી ભવેદ્ બાલઃ શાસ્ત્રેષુ વિમુખો નરઃ
કારકાંશાચ્ચ નવમે ગુરુભાનુયુતેક્ષિતે।
તદાઽપિ ગુરુદ્રોહી સ્યાત્ ગુરુવાક્યં ન મન્યતે
કારકાંશાચ્ચ નવમે શુક્રભૌમયુતેક્ષિતે।
ષડ્વર્ગાદિકયોગે તુ મરણં પારદારિકમ્
કારકાંશાચ્ચ નવમે જ્ઞેન્દુયુક્તેક્ષિતે દ્વિજ।
પરસ્ત્રી સઙ્ગમાદ્ બાલો બન્ધકો ભવતિ ધ્રુવમ્
નવમે કેવલેનૈવે ગુરુણા ચ યુતેક્ષિતે।
સ્ત્રીલોતુપો ભવેજ્જાતો વિષયી ચૈવ જાયતે
કારકાંશાચ્ચ દશમે શુભલ્હેટયુતેક્ષિતે।
સ્થિરવિત્તો ભવેદ્ બાલો ગમ્ભીરો બલબુદ્ધિમાન્
દશમે કારકાંશાચ્ચ પાપખેટયુતેક્ષિતે।
વ્યાપારે જાયતે હાનિઃ પિતૃસૌખ્યેન વર્જિતઃ
દશમે કારકાંશાચ્ચ બુધશુક્રયુતેક્ષિતે।
વ્યાપારે બહુલાભશ્ચ મહત્કર્મકર્ નરઃ
કારકાંશાચ્ચ દશમે રવિચન્દ્રયુતેક્ષિતે।
ગુરુદૃષ્ટયુતે વિપ્ર જાતકો રાજ્યભાગ્ ભવેત્
સ્વાંશાદેકાદશે સ્થાને શુભખેટયુતેક્ષિતે।
ભ્રાતૃસૌખ્યયુતો બાલઃ સર્વકાર્યેષુ લાભકૃત્
એકાદશે સપાપે તુ કુમાર્ગાલ્લાબકૃન્નરઃ।
વિખ્યાતો વિક્રમી ચૈવ જાયતે નાઽત્ર સંશયઃ
કારકાંશાદ્ વ્યયસ્થાને સદ્ગ્રહે સદ્વ્યયો ભવેત્।
અસદ્વ્યયોઽશુભે જ્ઞયો ગ્રહાભાવે ચ સત્ફલમ્
કારકાંશાદ્ વ્યયસ્થાને સ્વભોચ્ચસ્થે શુભગ્રહે।
સદ્ગતિર્જાયતે તસ્ય શુભલોકમવાપ્નુયાત્
કારકાંશાદ્ વ્યયે કેતૌ શુભખેટયુતેક્ષિતે।
તદા તુ જાયતે મુક્તિઃ સાયુજ્યપદમાપ્નુયાત્
મેષે ધનુષિ વા કેતૌ કારકાંશાત્ વ્યયે સ્થિતે।
શુભખેટેન સન્દૃષ્ટે સાયુજપદમાપ્નુયાત્
વ્યયે ચ કેવલે કેતૌ પાપયુક્તેક્ષિતેપિ વા।
ન તદા જાયતે મુક્તિઃ શુભલોકં ન પશ્યતિ
રવિણા સંયુતે કેતૌ કારકાંશાદ્ વ્યયસ્થિતે।
શિવભક્તિર્ભવેસ્યત્ત નિર્વિશંકં દ્વિજોત્તમ
ચન્દ્રેણ સંયુતે કેતૌ કારકાંશાદ્ વ્યયસ્થિતે।
ગૌર્યાં ભક્તિર્ભવેત્તસ્ય શાક્તિકો જાયતે નરઃ
શુક્રેણ સંયુતે કેતૌ કારકાંશાદ્ વ્યયસ્થિતે।
લક્ષ્મ્યાં સઞ્જાયતે ભક્તિર્જાતકો સૌ સમૃદ્ધિમાન્
કુજેન સંયુતે કેતૌ સ્કન્દભક્તૌ ભવેન્નરઃ।
વૈષ્ણવો બુધસૌરિભ્યાં ગુરુણા શિવભક્તિમાન્
રાહુણા તામસીં દુર્ગાં સેવતે ક્ષુદ્રદેવતામ્।
ભક્તિઃ સ્કન્દેઽથ હેરભ્ભે શિખિના કેવલેન વા
કારકાંશાદ્ વ્યયે સૌરિઃ પાપરાશૌ યદા ભવેત્।
તદાઽપિ ક્ષુદ્રદેવસ્ય ભક્તિસ્તસ્ય ન સંશયઃ
પાપર્ક્ષેઽપિ શનૌ સુક્રે તદાઽપિ ક્ષુદ્રસેવકઃ।
અમાત્યકારકાત્ ષષ્ઠેપ્તેવમેવ ફલં વદેત્
કારકાંશાત્ ત્રિકોણસ્થે પાપખેતદ્વયે દ્વિજ।
માનવો મન્ત્રતન્ત્રજ્ઞો જાયતે નાઽત્ર સંશયઃ
પાપેન વીક્ષિતે તત્ર જાતો નિગ્રાહકો ભવેત્।
શુભૈર્નિરીક્ષિતે તસ્મિન્ નરોઽનુગ્રાહકો ભવેત્
શુક્રદૃષ્ટે વિધૌ સ્વાંશે રસવાદી ભવેન્નરઃ।
બુધદૃષ્ટે ચ સદ્વૈદ્યઃ સર્વરોગહરો ભવેત્
શુક્રદૃષ્ટે સુખે ચન્દ્રે પાણ્ડુશ્વિત્રી ભવેન્નરઃ।
ભૌમદૃષ્ટે મહારોગી રક્તપિત્તાર્દિતો ભવેત્
કેતુદૃષ્ટે સુખે ચંદ્રે નીલકુષ્ઠી પ્રજાયતે।
ચતુર્થે પઞ્ચમેવાઽહિ સ્થિતૌ રાહુકુજૌ યદિ
ક્ષયરોગો ભવેત્ તસ્ય ચન્દ્રદૃષ્ટૌ તુ નિશ્ચિતઃ।
સ્વાંશાત્ સુખે સુતે વાઽપિ કેવલઃ સંસ્થિતઃ કુજઃ
પિટ્કાદિર્ભવેત્ તસ્ય તદા રોગો ન સંશયઃ।
ગ્રહણી જલરોગો વા તત્ર કેતૌ સ્થિતે સતિ
ખ્વર્ભાનુગુલિકૌ તત્ર વિષવૈદ્યો વિષાર્દિતઃ।
સ્વાંશકાત્ પઞ્ચમે ભાવે કેવલે સંસ્થિતે શનૌ
ધનુર્વિદ્યાવિદા જાતા ભવન્ત્યત્ર ન સંશયઃ।
કેતૌ ચ કેવલે તત્ર ઘટિકાયન્ત્રકારકઃ
બુધે પરમહંસો વા દણ્ડી ભવતિ માનવઃ।
લોહયન્ત્રી તથા રાહૌ રવૌ ખેડ્ગધરો ભવેત્
કેવલે ચ કુજે તત્ર જાતઃ કુન્તાસ્ત્રધારકઃ।
સ્વાંશે વા પન્ઽચમે સ્વાંશાચ્ચન્દ્રેજ્યૌ સંસ્થિતૌ તદા
ગ્રન્થકર્તા ભવેજ્જાતઃ સર્વવિદ્યાવિશારદઃ।
તત્ર દૈત્યગુરૌ કિઞ્ચિદૂનગ્રન્થકરો ભવેત્
બુધે તત્ર તતોઽપ્યૂનગ્રન્થકર્ત્તા પ્રજાયતે।
તત્ર શુક્રે કવિર્વાગ્મી કાવ્યજ્ઞશ્ચ પ્રજાયતે
સર્વવિદ્ગ્રાન્થિકો જીવે ન વાગ્મી ચ સભાદિષુ।
શબ્દજ્ઞશ્ચ વિશેષેણ વેદવેદાન્તવિત્ તથા
સભાજડો ભવેદ્ બાલ ઉક્તસ્થાનગતે શનૌ।
મીમાંસકો ભવેન્નૂનમુક્તસ્થાનગતે બુધે
સ્વાંશે વા પઞ્ચમે ભૌમે જાતો નૈયાયિકો ભવેત્।
ચન્દ્રે ચ સાંખ્યયોગજ્ઞઃ સાહિત્યજ્ઞશ્ચ ગાયકઃ
રવૌ વેદાન્તવિચ્ચૈવ ગીતજ્ઞશ્ચ પ્રજાયતે।
કેતૌ ચ ગણિતજ્ઞઃ સ્યાજ્જ્યોતિઃશાસ્ત્રવિશારદઃ
સમ્પ્રદાયસ્ય સંસિદ્ધિર્ગુરુસમ્બન્ધતો ભવેત્।
દ્વિતીયે ચ તૃતીયે ચ સ્વાંશાદેવં વિચારયેત્
ભાવે સૂક્ષ્મફલં જ્ઞાત્વા જાતકસ્ય ફલં વદેત્।
કેતૌ સ્વાંશાદ્દ્વિતીયે વા તૃતીયે સ્તબ્ધવાગ્ ભવેત્
પાપદૃષ્ટે વિશેષેણ માનવો વક્તુમક્ષમઃ।
સ્વાંશાલ્લગ્નાત્ પદાદ્વાઽપિ દ્વિતીયાષ્ટમભાવયોઃ
કેમદ્રુમઃ પાપસામ્યે ચન્દ્રદૃષ્ટૌ વિશેષતઃ।
અત્રાઽધ્યાયે ચ યે યોગાઃ સફલાઃ કથિતા મયા
યોગકર્તૃદશાયાન્તે જ્ઞેયાઃ સર્વે ફલપ્રદાઃ।
એવં દશાપ્રદાદ્રાશૈર્દ્વિતીયાષ્ટમયોર્દ્વિજ
ગ્રહસામ્યે ચ વિજ્ઞેયો યોગઃ કેમદ્રુમોઽશુભઃ।
દશાપ્રારમ્ભસમયે સલગ્નાન્ સાધયેદ્ ગ્રહાન્
જ્ઞેયસ્તત્રાપિ યોગોઽયં પાપસામ્યેઽર્થરન્ધ્રયોઃ।
એવં તન્વાદિભાવાનાં સૂર્યાદીનાં નભસદામ્
તત્તત્સ્થિત્યનુસારેણ ફલં વાચ્યં વિપશ્ચિતા।
ઇતિ સંક્ષેપતઃ પ્રોક્તં કારકાંશફલં મયા
મૂળ પાઠ: bṛhatpārāśarahorāśāstram · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0