બૃહત્પારાશરહોરાશાસ્ત્રમ્ · અધ્યાય 32

અથ કારકાધ્યાયઃ

અથાઽહં સમ્પ્રવક્ષ્યામિ ગ્રહાનાત્માદિકારકાન્‌।
સપ્તરવ્યાદિશન્યન્તાન્‌ રાહ્વન્તાન્‌ વાઽષ્ટસંખ્યકાન્‌

અંશૈઃ સમૌગ્નહૌ દ્વૌ ચેદ્‌રાહ્વન્તન્‌ ચિન્તયેત્‌ તદા।
સપ્તૈવ કારકાનેવં કેચિદષ્ટૌ પ્રચક્ષતે

અત્મા સૂર્યાદિખેટાનાં મધ્યે હ્યંશાધિકો ગ્રહઃ।
અંશસામ્યે કલાધિક્યાત્‌ તત્સામ્યે વિકલાધિકઃ

બુધૌ રાશિકલાધિક્યત્‌ ગ્રાહ્વો નૈવાત્મકારકઃ।
અંશાધિકઃ કારકઃ સ્યાદલ્પભાગોઽન્ત્યકારકઃ

મધ્યાંશો મધ્યખેટઃ સ્યાદુપખેટઃ સ એવ હિ।
વિલોમગમનાદ્રાહોરંશાઃ શોધ્યાઃ ખવહ્નિતઃ

અંશક્રમાદધોઽધઃસ્થાશ્ચરાખ્યાઃ કારકા ઇતિ।
આત્માખ્યકારકસ્તેષુ પ્રધાનં કથ્યતે દ્વિજ

સ એવ જાતકાધીશો વિજ્ઞેયો દ્વિજસત્તમ।
યથા ભૂમૌ પ્રસિદ્ધોઽસ્તિ નરાણાં ક્ષિતિપાલકઃ

સર્વવાર્તાધિકારી ચ બન્ધકૃન્મોક્ષક્રત્‌ તથા

યથા રાજાજ્ઞયા વિપ્રા પુત્રામાત્યાદયો જનાઃ।
સમર્થા લોકકાર્યેષુ તથૈવાન્યેપિ કારકાઃ

આત્માનુકૂલમેવાત્ર ભવન્તિ ફલદાયકઃ।
પ્રતિકૂલે યથા ભૂપે સર્વેઽમાત્યાદયો દ્વિજ

કર્ય કર્તું મનુષ્યાનાં ન સમર્થા ભવન્તિ હિ।
તથાઽત્મકારકે ક્રૂરે નાઽન્યે સ્વશુભદાયકઃ

અનુકૂલે નૃપે યદ્વત્‌ સર્વેઽમાત્યાદયો દ્વિજ।
નાશુભં કુર્વતે તદ્વનાન્યે સ્વાશુભદાયકાઃ

આત્માકારકભાગેભ્યો ન્યૂનાંશોઽમાત્યકારકઃ।
તસ્માન્ન્યૂનાંશકો ભ્રાતા તન્ન્યૂનોમાતૃસંજ્ઞકઃ

તન્ન્યૂનાંશઃ પિતાતસ્માદલ્પાંશઃ પુત્રકારકઃ।
પુત્રાન્ન્યૂનાંશકો જ્ઞતિર્જ્ઞાતેર્ન્યૂનાંશકો હિ યઃ

સ દારકારકો જ્ઞેયો નિર્વિશંકે દ્વિજોત્તમ।
ચરાખ્યકારલા એતે બ્રાહ્મણા કથિતાઃ પુરા

માતૃકારકમેવાઽન્યે વદન્તિ સુતકારકમ્‌।
દ્વૌ ગ્રહૌ ભાગતુલ્યૌ ચેજ્જાયેતાં યસ્ય જન્મનિ

તદગ્રકારકસ્યૈવં લોપો જ્ઞેયો દ્વિજોત્તમ।
સ્થિરકારકવશાત્તસ્ય ફલં જ્ઞેયં શુભાઽશુભમ્‌

અધુના સમ્પ્રવક્ષ્યામિ સ્થિરાખ્યાન્‌ કરકગ્રહાન્‌।
સ પિતૃકારકો જ્ઞેયો યો બલી રવિશુક્રયોઃ

ચન્દ્રારયોર્બલી ખેટો માતૃકારક ઉચ્યતે।
ભૌમતો ભગિની શ્યાલઃ કનીયાન્‌ જનનીત્યપિ

બુધાન્માતૃસજાતીયા માતુલાદ્યાશ્ચ બાન્ધવાઃ।
ગુરોઃ પિતામહઃ શુક્રાત્‌ પિતઃ પુત્રઃ શનૈશ્ચરાત્‌

વિપ્રાન્તેવાસિનઃ પત્ની પિતરૌ શ્વશુરૌ તથા।
માતામહાદયશ્ચિન્ત્યા એતે ચ સ્થિરકારકા

અથાઽહં કારકાન્‌ વક્ષ્યે ખેટભાવવશાદ્‌દ્વિજ।
રવિતઃ પુન્યભે તાતશ્ચન્દ્રાન્માતા ચતુર્થકે

કુજાત્‌ તૃતીયતો ભ્રાતા બુધાત્‌ ષષ્થે ચ માતુલઃ।
દેવેજ્યાત્‌ પઞ્ચમાત્‌ પુત્રો દારાઃ શુક્રાચ્ચ સપ્તમે

મન્દાદષ્ટમતો મૃત્યુઃ પિત્રાદીનાં વિચિન્તયેત્‌।
ઇતિ સર્વ વિચાર્યૈવ બુધસ્તત્તત્‌ ફલં વદેત્‌

અથાઽહં સમ્પ્રવક્ષ્યામિ પ્રસઙ્ગાદ્યોગકારકાન્‌।
ખેટાન્‌ જન્મનિ જાતસ્ય મિશ્રઃ સ્થિતિવશાદ્‌ દ્વિજ

સ્વર્ક્ષે સ્વોચ્ચે ચ મિત્રર્ક્ષે મિથઃ કેન્દ્રગતા ગ્રહાઃ।
તે સર્વે કારકાસ્તેષુ કર્મગસ્તુ વિશેષતઃ

યથા લગ્ને સુખે કામે સ્વોર્ક્ષોચ્ચસ્થા ગ્રહા દ્વિજ।
ભવન્તિ કારકાખ્યાસ્તે વિશેષેણ ચ ખે સ્થિતાઃ

સ્વમિત્રોચ્ચર્ક્ષગો હેતુરન્યોઽન્યં યદિ કેન્દ્રગઃ।
સુહૃત્‌ તદ્‌ગુણસમ્પન્નઃ સોઽપિ કારક ઉચ્યતે

નીચાન્વયેઽપિ યો જાતઃ વિદ્યમાને ચ કારકે।
સોઽપિ રાજમનો વિપ્ર ધનવાન્‌ સુખસંયુતઃ

રાજવંશસમુત્પન્નો રાજા ભવતિ નિશ્ચયાત્‌।
એવં કુલાનુસારેણ કારકેભ્યઃ ફલં વદેત્‌

અથાઽહં સમ્પ્રવક્ષ્યામિ વિશેષં ભાવકારકાન્‌।
જનસ્ય જન્મલગ્નં યત્‌ વિન્દ્યાદાત્મકારકમ્‌

ધનભાવં વિજાનીયાદ્‌ દારકારકમેવ હિ।
એકાદશેઽગ્રજાતસ્ય તૃતીયે તુ કનીયસઃ

સુતે સુતં વિજાનીયાત્‌ પત્નીં સપ્તમભાવતઃ।
સુતભવે ગ્રહો યઃ સ્યાત્‌ સોઽપિ કારક ઉચ્યતે

સૂર્યો ગુરુઃ કુજઃ સોમો ગુરુર્ભૌભઃ સિતઃ શનિઃ।
ગુરુશ્ચન્દ્રસુતો જીવો મન્દશ્ચ ભવકારકાઃ

પુનસ્તન્વાદયો ભાવઃ સ્થાપ્યાસ્તેષાં શુભાઽશુભમ્‌।
લાભસ્તૃતીયો રન્ધ્રશ્ચ શત્રુસંજ્ઞધનવ્યયાઃ

એતે ભાવાઃ સમાખ્યાતાઃ ક્રૂરાખ્યા દ્વિજસત્તમ।
એષાં યોગેન યો ભાવસ્તસ્ય હાનિઃ પ્રજાયતે

ભાવા ભદ્રાશ્ચ કેન્દ્રારવ્યાઃ કોણાખ્યૌ દ્વિજસત્તમ।
એષાં સંયોગમાત્રેણ હ્વશુભોઽપિ શુભો ભવેત્‌