બૃહત્પારાશરહોરાશાસ્ત્રમ્ · અધ્યાય 27

અથ સ્પષ્ટબલાધ્યાયઃ

અથ સ્પષ્ટબલં વક્ષ્યે સ્થાનકાલાદિસમ્ભવમ્‌।
નીચોનાં ખચરં ભાર્ધાધિક ચક્રાદ્‌ વિશોધયેત્‌

ભાગીકૃત્ય ત્રિભિર્ભક્તં લબ્ધમુચ્ચબલં ભવેત્‌।
સ્વત્રિકોણસ્વગેહાધિમિત્રમિત્રસમારિષુ

અધિશત્રુગૃહે ચાપિ સ્થિતાનાં ક્રમશો બલમ્‌।
ભૂતાબ્ધયઃ ખાગ્નિનખાસ્તિથ્યો દશ યુગાઃ કરાઃ

એવં હોરાદૃકાણાદ્રિભાગાંકદ્વાદશાંશજમ્‌।
ત્રિંશાંશજં તદૈક્યઞ્ચ સપ્તવર્ગસમુદ્‌ભવમ્‌

શુક્રેન્દૂ સમભાંશેઽન્યે વિષમેઽઙ્‌ઘ્રિમિતં બલમ્‌।
કેન્દ્રાદિષુસ્થિતાઃ ખેટાઃ પૂર્ણાઽર્ધાઽઙ્‌ઘ્રિમિતં ક્રમાત્‌

આદ્યમધ્યાવસાનેષુ દ્રેષ્કાણેષુ સ્થિતાઃ ક્રમાત્‌।
પુંનપુંસકયોષાખ્યા દદ્યુરઙ્‌ઘ્રિમિતં બલમ્‌

સૂર્યાત્‌ કુજાત્‌ સુખં જીવાજ્જ્ઞાચ્ચાઽસ્તં લગ્નમાર્ક્રિતઃ।
દશમં ચ ભૃગોશ્ચન્દ્રાદ્‌ હિત્વા ષડ્‌ભાધિકે સતિ

ચક્રાદ્‌ વિશોધ્ય તદ્‌ભાગાસ્ત્રિભિર્ભક્તાશ્ચ દિગ્‌બલમ્‌।
ઇષ્ટાધટિ નિશીથાત્તન્નતં ત્રિંશચ્ચ્યુતં નતમ્‌

ચન્દ્રભૌમશનીનાં ચ નતં દ્વિઘ્નં કલાદિકમ્‌।
ષષ્ટિશુદ્ધં તદન્યેષાં સદા રૂપં બુધસ્ય હિ

અથ પક્ષબલં વક્ષ્યે સૂર્યે ચન્દ્રાદ્‌ વિશોધ્ય ચ।
ષડ્‌ભાધિકે વિશોધ્યાર્કાદ્‌ ભાગીકૃત્ત્ય ત્રિભિર્ભજેત્‌

પક્ષજં બલમિન્દુજ્ઞશુક્રેજ્યાનાં તુ ષષ્ટિતઃ।
વિશોધ્ય તબ્દલં જ્ઞેનં પાપાનાં પક્ષસંભવમ્‌

દિનત્ર્યંશેષુ સૌમ્યાર્કશનીનાં નિટ્‌ત્રિભાગકે।
ચન્દ્રશુક્રકુજાનાં ચ બલં પૂર્ણં સદા ગુરોઃ

વષમાસદિનેશાનાં તિથ્યસ્ત્રિંશચ્છરાર્ણવાં।
હોરેશસ્ય બલં ષષ્ટિરુક્તં નૈસર્ગિકં પુરા

તન્માનાં સપ્તહૃત્‌ષષ્ટિરેકાદ્યેકોત્તરૈર્હતા।
શમંબુગુશુચંરાદિખેટાનાં ક્રમતો દ્વિજ

પઞ્ચાબ્ધયઃ સુરાઃ સૂર્યાઃ ખણ્ડકાંશાઃ ક્રમાદમી।
સાયનગ્રહદોરાશિતુલ્યખણ્ડયુતિશ્ચ સ

ભાગાદિકહતાદેષ્યાત્‌ ત્રિંશલ્લબ્ધયુતા લવાઃ।
સ્વમૃણં તુલમેષાદૌ શનીન્દ્વોશ્ચ ત્રિરાશિષુ

તથાઽરાર્કેજ્યશુક્રાણાં વ્યસ્તં જ્ઞસ્ય સદા ધનમ્‌।
તદ્‌ભાગાશ્ચ ત્રિભિર્ભક્તા જ્ઞેયમાયનજં બલમ્‌

યદ્રવેરાયનં વીર્યં ચેષ્ટાખ્યં તાવદેવ હિ।
વિધોઃ પક્ષબલં યાવત્‌ તાવચ્ચેષ્ટાબલં સ્મૃતમ્‌

પાપદૃક્‌પાદહીનં તચ્છુભદૃક્‌પાદયુક્‌ તથા।
બલૈક્યં જ્ઞેજ્યદૃક્‌યુક્તમેવં ખેટબલં ભવેત્‌

અથ તારગ્રહાણાં તુ યુદ્ધ્યતોશ્ચ દ્વયોર્મિથઃ।
બલાન્તરં વિજેતુઃ સ્વં નિર્જિતસ્ય બલે ત્વૃણમ્‌

ચક્રાનુવક્રા વિકલા મન્દા મન્દતરા સમા।
ચરા ચાઽતિચરા ચેતિ ગ્રહાણામષ્ટધા ગતિઃ

ષષ્ટિર્વક્રગતે વીર્યમનુવક્રગતેર્દલમ્‌।
પાદો વિકલભુક્તેઃ સ્યાત્‌ તથા મધ્યગતેર્દલમ્‌

પાદો મન્દગતેસ્તસ્ય દલં મન્દતરસ્ય હિ।
ચરભુક્તેસ્તુ પાદોનાં દલં સ્યાદતિચારિણઃ

મધ્યમસ્ફુટયોગાર્ધહીનં સ્વસ્વચલોચ્ચકમ્‌।
ષડ્‌ભાધિકં ચ્યુતં ચક્રાચ્ચેષ્ટાકેન્દ્રં સ્મૃતં કુજાત્‌

ભાગીકૃતં ત્રિભિર્ભક્તં લબ્ધં ચેષ્ટાબલં ત્વિતિ।
સ્થાનદિક્કાલદૃક્‌ચેષ્ટાનિસર્ગોત્થં ચ ષડ્‌વિધમ્‌

એવં ગ્રહબલં પ્રોક્તમથ ભાવબલં શ્રૃણુ।
કન્યાયુગ્મતુલાકુમ્ભચાપાદ્યાર્ધાશ્ચ સપ્તમમ્‌

ગોઽજસિંહમૃગાદ્યાર્ધચાપાન્ત્યાર્ધાત્‌ સુખં ત્યજેત્‌।
કર્કવૃશ્ચિકતો લગ્નં મૃગાત્યાર્ધાજ્ઝષાશ્ચ ખમ્‌

શોધ્યમઙ્ગાધિકં ચક્રાચ્ચ્યુતં ભાગીકૃતં ત્રિહૃત્‌।
સદ્‌દૃષ્ટિપાદયુક્‌પાપપાપદૃષ્ટિપાદવિવર્જિતમ્‌

જ્ઞેજ્યદૃષ્ટિયુતં તચ્ચ સ્વસ્વસ્વામિબલાન્વિતમ્‌।
ઇતિ ભાવબલં સ્પષ્ટં સામાન્યં ચ પુરોદિતમ્‌

બુધેજ્યયુક્તભાવસ્ય બલમેકેન સંયુતમ્‌।
મન્દારરવિયુક્તસ્ય બલમેકેન વર્જિતમ્‌

દિને શીર્ષોદયો ભાવઃ સન્ધ્યાયામુભયોદયઃ।
નિશિ પૃષ્ઠોદયાખ્યશ્ચ દદ્યાત્‌ પાદમિતં બલમ્‌

અંકાગ્નયોઽઙ્ગરામાશ્ચ ખાગ્નયા કરસિન્ધવઃ।
નવાગ્નયઃ સુરાસ્ત્રિંશદ્‌ દશસંગુણિતાઃ ક્રમાત્‌

રવ્યાદીનાં બલૈક્યશ્ચેત્‌ તદા સુબલિનો મતાઃ।
અધિકં પૂર્ણમેવ સ્યાદ્‌ બલં ચેદ્‌બલિનો દ્વિજ

ગુરુસૌમ્યરવીણાં તુ ભૂતષટ્‌કેન્દવો દ્વિજ।
પંચાગ્નયઃ ખભૂતાનિ કરભૂમિસુધાકરાઃ

ખાગ્નયશ્ચ ક્રમાત્સ્થાનદિક્‌ચેષ્ટાસમયાઽયને।
સિતેન્દ્વોસ્ત્ર્યગ્નિચન્દ્રાશ્ચ ખેષવઃ ખાગ્નયઃ શતમ્‌

ચત્વારિંશત્‌ કલા ભૌમમન્દયોઃ ષણ્ણવ ક્રમાત્‌।
ત્રિંશત્‌ ખવેદાઃ સપ્તાઙ્ગા નખાશ્ચેત્યુદિતા દ્વિજ

એવં કૃત્વા બલૈક્યંચ તતશ્ચિન્ત્યમ્ ફલં દ્વિજ।
ભાવસ્થાનગ્રહૈઃ પ્રોક્તયોગે યે યોગહેતવઃ

તેષાં મધ્યે બલી કર્તા સ એવાઽસ્ય ફલપ્રદઃ।
યોગેષ્વાપ્તેષુ બહુષુ નીતિરેવં પ્રકીર્તિતા

ગણિતેષુ પ્રવીણો યઃ શબ્દશાસ્ત્રે કૃતશ્રમઃ।
ન્યાયવિદ્‌ બુદ્ધિમાન્‌ દેશદિક્કાલજ્ઞો જિતેન્દ્રિયઃ

ઊહાપોહપટુર્હોરાસ્કન્ધશ્રવણસમ્મતઃ।
મૈત્રેય સત્યતાં યાદિ તસ્ય વાક્યં ન સંશયઃ