બૃહત્પારાશરહોરાશાસ્ત્રમ્ · અધ્યાય 25

અથાઽપ્રકાશગ્રહફલાધ્યાયઃ

રવ્યાદિસપ્તખેટાનાં પ્રોક્તં ભાવફલં મયા।
અપ્રકાશગ્રહાણાં ચ ફલાનિ કથયામ્યહમ્‌

શૂરો વિમલનેત્રાંશઃ સુસ્તબ્ધો નિર્ઘૃણઃ ખલઃ।
મૂર્તિસ્થે ધૂમસંજ્ઞે ચ ગાઢરોષો નરઃ સદા

રોગી ધની તુ હીનાઙ્ગો રાજ્યાપહૃતમાનસઃ।
ધૂમે દ્વિતીયે સંપ્રાપ્તે મન્દપ્રજ્ઞો નપુંસકઃ

મતિમાન્‌ શૌર્યસમ્પન્ન ઇષ્ટચિતઃ પ્રિયંવદઃ।
ધૂમે સહજભાવસ્થે જનાઢ્‌યો ધનવાન્‌ ભવેત્‌

કલત્રાઙ્ગપરિત્યક્તો નિત્યં મનસિ દુઃખિતઃ।
ધૂમે ચતુર્થે સમ્પ્રાપ્તે સર્વશાસ્ત્રાર્થચિન્તકઃ

સ્વલ્પાપત્યો ધનૈર્હીનો ધૂમે પઞ્ચમસંસ્થિતે।
ગુરુત સર્વભક્ષં ચ સુહૃન્મન્ત્રવિવર્જિતઃ

બલવાઞ્છત્રુવધકો ધૂમે ચ રિપુભાવગે।
બહુતેજોયુતઃ ખ્યાતઃ સદા રોગવિવર્જિતઃ

નિર્ધનઃ સતતં કામી પરદારેષુ કોવિદઃ।
ધૂમે સપ્તમગે જાતો નિસ્તેજાઃ સર્વદા ભવેત્‌

વિક્રમેણ પરિત્યક્તઃ સોત્સાહો સત્યસઙ્ગરઃ।
અપ્રિયો નિષ્ઠુરઃ સ્વાર્થી ધૂમે મૃત્યુગતે સતિ

સુતસૌભાગ્યસમ્પન્નો ધની માની દયાન્વિતઃ।
ધર્મસ્થાને સ્થિતે ધૂમે ધર્મવાન્‌ બન્ધુવત્સલઃ

સુતસૌભાગ્યસંયુક્તઃ સન્તોષી મતિમાન્‌ સુખી।
કર્મસ્થે માનવો નિત્યં ધૂમે સત્યપદસ્થિતઃ

ધનધાન્યહિરણ્યાઢ્યો રૂપવાંશ્ચ કલાન્વિતઃ।
ધૂમે લાભગતે ચૈવ વિનીતો ગીતકોવિદઃ

પતિતઃ પાપકર્મા ચ ધૂમે દ્વાદશસઙ્ગતે।
પરદારેષુ સંસક્તો વ્યસની નિર્ઘૃણઃ શઠઃ

લગ્ને પાતે ચ સમ્પ્રાપ્તે જાતકો દુઃખીપીડિતઃ।
ક્રૂરો ઘાતકરો મૂર્ખો દ્વેષી બન્ધુજનસ્ય ચ

જિહ્મોઽતિપિત્તવાન્‌ ભોગી ધનસ્થે પાતસંજ્ઞકે।
નિર્ઘૃણશ્ચાઽકૃતજ્ઞશ્ચ દુષ્ટાત્મા પાપકૃત્તથા

સ્થિરપ્રજ્ઞો રણી દાતા ધનાઢ્‌યો રાજવલ્લભઃ।
સમ્પ્રાપ્તે સહજે પાતે સેનાધીશો ભવેન્નરઃ

બન્ધવ્યાધિસમાયુક્તઃ સુતસૌભાગ્યવર્જિતઃ।
ચતુર્થગો યદા પાતસ્તદા સ્યાન્મનુજશ્ચ સઃ

દરિદ્રો રૂપસંયુક્તઃ પાતે પઞ્ચમગે સતિ।
કફપિત્તાનિલૈર્યુક્તો નિષ્ઠુરો નિરપત્રપઃ

શત્રુહન્તા સુપુષ્ટશ્ચ સર્વાસ્ત્રાણાં ચ ચાલકઃ।
કલાસુ નિપુણઃ શાન્તઃ પાતે શત્રુગતે સતિ

ધનદારસુતૈસ્ત્યક્તઃ સ્ત્રીજિતો દુઃખસંયુતઃ।
પાતે કલત્રગે કામી નિર્લજ્જઃ પરસૌહૃદઃ

વિકલાક્ષો વિરૂપશ્ચ દુર્ભગો દ્વિજનિન્દકઃ।
મૃત્યુસ્થાને સ્થિતે પાતે રક્તપીડાપરિપ્લુતઃ

બહુવ્યાપારકો નિત્યં બહુમિત્રો બહુશ્રુતઃ।
ધર્મભે પાતખેટે ચ સ્ત્રીપ્રિયશ્ચ પ્રિયંવદઃ

સશ્રીકો ધર્મકૃછાન્તો ધર્મકાર્યેષુ કોવિદઃ।
કર્મસ્થે પાતસંજ્ઞે હિ મહાપ્રાજ્ઞો વિચક્ષણઃ

પ્રભૂતધનવાન્‌ માની સત્યવાદી દૃઢવ્રતઃ।
અશ્વઢ્યો ગીતસંસક્તઃ પાતે લાભગતે સતિ

કોપી ચ બહુકર્માઢયો વ્યંગો ધર્મસ્ય દૂષકઃ।
વ્યયસ્થાને ગતે પાતે વિદ્વેષી નિજબન્ધુષુ

વિદ્વાન્‌ સત્યરતઃ શાન્તો ધનવાન્‌ પુત્રવાઞ્છુચિઃ।
પરિધો તનુગે દાતા જાયતે ગુરુવત્સલઃ

ઈશ્વરો રૂપવાન્‌ ભોગી સુખી ધર્મપરાયણઃ।
ધનસ્થે પરિધૌ જાતઃ પ્રભુર્ભવતિ માનવઃ

સ્ત્રીવલ્લભઃ સુરૂપાંગો દેવસ્વજનસંગતઃ।
તૃતીયે પરિધૌ ભૃત્યો ગુરુભક્તિસમન્વિતઃ

પરિધૌ સુખભાવસ્થે વિસ્મિતં ત્વરિમંગલમ્‌।
અક્રૂરં ત્વથ સમ્પૂર્ણં કુરુતે ગીતકોવિદમ્‌

લક્ષ્મીવાન્‌ શીલવાન્‌ કાન્તઃ પ્રિયવાન્‌ ધર્મવત્સલઃ।
પઞ્ચમે પરિધૌ જાતઃ સ્ત્રીણાં ભવતિ વલ્લભઃ

વ્યક્તોઽર્થપુત્રવાન્‌ ભોગી સર્વસત્ત્વહિતે રતઃ।
પરિધૌ રિપુભાવસ્થે શત્રુહા જાયતે નરઃ

સ્વલ્પાપત્યઃ સુખૈર્હીનો મન્દપ્રજ્ઞઃ સુનિષ્ઠુરઃ।
પરિધૌ દ્યૂનભાવસ્થે સ્ત્રીણાં વ્યાધિશ્ચ જાયતે

અધ્યાત્મચિન્તકઃ શાન્તો દૃઢકાયો દૃઢવ્રતઃ।
ધર્મવાંશ્ચ સસત્ત્વશ્ચ પરિધૌ રન્ધ્રસંસ્થિતે

પુત્રાન્વિતઃ સુખી કાન્તો ધનાઢયો લૌલ્યવર્જિતઃ।
પરિધૌ ધર્મગે માની સ્વલ્પસન્તુષ્ટમાનસઃ

કલાભિજ્ઞસ્તથા ભોગી દૃઢકાયો હ્યમત્સરઃ।
પરિધૌ દશમે પ્રાપ્તે સર્વશાસ્ત્રાર્થપારગઃ

સ્ત્રીભોગી ગુણવાંશ્ચૈવ મતિમાન્‌ સ્વજનપ્રિયઃ।
લાભગે પરિધૌ જાતો મન્દાગ્નિરૂપપદ્યતે

વ્યયસ્તે પરિધૌ જાતો વ્યયકૃત્‌ માનવઃ સદા।
દુઃખભાગ્‌ દુષ્ટબુદ્ધિશ્ચ ગુરુનિન્દાપરાયણઃ

ધનધાન્યહિરણ્યાઢ્યઃ કૃતજ્ઞઃ સમ્મતઃ સતામ્‌।
સર્વદોષપરિત્યક્તશ્ચાપે તનુગતે નરઃ

પ્રિયંવદઃ પ્ર્ગલ્ભાઢ્યો વિનીતો વિદ્યયાઽન્વિતઃ।
ધનસ્થે ચાપખેટે ચ રૂપવાન્‌ ધર્મતત્પરઃ

કૃપણોઽતિકલાભિજ્ઞશ્ચૌર્યકર્મરતઃ સદા।
સહજે ધનુષિ પ્રાપ્તે હીનાઙ્ગો ગતસૌહૃદઃ

સુખી ગોધનધાન્યાદ્યૈ રાજસન્માનપૂજિતઃ।
કાર્મુકે સુખસંસ્થે તુ નીરોગો તનુ જાયતે

રુચિમાન્‌ દીર્ઘદર્શો ચ દેવભક્તઃ પ્રિયંવદઃ।
ચાપે પઞ્ચમગે જાતો વિવૃદ્ધઃ સર્વકર્મસુ

શત્રુહન્તાઽતિધર્તશ્ચ સુખી પ્રીતિરુચિઃ શુચિઃ।
ષષ્ઠસ્થાનગતે ચાપે સર્વકર્મસમૃદ્ધિભાક્‌

ઈશ્વરો ગુણસમ્પૂર્ણઃ શાસ્ત્રબિદ્ધાર્ભિકઃ પ્રિયઃ।
ચાપે સપ્તમભાવસ્થે ભવતીતિ ન સંશયઃ

પરકર્મરતઃ ક્રૂરઃ પરદારપરાયણઃ।
અષ્ટમસ્થાનગતે ચાપે જાયતે વિકલાંગકઃ

તપસ્વી વ્રતચર્યાસુ નિરતો વિદ્યયાઽધિકઃ।
ધર્મસ્થે જાયતે ચાપે માનવો લોકવિશ્રુતઃ

બહુપુત્રધનૈશ્વર્યો ગોમહિષ્યાદિમાન્‌ ભવેત્‌।
કર્મભે ચાપસંયુક્તે જાયતે લોકવિશ્રુતઃ

લાભગે ચપખેટે ચ લાભયુક્તો ભવેન્નરઃ।
નિરોગો દૃઢકોપાગ્નિર્મન્ત્રસ્ત્રીપરમાસ્ત્રવિત્‌

ખલોઽતિમાની દુર્બુદ્ધિર્નિર્લજ્જો વ્યયસંસ્થિતે।
ચાપે પરસ્ત્રીસંયુક્તો જાયતે નિર્ધનઃ સદા

કુશલઃ સર્વવિદ્યાસુ સુખી વાઙ્‌નિપુનઃ પ્રિયઃ।
તનૌ શિખિનિ સઞ્જાતઃ સર્વકામાન્વિતો ભવેત્‌

વક્તા પ્રિયંવદઃ કાન્તો ધનસ્થાનગતે ધ્વજે।
કાવ્યકૃત્‌ પણ્ડિતો માની વિનીતો વાહનાન્વિતઃ

કદર્યઃ ક્રૂરકર્તા ચ કૃશાઙ્ગો ધનવર્જિતઃ।
સહજસ્થે તુ શિખિનિ તીવ્રરોગી પ્રજાયતે

રૂપવાન્‌ ગુણસમ્પન્નઃ સાત્ત્વિકોઽપિ સ્રુતિપ્રિયઃ।
સુખસંસ્થે તુ શિખિનિ સદા ભવતિ સૌખ્યભાક્‌

સુખી ભોગી કલાવિચ્ચ પઞ્ચમસ્થાનગે ધ્વજે।
યુક્તિજ્ઞો મતિમાન્‌ વાગ્મી ગુરુભક્તિસમન્વિતઃ

માતૃપક્ષક્ષયકરઃ શત્રુહા બહુવાન્ધવઃ।
રિપુસ્થાને ધ્વજે પ્રાપ્તે શૂરઃ કાન્તો વિચક્ષણઃ

દ્યૂતક્રીડાષ્વભિરતઃ કામી ભોગસમન્વિતઃ।
ધ્વજે તુ સપ્તમસ્થાગે વેશ્યાસુ કૃતસૌહૃદઃ

નીચકર્મરતઃ પાપો નિર્લજ્જો નિન્દકઃ સદા।
મૃત્યુસ્થાને ધ્વજે પ્રાપ્તે ગતસ્ત્ર્યપરપક્ષકઃ

લિઙ્ગધારી પ્રસન્નાત્મા સર્વભૂતહિતે રતઃ।
ધર્મભે શિખિનિ પ્રાપ્તે ધર્મકાર્યેષુ કોવિદઃ

સુખસૌભાગ્યસમ્પન્નઃ કામિનીનાં ચ વલ્લભઃ।
દાતા દ્વિજૈઃ સમાયુક્તઃ કર્મસ્થે શિખિનિ દ્વિજ

નિત્યલાભઃ સુધર્મી ચ લાભે શિખિનિ પૂજિતઃ।
ધનાઢ્યઃ સુભગઃ શૂરઃ સુયજ્ઞશ્ચાતિ કોવિદઃ

પાપકર્મરતઃ શૂરઃ શ્રદ્ધાહીનોઽઘૃણો નરઃ।
પરદારરતો રૌદ્રઃ શિખિનિ વ્યયગે સતિ

રોગાર્ત્તઃ સતતં કામી પાપાત્માધિગતઃ શઠઃ।
તનુસ્થે ગુલિકે જાતઃ ખલભાવોઽતિદુઃખિતઃ

વિકૃતો દુઃખિતઃ ક્ષુદ્રો વ્યસની ચ ગતત્રપઃ।
ધનસ્થે ગુલિકે જાતો નિઃસ્વો ભવતિ માનવઃ

ચાર્વઙ્ગો ગ્રામપઃ પુણ્યસંયુક્તઃ સજ્જનપ્રિયઃ।
સહજે ગુલિકે જાતો માનવો રાજપૂજિતઃ

રોગી સુખપરિત્યક્તઃ સદા ભવતિ પાપકૃત્‌।
ગુલિકે સુખભાવસ્થે વાતપિત્તાધિકો ભવેત્‌

વિસ્તુતિર્વિધનોઽલ્પાયુર્દ્વેષી ક્ષુદ્રો નપુંસકઃ।
ગુલિકે સુતભાવસ્થે સ્ત્રીજિતો નાસ્તિકો ભવેત્‌

વીતશત્રુઃ સુપુષ્ટાઙ્ગો રિપુસ્થાને યમાત્મજે।
સુદીપ્તઃ સમ્મતઃ સ્ત્રીણાં સોત્સાહઃ સુદૃઢો હિતઃ

સ્ત્રીજિતઃ પાપકૃજ્જારઃ કૃશાઙ્ગો ગતસૌહૃદઃ।
જીવિતઃ સ્ત્રીધનેનૈવ ગુલિકે સપ્તમસ્થિતે

ક્ષુધાલુર્દુઃખિત ક્રૂરસ્તીક્ષ્ણરોષોઽતિનિર્ઘૃણઃ।
રન્ધ્રગે ગુલિકે નિઃસ્વો જાયતે ગુણવર્જિતઃ

બહુક્લેશઃ કૃશતનુર્દુષ્ટકર્માતિનિર્ઘૃણઃ।
ગુલિકે ધર્મગે મન્દઃ પિશુનો બહિરાકૃતિઃ

પુત્રાન્વિતઃ સુખી ભોક્તા દેવાગ્ન્યર્ચનવત્સલઃ।
દશમે ગુલિકે જાતો યોગધર્માશ્રિતઃ સુખી

સુસ્ત્રીભોગી પ્રજાધ્યક્ષો બન્ધૂનાં ચ હિતે રતઃ।
લાભસ્થે ગુલિકે જાતો નીચાઙ્ગ સાર્વભૌમકઃ

નીચકર્માશ્તિતઃ પાપો હીનાઙ્ગો દુર્ભગોઽલસઃ।
વ્યયગે ગુલિકે જાતો નીચેષુ કુરુતે રતિમ્‌

લગ્ને પ્રાણપદે ક્ષણો રોગિ ભવતિ માનવઃ।
મૂકોન્મત્તો જડાઙ્ગસ્તુ હીનાઙ્ગો દુઃખિત કૃશઃ

બહુધાન્યો બહુધનો બહુભૃત્યો બહુપ્રજઃ।
ધનસ્થાનસ્થિતે પ્રાણે સુભગો જયતે નરઃ

હિંસ્રો ગર્વસમાયુક્તો નિષ્ઠુરોઽતિમલિમ્લુચઃ।
તૃતીયગે પ્રાણપદે ગુરુભક્તિવિવર્જિતઃ

સુખસ્થે તુ સુખી કાન્તઃ સુહૃદ્રમાસુ વલ્લભઃ।
ગુરૌ પરાયણઃ શીતઃ પ્રાણે વૈ સત્યતત્પરઃ

સુખિભાક્‌ સુક્રિયોપેતસ્ત્વપચારદયાન્વિતઃ।
પઞ્ચમસ્થે પ્રાણપદે સર્વકામસમન્વિતઃ

બન્ધુશત્રુવશસ્તીક્ષ્ણો મન્દાગ્નિર્નિર્દયઃ ખલઃ।
ષષ્ઠે પ્રાણપદે રોગી વિત્તપોઽલ્પાયુરેવ ચ

ઈર્ષ્યાલુ સતતં કામી તીવ્રરૌદ્રવપુર્નરઃ।
સપ્તમસ્થે પ્રાણપદે દુરારાધ્યઃ કુબુદ્ધિમાન્‌

રોગસન્તાપિતાઙ્ગશ્ચ પ્રાણપદેઽષ્ટમે સતિ।
પીડિતઃ પાર્થિવૈર્દુઃખૈર્મૃત્યબન્ધુસુતોદ્‌ભવૈઃ

પુત્રવાન્‌ ધનસમ્પન્નઃ સુભગઃ પ્રિયદર્શનઃ।
પ્રાણે ધર્મસ્થિતે ભૃત્યઃ સદાઽદુષ્ટો વિચક્ષણઃ

વીર્યવાન્‌ મતિમાન્‌ દક્ષો નૃપકાર્યેષુ કોવિદઃ।
દશમે વૈ પ્રાણપદે દેવાર્ચનપરાયણઃ

વિખ્યાતો ગુણવાન્‌ પ્રાજ્ઞો ભોગીધ નસમન્વિતઃ।
લાભસ્થાનસ્થિતે પ્રાણે ગૌરાઙ્ગો માતૃવત્સલઃ

ક્ષુદ્રો દુષ્ટસ્તુ હીનાઙ્ગો વિદ્વેશી દ્વિજબન્ધુષુ।
વ્યયે પ્રાણે નેત્રરોગી કાણો વા જાયતે નરઃ

ઇત્યપ્રકાશખેટાનાં ફલાન્યુક્તાનિ ભૂસુર।
તથા યાનિ પ્રકાશાનાં સૂર્યાદીનાં ખચારિણામ્‌

તાનિ સ્થિતિવશાત્તેષાં સ્ફુટદૃષ્ટિવશાત્‌ તથા।
બલાઽબલવિવેકેન વક્તવ્યાનિ શરીરિણામ્‌

તઃ।
મનસ્વી ગુણવાન્‌ વાગ્મી સત્યધર્મરતઃ સદા

કર્મેશે રન્ધ્રભાવસ્થે કર્મહીનો ભવેન્નરઃ।
દીર્ઘાયુરપ્યસૌ જાતઃ પરનિન્દાપરાયણઃ

રાજ્યેશે ભાગ્યભે જાતો રાજા રાજકુલોદ્‌ભવઃ।
તત્સમોઽન્યકુલોત્પન્નો ધનપુત્રાદિસંયુતઃ

કર્મેશે રાજ્યભાવસ્થે સર્વકર્મપટુઃ સુખી।
વિક્રમી સત્યવક્તા ચ ગુરુભક્તિરતો નરઃ

રાજ્યેશે લાભભાવસ્થે જાતો ધનસુતાન્વિતઃ।
હર્ષવાન્‌ ગુણવાંશ્ચાપિ સત્યવક્તા સદા સુખી

રાજ્યેશે વ્યયભાવસ્થે તસ્ય રાજગૃહે વ્યયઃ।
શત્રુતોઽપિ ભયં નિત્યં ચતુરશ્ચાપિ ચિન્તિતઃ

લાભેશે લગ્નગે જાતઃ સાત્ત્વિકો ધનવાન્‌ સુખી।
સમદૃષ્ટિઃ કવિર્વાગ્મી સદા લાભસમન્વિતઃ

લાભેશે ધનભાવસ્થે જાતઃ સર્વધનાન્વિતઃ।
સર્વસિદ્ધિયુતો દાતા ધાર્મિકશ્ચ સુખી સદા

લાભેશે સહજે જાતઃ કુશલઃ સર્વકર્મસુ।
ધની ભ્રાતૃસુખોપેતઃ શૂલરોગભયં ક્વચિત્‌

લાભેશે સુખભાવસ્થે લાભો માતૃકુલાદ્‌ ભવેત્‌।
તીર્થયાત્રાકરો જાતો ગૃહભૂમિસુખાન્વિતઃ

લાભેશે સુતભાવસ્થે ભવન્તિ સુખિનઃ સુતાઃ।
વિદ્યવન્તોઽપિ સચ્છીલાઃ સ્વયં ધર્મરતઃ સુખી

લાભેશે રોગભાવસ્થે જાતો રોગસમન્વિતઃ।
ક્રૂરબુદ્ધિઃ પ્રવાસી ચ શત્રુભિ પરિપીડિતઃ

લાભેશે દારભાવસ્થે લાભો દારકુલાત્‌ સદા।
ઉદારશ્ચ ગુણી કામી જનો ભાર્યાવશાનુગઃ

લાભેશે રન્ધ્રભાવસ્થે હાનિઃ કાર્યેષુ જાયતે।
તસ્યાયુશ્ચ ભવેદ્‌દીર્ઘં પ્રથમં મરણં સ્ત્રિયઃ

લભેશે ભાગ્યભાવસ્થે ભાગ્યવાન્‌ જાયતે નરઃ।
ચતુરઃ સત્યવાદી ચ રાજપુજ્યો ધનાધિપઃ

લાભેશે કર્મભાવસ્થે ભૂપવન્દ્યો ગુણાન્વિતઃ।
નિજધર્મરતો ધીમાન્‌ સત્યવાદી જિતેન્દ્રિયઃ

લાભેશે લાભભાવસ્થે લાભઃ સર્વેષુ કર્મસુ।
પણ્ડિત્યં ચ સુખં તસ્ય વર્દ્ધતે ચ દિને દિને

લાભેશે વ્યયભાવસ્થે સત્કાર્યેષુ વ્યયઃ સદા।
કામુકો બહુપત્નીકો મ્લેચ્છસંસર્ગકારકઃ

વ્યયેશે લગ્નગે જાતો વ્યયશીલો જતો ભવેત્‌।
દુર્બલઃ કફરોગી ચ ધનવિદ્યાવિવર્જિતઃ

વ્યયેશે ધનભાવસ્થે શુભકાર્યે વ્યયઃ સદા।
ધાર્મિકઃ પ્રિયવાદી ચ ગુણસૌખ્યસમન્વિતઃ

વ્યયેશે સહજે જાતો ભ્રાતૃસૌક્યવિવર્જિતઃ।
ભવેદન્યજનદ્વેષી સ્વશરીરસ્ય પોષકઃ

વ્યયેશે સુખભાવસ્થે માતુઃ સુખવિવર્જિતઃ।
ભૂમિયાનગૃહાદીનાં હાનિસ્તસ્ય દિનેદિને

વ્યયેશે સુતભાવસ્થે સુતવિદ્યાવિવર્જિતઃ।
પુત્રાર્થે ચ વ્યયસ્તસ્ય તીર્થાટનપરો નરઃ

વ્યયેશે રિપુભાવસ્થે જાતઃ સ્વજનવૈરકૃત્‌।
ક્રોધી પાપી ચ દુઃખી ચ પરજાયારતો નરઃ

વ્યયેશે દારભાવસ્થે વ્યયો દારકૃતઃ સદા।
તસ્ય ભાર્યાસુખં નૈવ બલવિદ્યાવિવર્જિતઃ

વ્યયેશે મૃત્યુભાવસ્થે જાતો લાભાન્વિતઃ સદા।
પ્રિયવાઙ્‌ મધ્યમાયુશ્ચ સમ્પૂર્ણગુણસંયુતઃ

વ્યયેશે ભાગ્યભાવસ્થે ગુરુદ્વેષી ભવેન્નરઃ।
મિત્રૈરપિ ભવેદ્વૈરં સ્વાર્થસાધનતત્પરઃ

વ્યયેશે રાજ્યભાવસ્થે વ્યયો રાજકુલાદ્‌ભવેત્‌।
પિતૃતોઽપિ સુખં તસ્ય સ્વલ્પમેવ હિ જાયતે

વ્યયેશે લાભભાવસ્થે લાભે હાનિઃ પ્રજાયતે।
પરેણ રક્ષિતં દ્રવ્યં કદાચિલ્લભતે નરઃ

વ્યયેશે વ્યયભાવસ્થે વ્યયાધિક્યં હિ જાયતે।
ન શરીરસુખં તસ્ય ક્રોધી દ્વેષપરો નૃણામ્‌

ઇતિ તે કથિતં વિપ્ર ભાવેશાનાં ચ યત્‌ ફલમ્‌।
બલાબલવિવેકેન સર્વેષં તત્સમાદિશેત્‌

દ્વિરાશીશસ્ય ખેટસ્ય વિદિત્વોભયથા ફલમ્‌।
વિરોધે તુલ્યફલયોર્દ્વયોર્નાશઃ પ્રજાયતે

વિભિન્નયોસ્તુ ફલયોર્દ્વયોઃ પ્રાપ્તિર્ભવેદ્‌ધ્રુવમ્‌।
ગ્રહે પૂર્ણબલે પુર્ણમર્ધમર્ધબલે ફલમ્‌

પાદં હીનબલે ખેટે જ્ઞેયમિત્થં બુધૈરિતિ।
ઉક્તં ભાવસ્થિતાનાં તે ભાવેશાનાં પલં મયા