બૃહસ્પતિસ્મૃતિ · અધ્યાય 1.23

સ્તેનાનામ્ એતદ્ આખ્યાતં સર્વેષાં દણ્ડનિગ્રહમ્ ।
સાહસસ્યાધુના સમ્યક્ શ્રૂયતાં વધશાસનમ્ ॥

મનુષ્યમારણં ચૌર્યં પરદારાભિમર્શનમ્ ।
પારુષ્યમ્ ઉભયં ચૈવ સાહસં તુ ચતુર્વિધમ્ ॥

હીનમધ્યોત્તમત્વેન ત્રિવિધં તત્ પ્રકીર્તિતમ્ ।
દ્રવ્યાપેક્ષયા દમાસ્ તત્ર પ્રથમોત્તમમધ્યમાઃ ॥

આતતાયિદ્વિજાગ્યાણાં ધર્મયુદ્ધેન હિંસનમ્ ।
ઇમાન્ ધર્માન્ કલિયુગે વર્જ્યાન્ આહુર્ મનીષિણઃ ॥

ક્ષેત્રોપકરણં સેતું મૂલપુષ્પફલાનિ ચ ।
વિનાશયન્ હરન્ દણ્ડ્યઃ શતોદ્યમ્ અનુરૂપતઃ ॥

પશુવસ્ત્રાન્નપાનાનિ ગૃહોપકરણં તથા ।
હિંસયંશ્ ચૌરવદ્ દાપ્યો દ્વિશતોદ્યં દમં તથા ॥

સ્ત્રીપુંસૌ હેમરત્નાનિ દેવવિપ્રધનં તથા ।
કૌશેયં ચોત્તમદ્રવ્યમ્ એષાં મૂલ્યસમો દમઃ ॥

દ્વિગુણો વા કલ્પનીયઃ પુરુષાપેક્ષયા નૃપૈઃ ।
હન્તા વા ઘાતનીયઃ સ્યાત્ પ્રસંગવિનિવૃત્તયે ॥

સાહસં પઞ્ચધા પ્રોક્તં વધસ્ તત્રાધિકઃ સ્મૃતઃ ।
તત્કારિણો નાર્થદમૈઃ શાસ્યા વધ્યાઃ પ્રયત્નતઃ ॥

પ્રકાશઘાતકા યે તુ તથા ચોપાંશુઘાતકાઃ ।
જ્ઞાત્વા સમ્યગ્ધનં હૃત્વા હન્તવ્યાઃ વિવિધૈર્ વધૈઃ ॥

મિત્રપ્રાપ્ત્યર્થલાભે વા રાજ્ઞા લોકહિતૈષિણા ।
ન મોક્તવ્યાઃ સાહસિકાઃ સર્વલોકભયાવહાઃ ॥

લોભાદ્ ભયાદ્ વા યો રાજા ન હન્ત્ય્ અન્યાયકારિણઃ ।
તસ્ય પ્રક્ષુભ્યતે રાષ્ટ્રં રાજ્યાચ્ ચ પરિહીયતે ॥

બન્ધાગ્નિવિષશસ્ત્રેણ પરાન્ યસ્ તુ પ્રમાપયેત્ ।
ક્રોધાદિના નિમિત્તેન નરઃ સાહસિકસ્ તુ સઃ ॥

એકસ્ય બહવો યત્ર પ્રહરન્તિ રુષાન્વિતાઃ ।
મર્મપ્રહારદો યસ્ તુ ઘાતકઃ સ ઉદાહૃતઃ ॥

મર્મઘાતી તુ યસ્ તેષાં યથોક્તં દાપયેદ્ દમમ્ ।
આરમ્ભકૃત્સહાયશ્ ચ તથા માર્ગાનુદેશકઃ ।
આશ્રયઃ શસ્ત્રદાતા ચ ભક્તદાતા વિકર્મિણામ્ ॥

યુદ્ધોપદેશકશ્ ચૈવ તદ્વિનાશપ્રદર્શકઃ ।
ઉપેક્ષી કાર્યયુક્તશ્ ચ દોષવક્તાનુમોદકઃ ॥

નાતતાયિવધે હન્તા કિલ્વિષં પ્રાપ્નુયાત્ ક્વચિત્ ।
વિનાશાર્થિનમ્ આયાન્તં ઘાતયન્ન્ આપરાધ્નુયાત્ ॥

આતતાયિનમ્ ઉત્કૃષ્ટં વૃત્તસ્વાધ્યાયસંયુતમ્ ।
યો ન હન્યાદ્ વધપ્રાપ્તં સો ઽશ્વમેધફલં લભેત્ ॥

સ્વાધ્યાયિનં કુલે જાતં યો હન્યાદ્ આતતાયિનમ્ ।
અહત્વા ભ્રૂણહા સ સ્યાન્ ન હત્વા ભ્રૂણહા ભવેત્ ॥

સાંપ્રતં સાહસં સ્તેયં શ્રૂયતાં ક્રોધલોભજમ્ ।
ક્ષતસ્યાલ્પમ્ અહત્વં ચ મર્મસ્થાનં ચ યત્નતઃ ।
સામર્થ્યં ચાનુબન્ધં ચ જ્ઞાત્વા ચિહ્નૈઃ પ્રસાદયેત્ ॥

હતસ્ તુ દૃશ્યતે યત્ર ઘાતકશ્ ચ ન દૃશ્યતે ।
પૂર્વવૈરાનુસારેણ જ્ઞાતવ્યઃ સ મહીભુજા ॥

સમઘાતી તુ યસ્ તેષાં યથોક્તં દાપયેદ્ દમમ્ ।
આરમ્ભકૃત્સહાયશ્ ચ દોષભાજસ્ તદ્ અર્ધતઃ ॥

પ્રતિવેશ્યાનુવેશ્યૌ ચ તસ્ય મિત્રારિબાન્ધવાઃ ।
પ્રષ્ટવ્યા રાજપુરુષૈઃ સામાદિભિર્ ઉપક્રમૈઃ ॥

વિજ્ઞેયો ઽસાધુસંસર્ગાચ્ ચિહ્નહોઢેન વા નરૈઃ ।
એષોદિતા ઘાતકાનાં તસ્કરાણાં ચ ભાવના ॥

ગૃહીતઃ શઙ્કયા યસ્ તુ ન તત્ કાર્યં પ્રપદ્યતે ।
શપથેન વિશોદ્ધવ્યઃ સર્વવાદેષ્વ્ અયં વિધિઃ ॥

દિવ્યૈર્ વિશુદ્ધો મેધ્યઃ સ્યાદ્ અશુદ્ધો વધમ્ અર્હતિ ।
નિગ્રહાનુગ્રહૈર્ રાજ્ઞઃ કીર્તિર્ ધર્મશ્ ચ વર્ધતે ॥