બૃહસ્પતિસ્મૃતિ · અધ્યાય 1.22

પ્રકાશાશ્ ચાપ્રકાશાશ્ ચ તસ્કરા દ્વિવિધા સ્મૃતાઃ ।
પ્રજ્ઞાસામર્થ્યમ્ આયાભિઃ પ્રભિન્નાસ્ તે સહસ્રધા ॥

નૈગમા વૈદ્યકિતવાઃ સભ્યોત્કોચકવઞ્ચકાઃ ।
દૈવોત્પાતવિદો ભદ્રાઃ શિલ્પજ્ઞાઃ પ્રતિરૂપકાઃ ॥

અક્રિયાકારિણશ્ ચૈવ મધ્યસ્થાઃ કૂટસાક્ષિણઃ ।
પ્રકાશતસ્કરા હ્ય્ એતે તથા કુહકજીવિનઃ ॥

સન્ધિચ્છિદઃ પાન્થમુષો દ્વિચતુષ્પદહારિણઃ ।
ઉત્ક્ષેપકાઃ સસ્યહરાઃ જ્ઞેયાઃ પ્રચ્છન્નતસ્કરાઃ ॥

સંસર્ગચિહ્નરૂપૈશ્ ચ વિજ્ઞાતા રાજપૂરુષૈઃ ।
પ્રદાપ્યાપહૃતં દણ્ડ્યા દમૈઃ શાસ્ત્રપ્રચોદિતૈઃ ॥

ઉત્ક્ષેપકસ્ તુ સંદંશૈર્ ભેત્તવ્યો રાજપૂરુષૈઃ ।
ધાન્યહર્તા દશગુણં દાપ્યઃ સ્યાદ્ દ્વિગુણં દમમ્ ॥

એકસ્મિન્ યત્ર નિધનં પ્રાપિતે દુષ્ટચારિણિ ।
બહૂનાં ભવતિ ક્ષેમઃ તસ્ય પુણ્યપ્રદો વધઃ ॥

તથા પાન્થમ્ ઉષો વૃક્ષે ગલે બધ્વાવલમ્બયેત્ ॥

અઙ્ગુલીગ્રન્થિભેદસ્ય છેદયેત્ પ્રથમે ગ્રહે ।
દ્વિતીયે હસ્તચરણૌ તૃતીયે વધમ્ અર્હતિ ॥

અજ્ઞાતૌષધિમન્ત્રસ્ તુ યશ્ ચ વ્યાધેર્ અતત્ત્વવિત્ ।
રોગિભ્યો ઽર્થં સમાદત્તે સ દણ્ડ્યશ્ ચોરવદ્ ભિષક્ ॥

ગ્લહઃ પ્રકાશઃ કર્તવ્યો નિર્વાસ્યાઃ કૂટદેવિનઃ ॥

કૂટાક્ષદેવિનઃ ક્ષુદ્રા રાજભાર્યાહરાશ્ ચ યે ।
ગણકા વઞ્ચકાશ્ ચૈવ દણ્ડ્યાસ્ તે કિતવા સ્મૃતાઃ ॥

પ્રચ્છન્નદોષવ્યામિશ્રં પુનઃ સંસ્કૃતવિક્રયી ।
પણ્યે તદ્ દ્વિગુણં દાપ્યો વણિગ્દણ્ડં ચ તત્સમમ્ ॥

અન્યાયવાદિનઃ સભ્યાસ્ તથૈવોત્કોચજીવિનઃ ।
વિશ્વસ્તવઞ્ચકાશ્ ચૈવ નિર્વાસ્યાઃ સર્વ એવ તે ॥

જ્યોતિર્ જ્ઞાનં તથોત્પાતમ્ અવિદિત્વા તુ યે નૃણામ્ ।
શ્રાવયન્ત્ય્ અર્થલોભેન વિનેયાસ્ તે પ્રયત્નતઃ ॥

દણ્ડાજિનાદિભિર્ યુક્તમ્ આત્માનં દર્શયન્તિ યે ।
હિંસન્તશ્ ચ્છદ્મના નૃણાં વધ્યાસ્ તે રાજપૂરુષૈઃ ॥

અલ્પમૂલ્યં તુ સંસ્કૃત્ય નયન્તિ બહુમૂલ્યતામ્ ।
સ્ત્રીબાલકાન્ વઞ્ચયન્તિ દણ્ડ્યાસ્ તે ઽર્થાનુરૂપતઃ ॥

હેમમુક્તાપ્રબાલાદ્યં કૃત્રિમં કુર્વતે તુ યે ।
ક્રેત્રે મૂલ્યં પ્રદાપ્યાસ્ તે રાજ્ઞા તદ્ દ્વિગુણં દમમ્ ॥

મધ્યસ્થા વઞ્ચયન્ત્ય્ એકં સ્નેહલોભાદિના યદા ।
સાક્ષિણશ્ ચાન્યથા બ્રૂયુર્ દાપ્યાસ્ તે દ્વિગુણં દમમ્ ॥

મન્ત્રૌષધિબલાત્ કિંચિત્ સંભ્રાન્તિં દર્શયન્તિ યે ।
મૂલકર્મ ચ કુર્વન્તિ નિર્વાસ્યાસ્ તે મહીભુજા ॥

સન્ધિચ્છેદો હૃતં ત્યાજ્યાઃ શૂલમ્ આરોપયેત્ તતઃ ।
તથા પાન્થમ્ ઉષો વૃક્ષે ગલે બદ્ધ્વાવલમ્બયેત્ ॥

મનુષ્યહારિણો રાજ્ઞા દગ્ધવ્યાસ્ તે કટાગ્નિના ।
ગોહર્તુર્ નાસિકાં છિન્દ્યાત્ બધ્વા વામ્ભસિ મજ્જયેત્ ॥

ધાન્યં દશભ્યઃ કુમ્ભેભ્યો હરણે ઽભ્યધિકં વધઃ ।
શેષેષ્વ્ એકાદશગુણં દાપ્યસ્ તસ્ય ચ તદ્ધનમ્ ॥

ધાન્યહારી દશગુણં દાપ્યસ્ તદ્ દ્વિગુણં દમમ્ ॥

તૃણં વા યદિ વા કાષ્ઠં પુષ્પં વા યદિ વા ફલમ્ ।
અનાપૃચ્છ્ય તુ ગૃહ્ણાનો હસ્તચ્છેદનમ્ અર્હતિ ॥

વૃત્તસ્વાધ્યાયવાન્ સ્તેયી બન્ધને ક્લેશ્યતે ચિરમ્ ।
સ્વામિને તદ્ ધનં દાપ્યઃ પ્રાયશ્ચિત્તં ન કાર્યતે ॥