બૃહસ્પતિસ્મૃતિ · અધ્યાય 1.21

હસ્તપાષાણલગુડૈર્ ભસ્મકર્દમપાંસુભિઃ ।
આયુધૈશ્ ચ પ્રહરણૈર્ દણ્ડપારુષ્યમ્ ઉચ્યતે ॥

વાક્પારુષ્યે કૃતે યસ્ય યથા દણ્ડો વિધીયતે ।
તસ્યૈવ દ્વિગુણં દણ્ડં કારયેન્ મરણાદ્ ઋતે ॥

દ્વયોઃ પ્રહરતોર્ દણ્ડઃ સમયોસ્ તુ સમઃ સ્મૃતઃ ।
આરમ્ભકો ઽનુબન્ધી ચ દાપ્યઃ સ્યાદ્ અધિકં દમમ્ ॥

પૂર્વાક્રુષ્ટઃ સમાક્રોશંસ્ તાડિતઃ પ્રતિતાડયન્ ।
હત્વાતતાયિનં ચૈવ નાપરાધી ભવેન્ નરઃ ॥

વાક્પારુષ્યાદિના નીચો યઃ સન્તમ્ અભિલઙ્ઘયેત્ ।
સ એવ તાડયંસ્ તસ્ય નાન્વેષ્ટવ્યો મહીભુજા ॥

ભસ્માદીનાં પ્રક્ષિપણં તાડનં ચ કરાદિના ।
પ્રથમં દણ્ડપારુષ્યં દમઃ કાર્યો ઽત્ર માષિકઃ ॥

એષ દણ્ડઃ સમેષૂક્તઃ પરસ્ત્રીષ્વ્ અધિકેષુ ચ ।
દ્વિગુણસ્ ત્રિગુણો જ્ઞેયઃ પ્રાધાન્યાપેક્ષયા બુદ્ધૈઃ ॥

ઉદ્યતે ઽશ્મશિલાકાષ્ઠે કર્તવ્યઃ પ્રથમો દમઃ ।
પરસ્પરં હસ્તપાદે દશવિંશતિકસ્ તથા ॥

મધ્યમઃ શસ્ત્રસંધાને સંયોજ્યઃ ક્ષુબ્ધયોર્ દ્વયોઃ ।
કાર્યઃ કૃતાનુરૂપસ્ તુ લગ્ને ઘાતે દમો બુધૈઃ ॥

ઇષ્ટકોપલકાષ્ઠૈશ્ ચ તાડને તુ દ્વિમાષિકઃ ।
દ્વિગુણઃ શોણિતોદ્ભેદે દણ્ડઃ કાર્યો મનીષિભિઃ ॥

ત્વગ્ભેદે પ્રથમો દણ્ડો માંસભેદે તુ મધ્યમઃ ।
ઉત્તમસ્ ત્વ્ અસ્થિભેદે સ્યાદ્ ધાતેન તુ પ્રમાપણમ્ ॥

કર્ણનાસાકરચ્છેદે દન્તભઙ્ગે ઽસ્થિભેદને ।
કર્તવ્યો મધ્યમો દણ્ડો દ્વિગુણઃ પતિતેષુ તુ ॥

કર્ણૌષ્ઠઘ્રાણપાદાક્ષિ જિહ્વાશિશ્નકરસ્ય ચ ।
છેદને ચોત્તમો દણ્ડો ભેદને મધ્યમો ગુરુઃ ॥

દણ્ડસ્ ત્વ્ અભિહિતાયૈવ દણ્ડપારુષ્યકલ્પિતઃ ।
હૃતે તદ્ દ્વિગુણં ચાન્યદ્ રાજદણ્ડસ્ તતો ઽધિકઃ ॥

અઙ્ગાવભેદને ચૈવ પીડને છેદને તથા ।
સમુત્થાનવ્યયં દાપ્યઃ કલહાપહૃતં ચ યત્ ॥

વિવિક્તે તાડિતો યસ્ તુ હતો દૃશ્યેત વા ભવેત્ ।
હન્તા તદ્ અનુમાનેન વિજ્ઞેયઃ શપથેન વા ॥

અન્તર્વેશ્મન્ય્ અરણ્યે વા નિશાયાં યત્ર તાડિતઃ ।
શોણિતં તત્ર દૃશ્યેત ન પૃચ્છેત્ તત્ર સાક્ષિણઃ ॥

કશ્ચિત્ કૃત્વાત્મનશ્ ચિહ્નં દ્વેષાત્ પરમ્ અભિદ્રવેત્ ।
હેત્વર્થમ્ અતિસામર્થ્યૈસ્ તત્ર યુક્તં પરીક્ષણમ્ ॥

આક્રુષ્ટસ્ તુ સમાક્રોશંસ્ તાડિતઃ પ્રતિતાડયન્ ।
હત્વાપરાધિનં ચૈવ નાપરાધી ભવેન્ નરઃ ॥

પ્રાતિલોમ્યાસ્ તથા ચાન્ત્યાઃ પુરુષાણાં મલાઃ સ્મૃતાઃ ।
બ્રાહ્મણાતિક્રમે વધ્યા ન દાતવ્યા ધનં ક્વચિત્ ॥

શ્રાન્તાન્ ક્ષુધાર્તાન્ તૃષિતાન્ અકાલે વાહયેત્ તુ યઃ ।
સ ગોઘ્નો નિષ્કૃતિં કાર્યો દાપ્યો વાપ્ય્ અથવા દમમ્ ॥

સમુત્થાનવ્યયં દાપ્યઃ કલહાય કૃતં ચ યત્ ।
યેનાઙ્ગેન દ્વિજાતીનાં શૂદ્રઃ પ્રહરતે રુષા ।
છેત્તવ્યં તદ્ ભવેત્ તસ્ય મનુના સમુદાહૃતમ્ ॥