બૃહસ્પતિસ્મૃતિ · અધ્યાય 1.18

સમાસેનોદિતસ્ ત્વ્ એષ સમયાચારનિશ્ચયઃ ।
ક્રયવિક્રયસંજાતો વિવાદઃ શ્રૂયતામ્ અયમ્ ॥

જઙ્ગમં સ્થાવરં ચૈવ દ્રવ્યે દ્વે સમુદાહૃતે ।
ક્રયકાલે પણ્યશબ્દ ઉભયોર્ અપિ ચ સ્મૃતઃ ॥

જ્ઞાત્વા સદોષં યઃ પણ્યં વિક્રીણાત્યવિચક્ષણઃ ।
તદ્ એવ દ્વિગુણં દાપ્યસ્ તત્સમં વિનયં તથા ॥

મત્તોન્મત્તેન વિક્રીયં હીનમ્ ઊલ્યં ભયેન વા ।
અસ્વતન્ત્રેણ મૂઢેન ત્યાજ્યં તસ્ય પુનર્ ભવેત્ ॥

યો ઽન્યહસ્તે તુ વિક્રીય અન્યસ્મૈ તત્ પ્રયચ્છતિ ।
સો ઽપિ તદ્ દ્વિગુણં દાપ્યો વિનયં તાવદ્ એવ તુ ॥

દશૈકપઞ્ચસપ્તાહ માસત્ર્યહાર્ધમાસિકમ્ ।
બીજાયોવાહ્યરત્નસ્ત્રી દોહ્યપુંસાં પરીક્ષણમ્ ॥

અતો ઽર્વાક્ પુણ્યદોષસ્ તુ યદિ સંજાયતે ક્વચિત્ ।
વિક્રેતુઃ પ્રતિદેયં તત્ ક્રેતા મૂલ્યમ્ અવાપ્નુયાત્ ॥

અવિજ્ઞાતં તુ યત્ ક્રીતં દુષ્ટં પશ્ચાદ્ વિભાવિતમ્ ।
ક્રીતં તત્ સ્વામિને દેયં પણ્યં કાલે ઽન્યથા ન તુ ॥

પરીક્ષેત સ્વયં પણ્યમ્ અન્યેષાં ચ પ્રદર્શયેત્ ।
પરીક્સિતં બહુમતં ગૃહીત્વા ન પુનસ્ ત્યજેત્ ॥

અશ્વરૂપ્યહિરણ્યાનાં ધાન્યલોહાજવાસસામ્ ।
ચર્મકાષ્ઠવિકારાણામ્ એકાહં સ્યાત્ પરીક્ષણમ્ ॥

મર્ણીભાશ્વાશ્વતરિણામ્ આગમૈર્ મૂલ્યકલ્પના ।
નૃપાજ્ઞયાપણસ્થાનાં ગોભૂમ્યોર્ ઉભયેચ્છયા ॥

સંવિભાગે વિનિમયે ક્ષેત્રયોર્ ઉભયોર્ અપિ ।
અનુસ્મૃતિકૃતા તાભ્યાં કાર્યસિદ્ધિર્ ભવિષ્યતિ ॥

પ્રષ્ટવ્યાઃ સંનિધિસ્થાશ્ ચેત્ ક્રેત્રા જ્ઞાત્યાદયઃ સ્મૃતાઃ ।
અન્યથા ચેત્ કૃતં કર્મ જ્ઞાતીચ્છાં દર્શયેત્ તતઃ ॥

જ્ઞાત્યાદિપ્રત્યયેનૈવ સ્થાવરક્રય ઇષ્યતે ।
અન્યથા ચેત્ ક્રયો યઃ સ્યાદ્ અન્યગ્રામે ત્રિપક્ષકમ્ ॥

સોદરાશ્ ચ સપિણ્ડાશ્ ચ સોદકાશ્ ચ સગોત્રિણઃ ।
સામન્તા ધનિકા ગ્રાહ્યાઃ સપ્તૈતે યોનયો મતાઃ ॥

મૂલ્યં દત્ત્વાધિકં ન્યૂનં મૂલ્યસ્યાનુચિતં સ્મૃતમ્ ।
ક્રયસિદ્ધેસ્ તુ નૈવ સ્યાદ્ વત્સરાણાં શતૈર્ અપિ ॥

વિક્રયેષુ ચ સર્વેષુ કૂપવૃક્ષાદિ લેખયેત્ ।
જલમાર્ગાદિ યત્ કિંચિદ્ અન્યૈશ્ ચૈવ બૃહસ્પતિઃ ॥

ક્ષેત્રાદ્યુપેતં પરિપક્વસસ્યં વૃક્ષં ફલં વાપ્ય્ ઉપભોગયોગ્યમ્ ।
કૂપં તડાકં ગૃહમ્ ઉન્નતં ચ ક્રેત્રે ચ વિક્રેતુર્ ઇદં વદન્તિ ॥

મત્તમૂઢાનભિજ્ઞાર્ત મૂઢૈર્ વિનિમયઃ કૃતઃ ।
યચ્ ચાનુચિતમૂલ્યં સ્યાત્ તત્ સર્વં વિનિવર્તયેત્ ॥

જ્ઞાતિસામન્તધનિકાઃ ક્રયે ગ્રામાત્ બહિર્ ગતાઃ ।
નાર્હન્તિ તે પ્રતિક્રોષ્ટું ક્રાન્તં પક્ષત્રયે ક્રમાત્ ॥

ત્રિપક્ષાદ્ અથ વા માસાત્ ત્રિતયાત્ તુ તદ્ આપ્નુયાત્ ॥