બૃહસ્પતિસ્મૃતિ · અધ્યાય 1.16

ત્રિભાગં પઞ્ચભાગં વા ગૃહ્ણીયાત્ સીરવાહકઃ ।
ભક્તાચ્ છાદભૃતઃ સીરાદ્ ભાગં ગૃણીત પઞ્ચમમ્ ॥

જાતસસ્યાત્ ત્રિભાગં તુ પ્રગૃહ્ણીયાદ્ અથાભૃતઃ ॥

ભૃતકસ્ તુ ન કુર્વીત સ્વામિનઃ શાઠ્યમ્ અણ્વ્ અપિ ।
ભૃતિહાનિમ્ અવાપ્નોતિ તતો વાદઃ પ્રવર્તતે ॥

ભૃતો ઽનાર્તો ન કુર્યાદ્ યો દર્પાત્ કર્મ યથેરિતમ્ ।
સ દણ્ડ્યઃ કૃષ્ણલાનષ્ટૌ ન દેયં ચાસ્ય વેતનમ્ ॥

ગૃહીતવેતનઃ કર્મ ન કરોતિ યદા ભૃતઃ ।
સમર્થશ્ ચેદ્ દમં દાપ્યો દ્વિગુણં તચ્ ચ વેતનમ્ ॥

ગૃહીતવેતનઃ કર્મ ત્યજન્ દ્વિગુણમ્ આવહેત્ ।
અગૃહીતે સમં દાપ્યો ભૃતૈ રક્ષ્ય ઉપસ્કરઃ ॥

પ્રતિશ્રુત્ય ન કુર્યાદ્ યઃ સ કાર્યઃ સ્યાદ્ બલાદ્ અપિ ।
સ ચેન્ ન કુર્યાત્ તત્કર્મ પ્રાપ્નુયાદ્ વિંશતિં દમમ્ ॥

સ દણ્ડ્યઃ કૃષ્ણલાન્ય્ અષ્ટૌ ન દેયં ચાસ્ય વેતનમ્ ॥

પ્રભુણા વિનિયુક્તઃ સન્ ભૃતકો વિદધાતિ યત્ ।
તદર્થમ્ અશુભં કર્મ સ્વામી તત્રાપરાધ્નુયાત્ ॥

દૈવરાજ્ઞોસ્ તથા ન્યાયે તથા રાષ્ટ્રસ્ય વિભ્રમે ।
યત્ પ્રણષ્ટં ભૃતં વા સ્યાન્ ન પાલસ્ તત્ર કિલ્બિષી ॥

કૃતે કર્મણિ યઃ સ્વામી ન દદ્યાદ્ વેતનં ભૃતેઃ ।
રાજ્ઞા દાપયિતવ્યઃ સ્યાદ્ વિનયં ચાનુરૂપતઃ ॥

પાલદોષાદ્ વિનાશે તુ પાલે દણ્ડો વિધીયતે ।
અર્ધત્રયોદશપણઃ સ્વામિને દ્રવ્યમ્ એવ ચ ॥

વ્યાધિતા સશ્રમા વ્યગ્રા રાજકર્મપરાયણા ।
આમન્ત્રિતા ચ નાગચ્છેત્ અવાચ્યા બડબા સ્મૃતા ॥

તથા ધેનુભૃતઃ ક્ષીરં લભેતાસ્યાષ્ટમે ઽખિલમ્ ।
સાયં સમર્પયેત્ સર્વં ॥

અવ્યાયચ્છન્ન્ અવિક્રોશન્ સ્વામિને ચાનિવેદયન્ ।
વોઢુમ્ અર્હતિ ગોપસ્ તાં વિનયં ચૈવ રાજનિ ॥

કૃમિચોરવ્યાઘ્રભયાદ્ દરીશ્વભ્રાચ્ ચ પાલયેત્ ।
આયચ્છેચ્ છક્તિતઃ ક્રોશોત્ સ્વામિને વા નિવેદયેત્ ॥

સસ્યાન્ નિવારયેદ્ ગાસ્ તુ ચીર્ણે દોષદ્વયં ભવેત્ ।
સ્વામી શતદમં દાપ્યઃ પાલસ્ તાડનમ્ અર્હતિ ।
શદશ્ ચ સદમં ચીર્ણે સમૂલે કાર્ષભક્ષિતે ॥