બૃહસ્પતિસ્મૃતિ · અધ્યાય 1.14

એષાખિલેનાભિહિતા સંભૂયોત્થાનનિષ્કૃતિઃ ।
અદેયદેયદત્તાનામ્ અદત્તસ્ય ચ કથ્યતે ॥

સામાન્યં પુત્રદારાદિ સર્વસ્વં ન્યાસયાચિતમ્ ।
પ્રતિશ્રુતં તથાન્યસ્ય ન દેયં ત્વ્ અષ્ટધા સ્મૃતમ્ ॥

કુટુમ્બભક્તવસનાદ્ દેયં યદ્ અતિરિચ્યતે ।
મધ્વાસ્વાદો વિષં પશ્ચાદ્ દાતુર્ ધમો ઽન્યથા ભવેત્ ॥

સપ્તારામાદ્ ગૃહક્ષેત્રાદ્ યદ્ યત્ ક્ષેત્રં પ્રચીયતે ।
પિત્રા વાથ સ્વયં પ્રાપ્તં તદ્ દાતવ્યં વિવક્ષિતમ્ ॥

સ્વેચ્છાદેયં સ્વયં પ્રાપ્તં બન્ધાચારેણ બન્ધકમ્ ।
વૈવાહિકે ક્રમાયાતે સર્વદાનં ન વિદ્યતે ॥

સૌદાયિકક્રમાયાતં શૌર્યપ્રાપ્તં ચ યદ્ ભવેત્ ।
સ્ત્રીજ્ઞાતિસ્વામ્યનુજ્ઞાતં દત્તં સિદ્ધિમ્ અવાપ્નુયાત્ ॥

સર્વસ્વગૃહવર્જં તુ કુટુમ્બભરણાદિકમ્ ।
યદ્ દ્રવ્યં તત્ સ્વકં દેયમ્ અદેયં સ્યાદ્ અતો ઽન્યથા ॥

વિભક્તા વાવિભક્તા વા દાયાદાઃ સ્થાવરે સમાઃ ।
એકો હ્ય્ અનીશઃ સર્વત્ર દાનાદાપનવિક્રયે ॥

ભૃતિસ્ તુષ્ટ્યા પણ્યમૂલં સ્ત્રીશુલ્કમ્ ઉપકારિણે ।
શ્રદ્ધાનુગ્રહસંપ્રીત્યા દત્તમ્ અષ્ટવિધં સ્મૃતમ્ ॥

શૂદ્રે સમગુણં દાનં વૈશ્યે તદ્ દ્વિગુણં સ્મૃતમ્ ।
ક્ષત્રિયે ત્રિગુણં દાનં બ્રાહ્મણે ષડ્ગુણં સ્મૃતમ્ ॥

શ્રોત્રિયે ચૈવ સાહસ્રમ્ ઉપાધ્યાયે તુ તદ્ દ્વયમ્ ।
આચાર્યે ત્રિગુણં જ્ઞેયમ્ આહિતાગ્નિષુ તદ્ દ્વયમ્ ॥

આત્મિકે જ્ઞાતસાહસ્રમ્ અનન્તં ત્વ્ અગ્નિહોત્રિણિ ।
સોમપે શતસાહસ્રમ્ અનન્તં બ્રહ્મવાદિનિ ॥

સ્ત્રીધનં સ્ત્રી સ્વકુલ્યેભ્યઃ પ્રયચ્ચ્છેત્તં તુ વર્જયેત્ ।
કુલ્યાભાવે તુ બન્ધુભ્યઃ તદભાવે દ્વિજાતિષુ ॥

મદૂર્ધ્વમ્ ઇતિ યદ્ દત્તં ન તત્ સત્ત્વાવહં ભવેત્ ।
તેનેદાનીમ્ અદત્તત્વાન્ મૃતે રિક્થિનમ્ આપતેત્ ॥

ક્રુદ્ધહૃષ્ટપ્રમત્તાર્ત બાલોન્મત્તભયાતુરૈઃ ।
મત્તાતિવૃદ્ધનિર્ધૂતૈઃ સંઊઢૈઃ શોકવેગિભિઃ ॥

નન્દદત્તં તથૈતૈર્ યત્ તદ્ અદત્તં પ્રકીર્તિતમ્ ॥

પ્રતિલાભેચ્છયા દત્તમ્ અપાત્રે પાત્રશઙ્કયા ।
કાર્યે વાધર્મસંયુક્તે સ્વામી તત્ પુનર્ આપ્નુયાત્ ॥

અદત્તભોક્તા દણ્ડ્યઃ સ્યાત્ તથાદેયપ્રદાયકઃ ॥