બૃહસ્પતિસ્મૃતિ · અધ્યાય 1.12

નિક્ષેપાનન્તરં પ્રોક્તો ભૃગુણાસ્વામિવિક્રયઃ ।
શ્રૂયતાં તં પ્રયત્નેન સવિશેષં બ્રવીમ્ય્ અહમ્ ॥

નિક્ષેપાન્વાહિતન્યાસ હૃતયાચિતબન્ધકમ્ ।
ઉપાંશુજનવિક્રીતમ્ અસ્વામી સો ઽભિધીયતે ॥

યેન ક્રીતં તુ મૂલ્યેન પ્રાગધ્યક્ષનિવેદિતમ્ ।
ન વિદ્યતે તત્ર દોષઃ સ્તેન સ્યાદ્ ઉપધિક્રયાત્ ॥

અન્તર્ ગૃહે બહિર્ ગ્રામાન્ નિશાયામ્ અસતો જનાત્ ।
હીનમૂલ્યં ચ યત્ ક્રીતં જ્ઞેયો ઽસાવ્ ઉપવિક્રયઃ ॥

પૂર્વસ્વામી તુ તદ્ દ્રવ્યં યદ્ આગત્ય વિચારયેત્ ।
તત્ર મૂલ્યં દર્શનીયં ક્રેતુઃ શુદ્ધિસ્ તતો ભવેત્ ॥

મૂલે સમાહૃતે ક્રેતા નાભિયોજ્યઃ કથંચન ।
મૂલેન સહ વાદસ્ તુ નાષ્ટકસ્ય વિહીયતે ॥

વિક્રેતા દર્શિતો યત્ર હીયતે વ્યવહારતઃ ।
ક્રેત્રે રાજ્ઞે મૂલ્યદણ્ડૌ પ્રદદ્યાત્ સ્વામિને ધનમ્ ॥

પરદ્રવ્યે ઽભિલષતિ યો ઽસ્વામી લોભસંયુતઃ ।
અભાવયંસ્ તતઃ પશ્ચાદ્ દાપ્યઃ સ્યાદ્ દ્વિગુણં દમમ્ ॥

પ્રમાણહીને વાદે તુ પુરુષાપેક્ષયા નૃપઃ ।
સમન્યૂનાધિકત્વેન સ્વયં કુર્યાદ્ વિનિર્ણયમ્ ॥

વણિગ્વીથીપરિગતં વિજ્ઞાતં રાજપૂરુષૈઃ ।
અવિજ્ઞાતાશ્રયાત્ ક્રીતં વિક્રેતા યત્ર વા મૃતઃ ॥

સ્વામી દત્ત્વાર્ધમૂલ્યં તુ પ્રકૃહ્ણીત સ્વકં ધનમ્ ।
અર્ધં દ્વયોર્ અપિ હૃતં તત્ર સ્યાદ્ વ્યવહારતઃ ॥

અવિજ્ઞાતક્રયો દોષસ્ તથા ચાપરિપાલનમ્ ।
એતદ્ દ્વયં સમાખ્યાતં દ્રવ્યહાનિકરં બુદ્ધૈઃ ॥

વણિગ્વીથીપરિગતં વિજ્ઞાતં રાજપૂરુષૈઃ ।
દિવા ગૃહીતં સત્ક્રેતા સમૃદ્ધો લભતે ધનમ્ ॥

વિક્રીયોર્વીં તુ યત્ ક્રેતુર્ ભુક્તિં યો ન ચ સાધયેત્ ।
સ તસ્મૈ તદ્ ધનં દદ્યાદ્ અન્યથા ચોરદણ્ડભાક્ ॥

એતદ્ દ્વયં સમાખ્યાતં દ્રવ્યહાનિકરં બુદ્ધૈઃ ।
અવિજ્ઞાતવિશેષત્વાદ્ યત્ર મૂલ્યં ન લભ્યતે ॥

હાનિસ્ તત્ર સમા કલ્પ્યા ક્રેતૃનાસ્તિકયોર્ દ્વયોઃ ॥