બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 4.93

અથ ત્રિનવતિતમોઽધ્યાયઃ
નારાયણ ઉવાચ
ઉદ્ધવસ્તવનં શ્રુત્વા ચેતનાં પ્રાપ્ય રાધિકા ।
વિલોક્ય કૃષ્ણાકારં ચ તમુવાચ શુચાઽન્વિતા

રાધિકોવાચ
કિન્નામ ભવતો વત્સ કેન વા પ્રેરિતો ભવાન્ ।
આગતો વા કુત ઇતિ બ્રૂહ માં કેન હેતુના

કૃષ્ણાકૃતિસ્ત્વં સર્વાઙ્ગૈર્મન્યે ત્વાં કૃષ્ણપાર્ષદમ્ ।
કૃષ્ણસ્ય સુશલં બ્રૂહિ બરદેવસ્ય સાંપ્રતમ્

નન્દસ્તિષ્ઠતિ તત્રૈવ હેતુના કેન તદ્વદ ।
સમાયાસ્યતિ સોવિન્દો રમ્યં વૃન્દાવનં વનમ્

પુનર્દ્રક્ષ્યામિ તસ્યૈવ પૂર્ણચન્દ્રમુખં શુભમ્ ।
પુનઃ ક્રીડાં કરિષ્યામિ તેનાહં રાસમણ્ડલે

જલે ચ વિહરિષ્યામિ પુનર્વા સખિભિઃ સહ ।
શ્રીનન્દનન્દનાઙ્ગે ચ પુનર્દાસ્યામિ ચન્દનમ્

ઉદ્ધવ ઉવાચ
ઉદ્દવેત્યભિધાનં મે ક્ષત્રિયોઽહં વરાનને ।
પ્રેષિતઃ શુભવાર્તાર્થં કૃષ્ણેન પરમાત્મના

તવાન્તિકં સમાયાતઃ પાર્ષદોઽહં હરેરપિ ।
કૃષ્ણસ્ય બલદેવસ્ય શિવં નન્દસ્ય સાંપ્રતમ્

રાધિકોવાચ
અસ્તિ તદ્યમુનાકૂલં સુગન્ધિપવનોઽસ્તિ સઃ ।
તસ્ય કેલિકદમ્બાનાં મૂલમસ્તયેવ સાંપ્રતમ્

પુણ્યં વૃન્દાવનં રમ્યં તદ્વિદ્યમાનમીપ્સિતમ્ ।
પુંસ્કોકિલાનાં વિરુતં તલ્પં ચન્દનચર્ચિતમ્

ચતુર્વિધં ચ ભોજ્યં ચ મધુપાનં ચ સુન્દરમ્ ।
દુરન્તો દુઃખદોઽપ્યસ્તિ પાપિષ્ઠો મન્મથસ્તથા

તે ચ રત્નપ્રદીપાશ્ચ જ્વલન્તિ રાસમણ્ડલે ।
મણીન્દ્રસારનિર્માણમસ્ત્યેવ રતિમન્દિરમ્

ગોપાઙ્ગનાગણોઽસ્ત્યેવ પૂર્ણચન્દ્રોઽસ્તિ શોભિતઃ ।
સુગન્ધિપુષ્પરચિતં તલ્પં ચન્દનચર્ચિતમ્

તામ્બૂલં રતિભોગાર્હં કર્પૂરાદિસુસંસ્કૃતમ્ ।સુગન્ધિમાલતીમાલ્યં શ્વેતચામરદર્પણમ્

મુક્તામાણિક્યસંસક્તહીરહારમનોહરમ્ ।
કસ્તૂરીકુઙ્કુમાક્તં ચ પાત્રપૂર્ણં ચ ચન્દનમ્

નાનોપકાનનં રમ્યં રમ્યક્રીડાસરોવરમ્ ।
સુગન્ધિપુષ્પોદ્યાનં ચ પદ્મશ્રેણીમનોહરમ્

અસ્ત્યેવં સર્વવિભવઃ પ્રાણનાથઃ કુતો મમ ।
હા કૃષ્ણ હા રામાનાથ ક્વાસિ મે પ્રાણવલ્લભ

ક્વ વાઽપરાધો દાસ્યાશ્ચ દાસીદોષઃ પદે પદે ।
ઇત્યેવમુક્ત્વા સા દેવી પુનર્મૂર્ચ્છામવાપ સા

ચેતનાં કારયામાસ પુનરેવ સ ઉદ્ધવઃ ।
તાં દૃષ્ટ્વા પરમાશ્ચર્ય મેને ક્ષત્રિયપુંગવઃ

સખીભિઃ સપ્તભિઃ શશ્વત્સેવિતાં શ્વેતચામરૈઃ ।
ગોપીનાં ચ ત્રિલક્ષૈશ્ચ સુપ્રિયૈઃ પ્રિયસેવિતામ્

દિવાનિશં વેષ્ટિતાં ચ ગોપીનાં શતકોટિભિઃ ।
કાચિત્કજ્જલહસ્તા ચ કાચિન્માલ્યવરાઽપરા

કાચિત્સિન્દૂરહસ્તા ચ કાચિદ્ગોરોચનાકરા ।
કાચિચ્ચન્દનપાત્રં ચ હસ્તે કૃત્વા ચ તિષ્ઠતિ

કાચિદ્દર્પણહસ્તા ચ કાચિત્કુઙ્કુમાવહિકા ।
કસ્તૂરીપાત્રમિષ્ટં ચ કાચિદ્વહતિ તત્ર વૈ

કાચિચ્ચમ્પકપાત્રં ચ કરે ધૃત્વા ચ તિષ્ઠતિ ।
મધુભિર્મધુરૈઃ પૂર્ણં પાત્રં ધૃત્વા શુચાઽન્વિતા

કાચિત્સુગન્ધિતૈલં ચ ગૃહીત્વા પરિતિષ્ઠતિ ।
કાચિદ્વહતિ તામ્બૂલં કર્પૂરાદિસુવાસિતમ્

કાચિદ્વાસિતમચ્છં ચ જલં ધૃત્વા ચ તિષ્ઠતિ ।
ક્રીડાપુત્તલિકાં કાચિચ્ચિત્રાઢ્યાં પરિરક્ષતિ

કાચિદ્વહતિ કન્દૂકં કાચિચ્ચ રત્નભૂષણમ્ ।
વહ્નિશુદ્ધાંશુકં કાચિદમૂલ્યં પરિરક્ષતિ

કાચિદ્ભક્ષયોપહારં ચ ગૃહીત્વા પરિવર્તતે ।
કાચિચ્ચ કેશવેશાર્થકરોતિ માલ્યમીપ્સિતમ્

કાચિત્કઙ્કતિકાં ધૃત્વા પુરતઃ પરિતિષ્ઠતિ ।
કાચિદ્યાવકહસ્તા ચ કાચિદ્ધાત્રીરસં મુદા

દૂરતોઽપિ વહત્યેવં ભીતા ચ પરિતિષ્ઠતિ ।
કાચિદ્ભીતા ભિયા સ્તૌતિકાચિદ્રોદિતિ શોકતઃ

કાચિત્તાં બૌધયેત્યેર્વ વિદગ્ધા વિરહાતુરામ્ ।
કાચિદુત્તાપતપ્તા ચ સ્નિગ્ધતલ્પે મનોહરે

સ્થાપયેદ્દાહદૂરાર્થં સ્નિગ્ધપદ્મદલે શુભે ।
એવંભૂતાં ચતાં દૃષ્ટવા ચોવાચ પુનરુદ્ધવઃ ॥
સુપ્રિયં કર્ણપીયૂષં વિનયેન ચ ભીતિવત્

ઉદ્ધવ ઉવાચ
જાને ત્વાં દેવદેવીશાં સુસ્નિગ્ધાં સિદ્ધયોગિનીમ્ ।
સર્વશક્તિસ્વરૂપાં ચ સૂલપ્રકૃતિમીશ્વરીમ્

શ્રીદામશાપાદ્ધરણીં પ્રાપ્તાં ગોલોકકામિનીમ્ ।
કૃષ્ણપ્રાણાધિકાં દેવીં તદ્વક્ષઃસ્થલવાસિનીમ્

શૃણુ દેવિ પ્રવક્ષ્યામિ શુભવાર્તામભીપ્સિતામ્ ।
સુસ્થિરં સખિભિઃ સાર્ધં હૃદયસ્નગ્ધિકારિણીમ્

દુઃખદાવાગ્નિદગ્ધાયાઃ સુધાવર્ષણરૂપિણીમ્ ।
વિરહવ્યાધિયુક્તાયા રસાયનસમાં શુભામ્

તત્ર તિષ્ઠતિ નન્દોઽયં સાનન્દો સુદિતઃ સદા ।
નિમન્ત્રિતશ્ચ વસુના કૃષ્ણોપનયનાવધિ

ગૃહીત્વા સબલં કૃષ્ણં સાઙ્ગે મઙ્ગલકર્મણિ ।
સ નન્દઃ પરમાનન્દો સુદાઽઽયાસ્યતિ ગોકુલમ્

આગત્ય કૃષ્ણો મુદિતઃ પ્રણમ્ય માતરં પુનઃ ।
નક્તમાયાસ્યતિ મુદા પુણ્યં વૃન્દાવનં વનમ્

અચિરાદ્દ્રક્ષ્યસિ સતિ શ્રીકૃષ્ણમુખપઙ્કજમ્ ।
સર્વં વિરહદુઃખં ચ સંત્યક્ષ્યસિ ચ સાંપ્રતમ્

સુસ્થિરા ભવ માતસ્ત્વં ત્યજ શોકં સુદારુણમ્ ।
વહ્નિશુદ્ધાંશુકં રમ્યં પરિધાય પ્રહર્ષિતા

અમૂલ્યરત્નનિર્માણભૂષણગ્રહણં કુરુ ।
ગૃહાણચન્દનં સ્નિગ્ધં કસ્તૂરીકુઙ્કુમાન્વિતમ્

કુરુષ્વ કેશસંસ્કારં માલતીમાલ્યભૂષિતમ્ ।
સુવેષં કુરુ કલ્યાણિ ગણ્ડે ચ ચિત્રપત્રકમ્

સિન્દૂરબિન્દું સીમન્તે કસ્તૂરીચન્દનાન્વિતમ્ ।
અલક્તકાક્તં ચરણં યુક્તં યાવકભૂષણૈઃ

કુરુષ્વ તિષ્ઠચોતિષ્ઠ રત્નસિંહાસને વરે ।
સપઙ્કપઙ્કજં તલ્પં ત્યજ સાર્ધં શુચા સતિ

ભુઙ્ક્ષ્વ કૃષ્ણેન મનસા વિશુદ્ધં મધુરં મધુ ।
સંસ્કૃતં ભાસિતં તોયં તામ્બૂલં ચ સુવાસિતમ્

રત્નેન્દ્રસારનિર્માણપર્યઙ્કે મુમનોહરે ।
વહ્નિસદ્ધાંશુકાક્તે ચ માલતીમાલ્યભૂષિતે

સુગન્ધિયુક્તે કસ્તૂરીજાતીચમ્પકચન્દનૈઃ ।
પરિતો માલતીમાલ્યહીરહારવિભૂષિતે

મણીન્દ્રમુક્તામાણિક્યસુન્દરૈશ્ચ પરિષ્કૃતે ।
પુષ્પમાલ્યોપધાને ચ મઙ્ગલાર્હે મુદાઽન્વિતા

શયનં કુરુ દેવેશિ ગોપીભિઃ સેવિતા સદા ।
કરોતુ સેવનં શશ્વત્પ્રિયાલિઃ શ્વેતયામરૈઃ

પદારવિન્દસેવાં ચ ગોપીભક્તા મનોહરે ।
સદ્રત્નસારનિર્માણપર્યઙ્કે સુમનોહરે

ત્યેવમુક્ત્વા સ મુને પુનસ્તૂષ્ણીં બભૂવ હ ।
પ્રણમ્ય પાદપદ્મં ચ બ્રહ્માદિસુરવન્દિતમ્

ઉદ્ધવસ્ય વચઃશ્રુત્વા સસ્મિતા રાધિકા સતી ।
યૌતુકં ચ દદૌ તસ્મૈ રત્નસારાઙ્ગુલીયકમ્

અમૂલ્યં સુન્દરં રમ્યં વિશ્વકર્મવિનિર્મિતમ્ ।
મુખદૃશ્યં પીતવર્ણ સુદીપ્તં સુપ્રદીપવત્

કૃષ્ણય વહ્નિના દત્તમપૂર્વં રાસમણ્ડલે ।
મણિકુણ્ડલયુગ્મં ચામૂલ્યરત્નવિનિર્મિતમ્

અમૂલ્યરત્નનિર્માણં સર્વભૂષણમીપ્સિતમ્ ।
વહ્નિશુદ્ધાંશુકયુગં રત્નનિર્માણનાયકમ્

હીરહારવિનિર્માણં હારં ચ સુમનોહરમ્ ।
પુરા દત્તં ચ સુપ્રિત્યા કૃષ્ણાય વરુણેન ચ

શ્રીસૂર્યેણ ચ યદ્દત્તં શ્રીકૃષ્ણાય સ્યમન્તકમ્ ।
પ્રદત્તં કૌ(યૌ) તુકં તસ્મૈ યદ્દત્તં હરિણા પુરા

યદ્દત્તં ચ મહેન્દ્રેણ રત્નસિંહાસનં વરમ્ ।
તત્પ્રદત્તં મુદા દેબ્યા તસ્મૈ પ્રીત્યા ચ રાધાયા

મણીન્દ્રસારનિર્માણં છત્રરત્નં મનોહરમ્ ।
મુક્તામાણિક્યસારેણ હીરહારસમન્વિતમ્

વિચિત્રરત્નપદ્મેન વિચિત્રં વારુણં સદા ।
શોભિતં પરિતશ્ચાન્યૈ રત્નનિર્માણદર્પણૈઃ

યદ્દત્તં બ્રહ્મણ પ્રીત્યા હરયે રાસમણ્ડલે ।
સુપ્રીત્યા રાધયા તત્ર પ્રદત્તમુદ્ધવાય ચ

મણિકારવિનિર્માણં મણિરાજવિરાજિતમ્ ।
જપામાલ્યં સંસ્કૃતં ચ યદ્દત્તં શંભુના પુરા

તદેવ દત્તં તસ્મૈ ચાપ્યમૂલ્યં પુણ્યદં શુભમ્ ।
જન્મમૃત્યુજરાવ્યાધિહરં ચાતિમનોહરમ્

ચન્દ્રકાન્તમણિં રમ્યં ચન્દ્રદત્તં પરિષ્કૃતમ્ ।
ચન્દ્રાવલીં દદૌ તસ્મૈ સુદીપ્તં પૂર્ણચન્દ્રવત્

વિશુદ્ધં મધુપૂર્ણં ચ મધુપાત્રં યદક્ષયમ્ ।
ધર્મેણ યત્પ્રદત્તં ચ તદ્દત્તં પ્રિયયા હરેઃ

જલભોજનપાત્રં ચ શૃદ્રં સ્વર્ણવિનિર્મિતમ્ ।
મિષ્ટાન્નં પરમાન્નં ચદદૌ સુસ્વાદુમિષ્ટકમ્

ભોજતં કારયિત્વા ચ કર્પૂરાદિસુવાસિતમ્ ।
તામ્બૂલં ચ દદૌ શીઘ્રં માલ્યં સુસ્નિગ્ધચન્દનમ્

શુભાશિષં ચ પ્રદદૌ વાઞ્છિતં પ્રવરં વરમ્ ।
જ્ઞાનં કૃષ્ણેન યદ્દત્તં ગોલોકે રાસમણ્ડલે

પુરુષાણાં શતં યાવન્નિશ્ચલાં કમલાં દદૌ ।
વિદ્યાં યશસ્કરીં શુદ્ધાં યશઃ કીર્તિં સુનિર્મલામ્

સર્વસિદ્ધિં હરેર્દાસ્યં હરિભક્તિં ચ નિશ્ચલામ્ ।
પાર્ષદપ્રવરત્વં ચ પાર્ષદં ચ હરેરિતિ

વરં પ્રસાદં દત્ત્વા ચ સમુત્થાય મુદાઽન્વિતમ્ ।
વહ્નિશુદ્ધાંશુકે ધૃત્વા ચામૂલ્યં રત્નભૂષણમ્

હીરહારં રત્નમાલાં પરિઘાય મનોહરામ્ ।
સિન્દૂરં કજ્જલં પુષ્પમાલ્યં સુસ્તિગ્ધચન્દનમ્

રત્નસિંહાસનસ્થં તં પૂજિતા પૂજિતં મુદા ।
વેષ્ટિતા હર્ષનિરતં ગૌપીનાં શાતકોટિ ભિઃ ॥
તપ્તકાઞ્ચનવર્ણાભા શતચન્દ્રસમપ્રભા

રાધિકોવાચ
સત્યમાયાસ્યતિ હરિઃ સત્યં નિષ્કપટં વદ ।
વદ તથ્યં ભયં ત્યક્ત્વા સત્યં બ્રૂહિ સુસંસદિ

વરં કૂપશતાદ્વાપી વરં વાપીશતાત્ક્રતુઃ ।
વરં ક્રતુશતાત્પુત્રઃ સત્યં પુત્રશતાત્કિલ

ન હિ સત્યાત્પરો ધર્મો નાનૃતાત્પાતકં પરમ્

ઉદ્ધવ ઉવાચ
સત્યમાયાસ્યતિ હરિઃ સત્યં દ્રક્ષ્યસિ સુન્દરિ ।
ધ્રુવં ત્યક્ષ્યસિ સંતાપં દૃષ્ટ્વા ચન્દ્રમુખં હરેઃ

મદ્દર્શનાન્મહાભાગે ગતસ્તે વિરહજ્વરઃ ।
નાનાભોગસુખં ભુક્ત્વા ત્યજ ચિન્તાં દુરત્યયામ્

અહં પ્રસ્થાપયાસ્યામિ ગત્વા મધુપુરીં હરિમ્ ।
વિધાય તત્પ્રબોધં ચ કાર્યમન્યત્કરિષ્યતિ

વિદાયં કુરુ મે માતર્યાસ્યામિ હરિસંનિધિમ્ ।
સર્વં તં કથયિષ્યામિ ત્વદ્વૃત્તાન્તં યથોચિતમ્

રાધિકોવાચ
ગમિષ્યસિ યદા વત્સ મથુરાં સુમનોહરામ્ ।
શ્રૃણુ દુઃખકથાં કાંચિત્તિષ્ઠ વત્સ સ્થિરોભવ

માં વિસ્મૃતો ન ભવસિ વિરહજ્વરકાતરામ્ ।
કથયિષ્ય સિ મત્કાન્તં ધ્રુવં પ્રસ્થાપયિષ્યસિ

નારીણાં મનસો વાર્તાં કો વા જાનાતિ પણ્ડિતઃ ।
કિંચિચ્છાસ્ત્રાનુસારેણ પ્રકરોતિ નિરૂપણમ્

વેદા વક્તું ન શક્તાશ્ચ શાસ્ત્રાણિ કિં વદન્તિ ચ ।
કથ યિષ્યામિ ત્વાં સર્વં પુત્ર કૃષ્ણં ચ વક્ષ્યસિ

ગેહે વને ન ભેદો મે પશ્વાદિષુ તથા નૃષુ ।
કિં વા જલં કિમુ સ્વપ્નમજ્ઞાનં ચ દિવાનિશમ્

આત્માનં ચ ન જાનામિ ચૌદયં ચન્દ્રસૂર્યયોઃ ।
ક્ષણં પ્રાપ્ય હરેર્વાર્તાં ચેતનં મે બભૂવ હ

કૃષ્ણાકૃતિં ચ પશ્યામિ શ્રૃણોમિ મુરલીધ્વનિમ્ ।
કુલં લજ્જાં ભયં ત્યક્ત્વા ચિન્તયામિહરેઃ પદમ્

સંપ્રાપ્ય સર્વજગતામીશ્વરં પ્રકૃતેઃ પરમ્ ।
ન જ્ઞાનં માયયા તસ્ય જ્ઞાત્વા ગોપપતેર્મંમ

ધ્યાયન્તે યત્પદામ્ભોજં વેદા બ્રહ્માદયઃ સુરાઃ ।
સ ભર્ત્સિતો મયા કીપાદ્ધ્દિ શત્યમિદં મમ

તત્પદામ્ભોજસેવાભિર્ગુણપ્રસ્તાવતોઽપિ વા ।
તદ્ભક્ત્યા યત્ક્ષણો નીતો ધ્યાતો ધ્યાનેન પૂજયા

તત્રાપિ મઙ્ગલં સર્વં હર્ષમાયુર્વ્યંવસ્થિતમ્ ।
વિઘ્નં ચ હૃદિ સંતાપસ્તદ્વિચ્છેદે સદોદ્ધવ

ક્રીડાપ્રીતિર્નં ભવિતા તાદુશીષ્ટા પુનર્મમ ।
તાદૃશં પ્રેમસૌભાગ્યં નિર્જને ન ચ સંગમઃ

વૃન્દાવનં ન યાસ્યામિ તત્સઙ્ગે પુનરુદ્ધવ ।
ચન્દનં વા ન દાસ્યામિ નન્દનન્દનવક્ષસિ

માલાં તસ્મૈ ન દાસ્યામિ ન દ્રક્ષ્યામિ મુખામ્બુજમ્ ।
માલતીનાં કેતકીનાં ચમ્પકાનાં ચ કાનનમ્

પુનરેવ ન યાસ્યામિ સુન્દરં રાસમણ્ડલમ્ ।
હરિસઙ્ગે ન યાસ્યામિ રમ્યં ચન્દ્રનકાનનમ્

પુનરેવ ન યાસ્યામિ મલયં રત્નમન્દિરમ્ ।
માધવીનાં વનં રમ્યં રહસ્યં મધુકાનનમ્

શ્રીખણ્ડકાનનં રમ્યં સ્વચ્છં ચન્દ્રસરોવરમ્ ।
વિસ્પન્દકં સુરવનં નન્દનં પુષ્પભદ્રકમ્

ભદ્રકં હરિણાં સાર્ધં ન યાસ્યામિ પુનઃ પુનઃ ।
ક્વ સા રમ્યા વિકસિતા માધવે માધવીલતા

ક્વ ગતા માધવી રાત્રિઃ ક્વ મધુઃ ક્વાપિ માધવઃ ।
ઇસ્યેવમુક્ત્વા સા રાધા ધ્યાત્વા કૃષ્ણપદામ્બુજમ્ ॥
પુનર્મુર્ચ્છાં ચ સંપ્રપ્ય રૂદતી પુલકાન્વિતા

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મઓ મહાઓ નારદનાઓ શ્રીકૃષ્મજન્મખઓ ઉત્તરઓ રાધોદ્ધવસંઓ
ત્રિનવતિતમોઽધ્યાયઃ