બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 4.92

અથ દ્વિનવતિતમોઽધ્યાયઃ
નારાયણ ઉવાચ
શ્રીકૃષ્ણપ્રેરિતો હૃષ્ટઃ પ્રણમ્ય ચ ગણેશ્વરમ્ ।
સ્મરન્નારાયણં શંભું દુર્ગા લક્ષ્મીં સરસ્વતીમ્

ગઙ્ગાં ચ મનસિ ધ્યાત્વા દિમીશં તં મહેશ્વરમ્ ।
પ્રજગામોદ્ધવશ્ચૈવ દૃષ્ટ્વા મઙ્ગલમૂચકમ્

શુશ્રાવ દુંદુભિં ઘણ્ટાનાદં શઙ્ખધ્વનિં તથા ।
હરિશબ્દં ચ સંગીતં શુશ્રાવ મઙ્ગલધ્વનિમ્

પતિપુત્રવતીં સાધ્વીં પ્રદીપં માલ્યદર્પણમ્ ।
પરિબૂર્ણતમં કુમ્ભં દધિલાજફલાનિ ચ

દૂર્વાઙ્કુરં શુક્લધાન્યં રજતં કાઞ્ચનં મધુ ।
બ્રાહ્મણાનાં સમૂહં ચ કૃષ્ણસારં વૃષં ઘૃતમ્

સદ્યોમાંસં ગજેન્દ્રં ચ નૃપેન્દ્રં શ્વેતઘોટકમ્ ।
પતાકાં નકુલં ચાષં શુક્લં પુષ્પં ચ ચન્દનમ્

દૃષ્ટ્વૈવં પથિ કલ્યાણં પ્રાપ વૃન્દાવનં વનમ્ ।
દદર્શ પુરતો વૃક્ષં ભાણ્ડીરે વટમક્ષયમ્

સ્નિગ્ધપર્ણ રક્તવર્ણ પુણ્યદં તીર્થમીપ્સિતમ્ ।
સુવેષાન્બાલકાંશ્ચૈવ રત્નભૂષણભૂષિતાન્

વદતો બલકૃષ્ણેતિ રુદતશ્ચ શુચાઽન્વિતાન્ ।
તાનાશ્વાસ્ય યયૌ દૂરં પ્રવિશ્ય નગરં મુદા

દદર્શ નન્દશિબિરં રચિતં વિશ્વકર્મણા ।
મણિરત્નવિનિર્માણં મુક્તામાણિક્યહીરકૈઃ

પરિચ્છન્નં મનોરમ્યં સદ્રત્નકલશાન્વિતમ્ ।
દ્વારં ચિત્રં વિચિત્રાઢ્યં દૃષ્ટ્વા ચ પ્રવિવેશ સઃ

અવરુહ્ય રથાત્તૂર્ણ તસ્થૌ તત્પ્રાઙ્ગણે મુદા ।
યશોદા રોહિણી શીઘ્રં પપ્રચ્છ કુશલં પરમ્

આસનં ચ જલં ગાં ચ મધુપર્કં દદૌ મુદા ।
ક્વ નન્દઃ ક્વ બલઃ કૃષ્ણઃ સત્યં તત્કથયોદ્ધવ

ઉદ્ધવઃ કથયામાસ સર્વ ભદ્રં ક્રમેણ ચ ।
સાર્ધં ચ બલકૃષ્ણાભ્યાં નન્દઃ સાનન્દપૂર્વકમ્

આયાસ્યતિ વિલમ્બેન કૃષ્ણોપનયનાવધિ ।
યુષ્માકં કુશલં તત્વં વિજ્ઞાય વિધિપૂર્વકમ્

અહં યાસ્યામિ મથુરાં યશોદે શૃણુ સાંપ્રતમ્ ।
શ્રૃત્વા મઙ્ગલવાર્તા ચ યશોદા રોહિણી મુદા

બ્રાહ્મણાય દદૌ રત્નં સુવર્ણં વસ્ત્રમીપ્સિતમ્ ।
ઉદ્ધવં ભોજયામાસ મિષ્ટાન્નં ચ સુધોપમમ્

મણિશ્રેષ્ઠં ચ રત્નં ચ દદૌ તસ્મૈ ચ હીરકમ્ ।
વાદ્યં ચ વાદયામાસ ભદ્રં નાનાવિધં તથા

બ્રહ્મણાન્ભોજયામાસ કારયામાસ મઙ્ગલમ્ ।
વેદાશ્ચ પાઠયામાસ પરમાનન્દપૂર્વકમ્

શંકરં પૂજયામાસ વિપ્રદ્વારા પરં વિભૂમ્ ।
નાનોપહારૈર્નૈવેદ્યૈઃ પુષ્પધૂપપ્રદીપકૈઃ

ચન્દનૈર્વસ્ત્રતામ્બૂલૈર્મધુગવ્યઘૃતાદિભિઃ ।
ભવાનીં પૂજયામાસ શ્રીવૃન્દારણ્યદેવતામ્

ષોડશોપચારૈર્દ્રવ્યૈર્બલિભિર્વિવિધૈર્મુને ।
મહિષાણાં શતે શુદ્ધં છાગાલાનાં સહસ્રકમ્

મેષાણામયુતં શુદ્ધં યુક્તમાદાય પઞ્ચકમ્ ।
બ્રાહ્મણેભ્યઃ સ્વર્ણશતં ધેનુનાં ચ શતં તથા

પ્રદદૌ દક્ષિણાં તૂર્ણ કૃષ્ણકલ્યાણહેતવે ।
ઉદ્ધવં પૂજયામાસ સાદરં ચ પુનઃ પુનઃ

સમાશ્વાસ્ય યશોદાં ચ રોહિણીં ગોપબાલકાન્ ।
વૃદ્ધાન્ગોપાલિકાઃ સર્વાઃ પ્રયયૂ રાસમણ્ડલમ્

દદર્શ રાસં રુચિરં ચન્દ્રમણ્ડલવર્તુલમ્ ।
શ્રીરામકદલીસ્તમ્ભશતકૈરુપશોભિતમ્

યુક્તૈશ્ચ સ્નિગ્ધવસનૈશ્ચન્દનાનાં ચ પલ્લવૈઃ ।
પટ્ટસૂત્રનિબદ્ધૈશ્ચ શ્રીયુક્તમાલ્યજાલકૈઃ

દધિલાજફલૈઃ પટ્ટૈઃ પુષ્પૈર્દૂર્વાઙ્કુરૈરપિ ।
ચન્દનાગુરુકસ્તૂરીકુઙ્કુમૈઃ પરિસંસ્કૃતમ્

વેષ્ટિતં સક્ષિતં યત્નાદ્ગોપિકાનાં ત્રિકોટિભિઃ ।
ત્રિલક્ષૈઃ સુન્દરૈ રમ્યૈઃ સંસક્તં રતિમન્દિરૈઃ

લક્ષગોપૈઃ પરિવૃતં કૃષ્ણાગમનશઙ્કિતૈઃ ।
યમુનાં દક્ષિણાં કૃત્વા પ્રયયૌ માલતીવનમ્

ચન્દનાનાં ચમ્પકાનાં યૂથિકાનાં તથૈવ ચ ।
કેતકીમાધવીનાં ચ વનં કૃત્વા પ્રદક્ષિણમ્

બકુલાનાં વઞ્જુલાનામશોકાનાં ચ કાનનમ્ ।
મલ્લિકાનાં પલાશાનાં શિરીષાણાં તથૈવ ચ

ધાત્રીણાં કાઞ્ચનાનાં ચ કર્ણિકાનાં વનં તથા ।
નાગેશ્વરાણાં વિપિનં લવઙ્ગાનાં તથૈવ ચ

વનં ચ શાલતાલાનાં હિન્તાલાનાં વનં તથા ।
પનસાનાં રસાલાનાં લાઙ્ગલીનાં મનોહરમ્

મન્દારકાનનં રમ્યં વામં કૃત્વા ચ સત્વરમ્ ।
દૃષ્ટ્વા કુન્દવનં રમ્યં સંપ્રાપ્ય મધુકાનનમ્

પુંસ્કોકિલાનાં શબ્દેન મધુરેણ સમન્વિતમ્ ।
મધુવ્રતસમૂહાનાં મધુરધ્વનિબૂરિતમ્

વન્યવૃક્ષૈઃ પરિવૃતં માધ્વીકાધારમીપ્સિતમ્ ।
વાતેન વન્યબુષ્પાણાં વરિતઃ સુરભીકૃતમ્

તદ્દૃષ્ટ્વા રાજમાર્ગેણ યશોદોક્તેન સાંપ્રતમ્ ।
યયૌ શીઘ્રં નિરુદ્વિગ્નિં રહસ્યં બદરીવનમ્

શ્રીફલાનાં ચ નિમ્બાર્નાં નારિઙ્ગાણાં વનં તથા ।
પદ્માનાં કરવીરાણાં તુલસીનાં ચ કાનનમ્

દૃષ્ટવા રક્તિમવર્ણં ચ સુપક્વફલમીપ્સિતમ્ ।
તદેવ વામતઃ કૃત્વા વિવેશ કદલીવનમ્

અતીવ નિર્જને રમ્યે દદર્શ રાધિકાશ્રમમ્ ।
મણીન્દ્રાણાં ચ પ્રાકારં પરિખાદુર્ગવેષ્ટિતમ્

અત્યગમ્યં રિપૂણાં ચ મિત્રાણાં સુગમં સુખમ્ ।
ગોપ્યં સંકેતમાર્ગં ચ રક્ષકૈઃ પરિરક્ષિતમ્

નાનાચિત્રવિચિત્રાઢ્યં નિર્મિતં વિશ્વકર્મણા ।
મણીન્દ્રમુક્તામાણિક્યહીરહારોજ્જ્વલં પરમ્

રત્નેન્દ્રસારરચિતં રત્નસ્તમ્ભૈઃ સુશોભિતમ્ ।
રત્નસોપાનસંસક્તમન્દિરેણ મનોહરમ્

અમૂલ્યરત્નખચિતં કલશૈઃ પરિશોભિતમ્ ।
વાહ્નિશુદ્ધાંશુકાભિશ્ચ પતાકાભિઃ પરિષ્કૃતમ્

સદ્રત્નદર્પણોત્કૃષ્ટં ચર્ચિતં શ્વેતચામરૈઃ ।
દદર્શ સિંહદ્વારં ચ યુક્તં રત્નકપાટકૈઃ

દ્વારોપરિ વિચિત્રં ચ રમ્યં વૃન્દાવનં વનમ્ ।
કદમ્બકાનનં રમ્યં તદ્વાસ્ત્રહરણાદિકમ્

વિશ્વકર્મવિરચિતં સુરમ્યં રાસમણ્ડલમ્ ।
નાનારત્નકુટીરં ચ ગોપગોપીસમન્વિતમ્

રક્ષિતં ગોપિકાલક્ષૈર્વેત્રહસ્તૈર્મનોહરૈઃ ।
સ્વચ્છન્દાચરણૈઃ શશ્વદમિતૈર્બલિભિર્મુદા

તદ્દ્વારં પુરતો દૃષ્ટ્વા વિલઙ્ક્ય ચ જગામ્ સઃ ।
દ્વિતીયં દ્વારમુલ્લઙ્ઘ્ય તસ્માદુત્તમમીપ્સિતમ્

દ્વારં ચતુર્થં સંપ્રાપ્ય સર્વસ્માચ્ચ વિલક્ષણમ્ ।
તત્પશ્ચાત્પઞ્ચમં દ્વારં દદર્શ ચિત્રમુત્તમમ્

દ્વારષટ્કં ચ પ્રયયૌ સર્વત્ર રુચિરં પરમ્ ।
રામરાવણયોર્યુદ્ધં ભિત્તિચિત્રં મનોહરમ્

દશાવતારં વિષ્ણોશ્ચ કૃત્રિમં રાસમણ્ડલમ્ ।
યમુનાજલકેલિં ચ રચિતાં વિશ્વકર્મણા

ગોપિકાનાં સહસ્રેણા ષષ્ઠં દ્વારં ચ રક્ષિતમ્ ।
રત્નેન્દ્રસારનિર્માણભૂષણૈર્ભૂષિતેન ચ

સદ્રત્નદણણ઼ડહસ્તેન હીરકૈર્ભૂષિતેન ચ ।
મણીન્દ્રમુક્તામાણિક્યહીરહારાન્વિતેન ચ

માધવી તત્પ્રધાના સા પપ્રચ્છ સાંપ્રતં શિવમ્ ।
દદૌ પ્રત્યુત્તરં સર્વં ક્રમેણ ચ સ ઉદ્ધવઃ

ગત્વા વિજ્ઞાપયામાસ રાધાપ્રિયસખીગણમ્ ।
સા માધવી મહાહૃષ્ટા તત્ર સંસ્થાપ્ય તં મુદા

શ્રુત્વા મઙ્ગલવાર્તાં ચ રાધાપ્રિયસખીગણૈઃ ।
કૃત્વા શઙ્ખધ્વનિં ઘણ્ટામૃદઙ્ગપટહસ્વનમ્

કૃત્વા નિર્મઞ્છનં શીઘ્રમુદ્ધવં પ્રિયમાગતમ્ ।
હૃષ્ટા પ્રવેશયામાસ રાધાભ્યન્તરમુત્તમમ્

અમૂલ્યરત્નનિર્માણં ગત્વા મન્દિરમુત્તમમ્ ।
દદર્શ પુરતો રાધાં કુહ્વા ચન્દ્રકલોપમામ્

સુપક્વપદ્મનેત્રાં ચ શયાનાં શોકમૂર્ચ્છિતામ્ ।
રુદતીં રક્તવદનાં વિલ્ષ્ટાં ચ ત્યક્તભૂષણામ્

નિશ્ચેષ્ટાં ચ નિરાહારાં સુવર્ણવર્ણકુણ્ડલામ્ ।
શુષ્કિતાધરકણ્ઠાં ચ કિંચિન્નિઃ શ્વાસસંયુતામ્

પ્રણનામ ચ તાં દૃષ્ટ્વા ભક્તિનમ્રાત્મકંધરઃ ।
પુલકાઞ્ચિતસર્વાઙ્ગો ભક્ત્યા ભક્તઃ સ ઉદ્ધવઃ

ઉદ્ધવ ઉવાચ
વન્દે રાધાપદામ્ભોજં બ્રહ્માદિસુરવિન્દતમ્ ।
યત્કીર્તિઃ કીર્તનેનૈવ પુનાતિ ભુવનત્રયમ્

નમો ગોકુલવાસિન્યૈ રાધિકાયૈ નમો નમઃ ।
શતશૃઙ્ગનિવાસિન્યૈ ચન્દ્રાવત્યૈ નઓ

તુલસીવનવાસિન્ય વૃન્દારણ્યૈ નઓ ।
રાસમણ્ડલવાસિન્યૈ રાસેશ્વર્યૈ નઓ

વિરજાતીરવાસિન્યૈ વૃન્દાયૈ ચ નઓ ।
વૃન્દાવનવિલાસિન્યૈ કૃષ્ણાયૈ ચ નઓ

નમઃ કૃષ્ણપ્રિયાયૈ ચ શાન્તાયૈ ચ નઓ ।
કૃષ્ણવક્ષઃસ્થિતાયૈ ચ તત્પિયાયૈ નઓ

નમો વૈકુણ્ઠવાસિન્યૈ મહાલક્ષ્મ્યૈ નઓ ।
વિદ્યાધિષ્ઠાતૃદેવ્યૈ ચ સરસ્વત્યૈ નઓ

સર્વૈશ્વર્યાધિદેવ્યૈ ચ કમલાયૈ નઓ ।
પદ્મનાભપ્રિયાયૈ ચ પદ્માયૈ ચ નઓ

મહાવિષ્ણોશ્ચ માત્રે ચ પરાદ્યાયૈ નઓ ।
નમઃ સિન્ધુસુતાયૈ ચ મર્ત્યલક્ષ્મયૈ નઓ

નારાયણપ્રિયાયૈ ચ નારાયણ્યૈ નઓ ।
નમોઽસ્તુ વિષ્ણુમાયાયૈ વૈષ્ણવ્યૈ ચ નઓ

મહામાયાસ્વરૂપાયૈ સંપદાયૈ નઓ ।
નમઃ કલ્યાણરૂપિણ્યૈ શુભાયૈ ચ નઓ

માત્રે ચતુર્ણા વેદાનાં સાવિત્ર્યૈ ચ નઓ ।
નમોઽસ્તુ બુદ્ધિરૂપાયૈ જ્ઞાનદાયૈ નઓ

નમો દુર્ગવિનાશિન્યૈ દુર્ગાદેવ્યૈ નઓ ।
તેજઃસુ સર્વદેવાનાં પુરા કૃતયુગે મુદા

અધિષ્ટાનકૃતાયૈ ચ પ્રકૃત્યૈ ચ નઓ ।
નમસ્ત્રિપુરહારિણ્યૈ ત્રિપુરાયૈ નઓ

સુન્દરીષુ ચ રમ્યાયૈ નિર્ગુણાયૈ નઓ ।
મમો નિદ્રાસ્વરૂપાયૈ નિર્ગુણાયૈ નઓ

નમો દક્ષસુતાયૈ ચ નમઃ સત્યૈ નઓ ।
નમઃ શૈલસુતાયૈ ચ પાર્વત્યૈ ચ નઓ

નમો નમસ્તપસ્વિન્યૈ હ્યુ માયૈ ચ નઓ ।
નિરાહારસ્વરૂપાયૈ હ્યપર્ણાયૈ નઓ

ગૌરીલૌકવિલાસિન્યૈ નમો ગૌર્યૈ નઓ ।
નમઃ કૈલાસવાસિન્યૈ માહેશ્વર્યૈઃ નઓ

નિદ્રાયૈ ચ દયાયૈ ચ શ્રદ્ધાયૈ ચ નઓ ।
નમો ધૃત્યૈ ક્ષમાર્યૈ ચ લજ્જાયૈ ચ નઓ

તૃષ્ણાયૈ ક્ષુત્સ્વરૂપાયૈ સ્થિતિકર્ત્ર્યૈ નઓ ।
નમઃ સંહારરૂપિણ્યૈ મહામાર્યૈ નઓ

ભયાયૈં ચાભયાયૈં ચ મુક્તિદાયૈ નઓ ।
નમઃ સ્વધાયૈં સ્વાહાયૈ શાન્તયૈ કાન્ત્યૈ નઓ

નમસ્તુષ્ટ્યૈં ચ પુષ્ટ્યૈ ચ દયાયૈ ચ નઓ ।
નમો નિદ્રાસ્વરૂપાયૈ શ્રદ્ધાયૈ ચ નઓ

ક્ષુત્પિપાસાસ્વરૂપાયૈ લજ્જાયૈં ચ નઓ ।
નમો ધૃત્યૈં ક્ષમાયૈં ચ ચેતનાયૈં નઓ

સર્વશક્તિસ્વરૂપિણ્યૈ સર્વમાત્રે નઓ ।
અગ્નૌ દાહસ્વરૂપાયૈ ભદ્રાયૈ ચ નઓ

શોભાયૈ પૂર્ણચન્દ્રે ચ શરત્પદ્મ નઓ ।
નાસ્તિ ભેદો યથા દેવિ દુગ્ધધાવલ્યયોઃસદા

યથૈવ ગન્ધભૂમ્યોશ્ચ યથૈવ જલશૈત્યયૌઃ ।
યથૈવ શબ્દન્ભસોર્જ્યોતિઃ સૂર્યકયોર્યથા

લોકે વેદે પુરાણે ચ રાધામાધવયોસ્તથા ।
ચેતનં કુરુ કલ્યાણિ દેહિ મામુત્તરં સતિ

ઇત્યુક્ત્વા ચોદ્ધવસ્તત્ર પ્રણનામ પુનઃ પુનઃ ।
ઇત્યુદ્વવકૃતં સ્તોત્રં યઃ પઠેદ્ભક્તિપૂર્વકમ્

ઇહ લોકે સુખં ભુક્ત્વા યાત્યન્તે હરિમન્દિરમ્ ।ન ભવેદ્બન્ધુવિચ્છેદો રોગઃ શોકઃ સુદારુણઃ

પ્રોષિતા સ્ત્રી લભેત્કાન્તં ભાર્યાભેદી લભેત્પ્રિયામ્ ।
અપુત્રો લભતે પુત્રાન્નિર્ધનો લભતે ધનમ્

નિર્ભૂમિર્લભતે ભૂમિં પ્રજાહીનો લભેત્પ્રજામ્ ।
રોગાદ્વિમુચ્યતે રોગી બદ્ધી મુચ્યતે બન્ધનાત્

ભયાન્મુચ્યેત ભીતસ્તુ મુચ્યેતાઽઽપન્નઆપદઃ ।
અસ્પષ્ટકીર્તિઃ સુયશા મૂર્ખો ભવતિ પણ્ડિતઃ

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મઓ મહાઓ શ્રીકૃષ્ણજન્મખઓ ઉત્તઓ નારદનાઓ રાધાસ્તોત્રં
નામ દ્વિનવતિતમોઽધ્યાયઃ