બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 4.90

અથ નવતિતમોઽધ્યાયઃ
શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ
શૃણુ નન્દ પ્રવક્ષ્યમિ સાનન્દં માનસં યથા ।
કથાં રમ્યાં સુમધુરાં પુરાણેષુ પરિષ્કૃતામ્

પરિપૂર્ણતમો ધર્મો ધાર્મિકાશ્ચ કૃતે યુગે ।
પરિપૂર્ણતમં સત્યં પરિપૂર્ણતમા દયા

અતીવ પ્રજ્વલદ્રૂપા વેદાશ્ચત્વાર એવ ચ ।
વેદાઙ્ગાશ્ચાપિ પિપિધાસાશ્ચેતિહાસાચ સંહિતાઃ

પુરાણાનિ સુરમ્યાણિ પઞ્ચરાત્રાણિ પઞ્ચ ચ ।
રુચિરાણિ સુભદ્રાણિ ધર્મશાસ્ત્રાણિ યાનિ ચ

વિપ્રા વેદવિદઃ સર્વે પુણ્યવન્તસ્તપસ્વિનઃ ।
નારાયણં તે ધ્યાયન્તિ તન્મન્ત્રં ચ જપન્તિ ચ

બ્રાહ્મણાઃક્ષત્રિયા વૈશ્યાશ્યતુર્વર્ણાશ્ચ વૈષ્ણવાઃ ।
શૂદ્રા બ્રાહ્મણભૃત્યાશ્ચ સત્યધર્મપરાયણાછ

રાજાનો ધાર્મિકાશ્ચૈવ પ્રજાપાલનતત્પરાઃ ।
ગૃહ્ણાન્ત્યેવ પ્રજાનાં ચ ષોડશાંશકરાષૃપાઃ

કરશૂન્યાશ્ચ વિપ્રાશ્ચ પૂજ્યાઃ સ્વચ્છન્દગામિનઃ ।
તતં સર્વસસ્યાઢ્યા રત્નાધારા વસુંધરા

ગુરુભક્તાશ્ચ શિષ્યાશ્ચ પિતૃભક્તાઃ સુતાસ્તથા ।
યોષિતઃ પતિભક્તાશ્ચ પતિવ્રતપરાયણાઃ

ઋતૌ સંભોગિનઃ સર્વે ન સ્ત્રીલુબ્ધા ન લમ્મપટાઃ ।
ન ભયં દસ્યુચૌર્યાણાં ન તત્ર પારદારિકાઃ

તરવઃ પૂર્ણફલિનઃ પૂર્ણક્ષીરાશ્ચ ધેનવઃ ।
બલવન્તો જનાઃ સર્વે દીર્ઘાઃ સૌન્દર્યસંયુતાઃ

લક્ષવર્ષાયુષઃ કેચિત્પુણ્યવન્તો ક્ષ્યરોગિણઃ ।
યથા વિપ્રા વિષ્ણુભક્તા સ્ત્રિવર્ણાં વિષ્ણુસેવિનઃ

જલપૂર્ણા નદા નદ્યઃ સંતતં કંદરાસ્તથા ।
તીર્થપૂતાશ્ચતુર્વર્ણાસ્તપઃ પૂતા દ્વિજાતયઃ

મનઃપૂતાશ્ચ નિખિલાઃ ખલહીનં જગત્ત્રયમ્ ।
સત્કીર્તિપરિબૂર્ણં ચ યશસ્યં મઙ્ગલાન્વિતમ્

પિતરઃ સર્વકાલેષુ તિથિકાલેષુ દેવતાઃ ।
સર્વકાલેષ્વતિથયઃ પૂજિતાશ્ચ ગૃહે ગૃહે

ત્રિવર્ણા વિપ્રભક્તાશ્ચ વિપ્રભોજતત્પરાઃ ।
બ્રાહ્મણસ્ય મુખં ક્ષેત્રમનૂષરમકણ્ટકમ્

નારાયણોત્કીર્તનેન હર્ષયુક્તાસ્તદુત્સવે ।
ન શત્રવો જનાનાં ચ સર્વે સર્વંહિતૈષિણઃ

નાઽઽત્મપ્રશંસકાઃ કેચિત્સર્વે પરગુણોત્સુકાઃ ।
ન દેવાનાં દ્વિજાનાં ચ વિદુષાં તત્ર નિન્દકાઃ

પુરુષા યોષિતશ્ચાપિ ન હિ સૂર્ખાશ્ચ પણ્ડિતાઃ ।
ન દુઃખિનો જનાઃસત્યે સર્વેષાં રત્નમન્દિરમ્

મણિમાણિક્યરત્નૌઘરત્નસ્વર્ણસમન્વિતમ્ ।
ન ભિક્ષુકા ન રોગાર્તાઃ શોકહીનાશ્ચહર્ષિતાઃ

ન હિ ભૂષણહીરાશ્ચ નરા નાર્યશ્ચ કેચન ।
ન પાપિનો ન ધૂર્તાશ્ચ ન ક્ષુધાર્તા ન કુત્સિતાઃ

જરાહીનાઃ પ્રાણિનશ્ચ શશ્વદ્યૌવનસંસ્થિતાઃ ।
આધિવ્યાધિવિહીનાશ્ચ નિર્વિકારાશ્ચ દેહિનઃ

યદુક્તો વૈ સત્યયુગે ધર્મઃ સત્યં દયાદિકમ્ ।
પાદહીનશ્ચ ત્રેતાયાં સત્યાર્ધ દ્વાપરેઽપિ ચ

ધર્મૈ કપાચ્ચ પ્રથમે કલેશ્ચાતિકૃશોઽબલઃ ।
દુષ્ટાનાં દસ્યુચૌર્યાણામઙ્કુરઃ પ્રભવેદ્વ્રજ

અધર્મનિરતાઃ કેચિદ્ભીતાઃ સંગોપિનસ્તથા ।
ભીતા ગુપ્તાશ્ચ પુંશ્ચલ્યૌ ભીતાશ્ચ પારદારિકાઃ

ધર્મિષ્ઠાનાં ભયં શશ્વદધર્મિષ્ઠાશ્ચ કમ્પિતાઃ ।
સ્વલ્પધર્મરતા ભૂપાઃ સ્વલ્પવેદરતા દ્વિજાઃ

વ્રતધર્મરતાઃ કેચિત્સર્વે સ્વચ્છન્દગામિનઃ ।
યાવત્તિષ્ઠન્તિ તીર્થાનિ યાવત્તિષ્ઠન્તિ સાધવઃ

યાવત્તિષ્ઠન્તિ ગ્રામાણાં દેવાઃ શાસ્ત્રાણિ પૂજનમ્ ।
તાવત્કિંચિત્તપઃ સત્યં સ્વર્ગધર્માશ એવ ચ

કલેર્દોષનિધેસ્તાત ગુણ એકો મહાનપિ।
માનસં સંભવેત્પુણ્યં સુકૃતં ન હિ દૃષ્કૃતમ્

તીર્થાદિકે ગતે તાત નષ્ટો ધર્માશ એવ ચ ।
કલારૂપશ્ચ ધર્મશ્ચ યથા કુહ્વાં નિશાકરઃ

નન્દ ઉવાચ
તીર્થાન્યેતાનિ સર્વાણિ તિષ્ઠન્ત્યેવ કિયદ્દિનમ્ ।
સાધવો ગ્રામ્યદેવાશ્ચ શાસ્ત્રાણ્યેતાનિ વત્સક

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ
કલૌ દશસહસ્રાણિ હરિસ્તિષ્ઠતિ મેદિનીમ્ ।
દેવાનાં પ્રતિમા બૂજ્યા શાસ્ત્રાણિ ચ પુરાણકમ્

તદર્ધમપિ તીર્થાનિ ગઙ્ગાદીનિ સુનિશ્ચિતમ્ ।
તદર્ધ ગ્રામદેવાશ્ચ વેદાશ્ચ વિદુષામપિ

અધર્મઃ પરિબૂર્ણશ્ચ તદન્તે ચ કલૌ પિતઃ ।
એકવર્ણા ભવિષ્યન્તિ વર્ણાશ્ચત્વાર એવ ચ

ન મન્ત્રપૂતોદ્વાહશ્ચ ન હિ સત્યં ન ય ક્ષમા ।
સ્ત્રીસ્વીકારરતો નિત્યં ગ્રામ્યધર્મપ્રધાનતઃ

ન યજ્ઞસૂત્રં તિલકં બ્રાહ્મણનાં ચ નિત્યશઃ ।
સંધ્યાશાસ્ત્રવિહીનાશ્ચ વિપ્રવંશાઃશ્રુતા અપિ

સર્વૈઃ સાર્ધ ચ સર્વેષાં ભક્ષણં નિયમચ્યુતમ્ ।
અભક્ષ્યભક્ષા લોકાશ્ચ ચતુર્વર્ણાશ્ચ લમ્પટાઃ

નારીષુ ન સતી કાચિત્પુંશ્ચલી ચ ગૃહે ગૃહે ।
કરોતિ તર્જનં કાન્તં ભૃત્યતુલ્યં ચ કમ્પિતમ્

જારાય દત્ત્વા મિષ્ટાન્નં તામ્બૂલં વસ્ત્રચન્દનમ્ ।
ન દદાત્યેવ ચાઽઽહારં સ્વામિને દુઃખિને પિતઃ

પુત્રેણ ભર્ત્સિતસ્તાતઃ શિષ્યેણ ભર્ત્સિતો ગુરુઃ ।
પ્રજાભિસ્તાડિતો ભૂપો ભૂપેન પીડિતાઃ પ્રજાઃ

દસ્યુચોરેશ્ચ દુષ્ટૈશ્ચ શિષ્ટાશ્ચ પરિપીડિતાઃ ।
સસ્યહીના ચ વસુધા ક્ષીરહીનાશ્ચ ધનેવઃ

સ્વલ્પક્ષીરે ઘૃતં નાસ્તિ નવનીતં ચ નિત્યશઃ ।
સત્યહીના જનાઃ સર્વે નિત્યં મિથ્યા વદન્તિ ચ

શૌચસંધ્યાશાસ્ત્રહીના બ્રાહ્મણા વૃષવાહકાઃ ।
સૂપકારાશ્ચ શૂદ્રાણાં શૂદ્રાણાં શવદાહકાઃ

શૂદ્રસ્ત્રીનિરતાઃ શશ્વચ્છૂદ્રા વિપ્રવધૂરતાઃ ।
ખાદન્તિ યસ્ય વિપ્રસ્ય ભક્ષ્યં ચ પરિપાચકાઃ

માતુઃ પરાં તસ્ય પત્નીં શૂદ્રા ગૃહ્ણન્તિ લમ્પટાઃ ।
ભૃત્યશ્ચ હત્વા રાજાનં સ્વયં રાજા ભવિષ્યતિ

નારી હત્વા પતિં કામાદ્ભજેજ્જારં ચ કૌતુકાત્ ।
પુત્રશ્ચ પિતરં હત્વા સ્વયં ભૂપો ભવિષ્યતિ

સર્વે સ્વચ્છન્દનિરતાઃ શિશ્નોદરપરાયણાઃ ।
વઙ્ખરા વ્યાધિયુક્તાશ્ચ કુત્સિતાશ્ચ કુચૈલકાઃ

વિક્ષુણ્ણમન્ત્રલિપ્તાશ્ચ મિથ્યામન્ત્રપ્રચારકાઃ ।
જાતિહીનાશ્ચ ગુરવો વયોહીનાશ્ચ નિન્દકાઃ

રાજાનશ્ચાપિ મલેચ્છાશ્ચ યવના ધર્મનિન્દકાઃ ।
સત્કીર્તિમપિ સાધૂનાં કુર્વન્ત્યુન્મૂલનં મુદા

પિતૃદેવદ્વિજાતીનામતિથીનાં ચ નિત્યશઃ ।
પૂજા નાસ્તિ ગુરૂણાં ચ પિત્રોશ્ચ પૂજનં સ્ત્રિયાઃ

સ્ત્રીબન્ધૂનાં ગૌરવં ચ સ્ત્રીણાં ચ સતતં પિતઃ ।
ચોરઃ સત્કુલજાતિશ્ચ બ્રહ્મદેવસ્વહારકઃ

માનં વહન્તિ લોભેન યુગધર્મેણ કૌતુકાત્ ।
દેવાયતનહીનં ચ જગત્સર્વ ભયાકુલમ્

અરાજકં ચ દુર્નીતં સંતતં કલિદોષતઃ ।
બુભૃક્ષિતાઃ કુચૈલાશ્ચ દરિદ્રા વ્યાધિનો નરાઃ

કપર્દકઘટાધ્યક્ષો રાજેન્દ્રો હિ ઘટેશ્વરઃ ।
વૃદ્ધાઙ્ગુષ્ટસમા લોકા વૃક્ષાઃશાકસમાસ્તથા

તાલાનાં નારિકેલાણાં પનસાનાં તથૈવ ચ ।
ફલાનિ સર્ષપાણ્યેવ તત્ક્ષુદ્રં ચ તતઃ પરમ્

જલભાજનપાત્રેણ સસ્યેન વાસસા તથા ।
વિહીનં મન્દિરં સર્વં ગૃહાણામપરિષ્કૃતમ્

ગન્ધકેન પરિવૃતં દીપહીનં તમેયુતમ્ ।
હિંસ્રજન્તુભયાદ્ભીતા જનાઃ સર્વે ચ પાપિનઃ

સર્વે ચ કલહાવિષ્ટા પુંશ્ચલ્યઃ કલહપ્રિયાઃ ।
રૂપવત્યો ન કામિન્યો નરાશ્ચાપિ ન રૂપિણઃ

નદ્યો નદાઃ કંદરાશ્ચ તડાગાશ્ચ સરોવરાઃ ।
જલપદ્મવિહીનાશ્ચ જલહીના ધનાસ્તથા

અપત્યહીના નાર્યશ્ચ કામુક્યો જારસંયુતાઃ ।
અશ્વત્થચ્છેદિનઃ સર્વે વૃક્ષહીના વસુંધરા

ફલહીનાશ્ચ તરવઃ શાખાઃ સ્કન્ધવિહીનકાઃ ।
ફલાનિ સ્વાદુહીનાનિ ચાન્નાનિ ચ જલાનિ ચ

માનવાઃ કટુવક્તારો નિર્દયા ધર્મવર્જિતાઃ ।
તદન્તે દ્વાદાશાદિત્યાઃ સંહરિષ્યન્તિ માનવાન્

સર્વાઞ્જન્તુંશ્ચ તાપેન બહુવૃષ્ટ્યા વ્રજેશ્વર ।
અવશિષ્ટા ચ પૃથિવી કથામાત્રાવશેષિતા

કલૌ ગતે ચ પૃથિવી ક્ષેત્રં વર્ષાગતે તથા ।
પુનઃ સત્યપ્રવૃત્તિશ્ચ ભવિષ્યતિ ક્રમેણ વૈ

ઇત્યેવં કથિતં સર્વં ગચ્છ તાત વ્રજં સુખમ્ ।
અહં દુગ્ધમુખો બાલઃપુત્રસ્તે કથયામિ કિમ્

નવનીતં ઘૃતં દુગ્ધં દધિ તક્રં પરિષ્કૃતમ્ ।
સ્વસ્તિકં શુભકર્માર્હં મિષ્ટાન્નં ચ સુધોપમમ્

મિષ્ટદ્રવ્યં ચ યત્કિંચિત્પિતૃદેવનિમિત્તકમ્ ।
ભુક્તં બલાચ્ચ તત્સર્વ બાલાનાં રોદનં બલમ્

તત્ક્ષમસ્વાપરાધં મે બાલદોષઃ પદે પદે ।
ત્વં પિતા તવ પુત્રોઽહં યશોદા જનની મમ

મદીયં પરિહાસં ચ યશોદાં રોહિણીં વદ ।
કુમારાસ્યાચ્છ્રુતં સર્વ સોઽહમિત્યેવમીપ્સિતમ્

કીર્તયિષ્યસિ તત્સર્વ સર્વ ગોકુલવાસિનમ્ ।
કાલઃ કરોતિ સસૈર્ગ બન્ધૂનાં બન્ધુભિઃ સહ

કાલઃ કરોતિ વિચ્છેદં વિરોધં પ્રીતિમેવ ચ ।
કાલઃ સૃષ્ટિં ચ કુરુતે કાલશ્ચ પરિપાલનમ્

કાલઃ કરોતિ સાનન્દં કાલઃ સંહરતે પ્રજાઃ ।
સુખં દુઃખં ભયં શોકં જરાં મૃત્યું ચ જન્મ ચ

સર્વં કર્માનુરોધેન કાલ એવ કરોતિ ચ ।
સર્વં કાલકૃતં તાત વિસ્મયં ન વ્રજં વ્રજ

કુતસ્ત્વં ગોકુલે વૈશ્યો નન્દો વૈશ્યાધિપો નૃપઃ ।
વસુદેવસુતોઽચહં ચ મથુરાયામહો કુતઃ

પિતા મે કંસભીતેન ત્વદ્ગૃહે ચ સમપ્રિતઃ ।
પિતુ પરઃ પિતા ત્વં ચ માતા માતુઃ પરાઽપિવા

મયા દત્તેન જ્ઞાનેન પાર્વત્યા ચ વ્રજેશ્વર ।
ત્યજ મોહં મહાભાગ ગચ્છ તાત સુખં ગૃહમ્

નન્દ ઉવાચ
સ્મર વૃન્દાવનં તાત રમ્યં પુણ્યં મહોત્સવમ્ ।
ગોકુલં ગોકુલં રમ્યં સુન્દરં યમુનાતટમ્

રમણીનાં સુરમ્યં ચ ત્વત્પ્રિયં રાસમણ્ડલમ્ ।
ગોપાલિકા ગોપબાલાન્યશોદાં રોહિણીં પ્રિયામ્

પ્રાણાધિકાં રાધિકાં ન કથં સ્મરસિ પુત્રક ।
વારમેકં સ્વલ્પદિનં ગોકુલં ગચ્છ વત્સક

ઇત્યેવમુક્તવા નન્દશ્ચ ક્રોડે કૃષ્ણં ચકાર સઃ ।
નેત્રાશ્રુણા ચ પૂર્ણેન તં સિષેચ શુચાઽન્વિતઃ

ચુચુમ્બ તદ્ગણ્ડયુગં કૃત્વા વક્ષસિ મોહતઃ ।
સાનન્દઃ પરમાનદો ભગવાંસ્તમુવાચ સઃ

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મઓ મહાઓ શ્રીકૃષ્ણજન્મખઓ ઉત્તઓ નારદનાઓ ભગવન્નન્દસંઓ
નવતિતમોઽધ્યાયઃ